Parliament of Tanzania

Contributions By: Hon. Eng. James Fransis Mbatia

All Contributions

Mapendekezo ya Mpango wa Taifa unaokusudiwa kutekelezwa na Serikali pamoja na Mwongozo wa Kuandaa Mpango na Bajeti ya Serikali katika Mwaka wa Fedha 2016/2017

MHE. JAMES F. MBATIA: Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru kwa kunipatia nafasi nami nitoe mawazo yangu kwenye Mpango ulioko mbele yetu, hoja iliyoko mbele ya Bunge hili.
Mheshimiwa Mwenyekiti, natumia nafasi hii kumshukuru Mwenyezi Mungu kwa kunipa siha njema ya kusimama kwenye Bunge hili. Nawashukuru wapigakura wa Jimbo la Vunjo walionichagua kwa zaidi ya asilimia 72 ya kura zote. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, mpango uliopo mbele yetu unatakiwa ujibu yafuatayo:-
(1) Unakuzaje uchumi wa Taifa letu?
(2) Unasaidiaje vijana wetu kupata ajira?
(3) Ujasiriamali wa Taifa hili utaongezeka kwa kiasi gani?
(4) Sekta mbalimbali katika Taifa letu na hasa sekta binafsi Mpango huu utaishirikisha kwa kiasi gani?
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimeanza na hilo kwa sababu Taifa letu hapa tulipofikia sasa Serikali ya Awamu ya Tano siyo kwamba imeanza sifuri. Serikali zilikuwepo za tangu Awamu ya Kwanza mpaka sasa, lakini Taifa letu limekosa itikadi. Leo hii hatuna itikadi ya Taifa ya kutuonesha kwamba itikadi yetu ni nini na malengo yapo namna gani.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nitatoa mfano nieleweke vizuri, wakati wa Mwalimu Nyerere tulikuwa na itikadi ya ujamaa, lengo likiwa ni kujitegemea na mifumo yetu yote, sekta zetu zote zilikuwa zinatekeleza itikadi ya ujamaa, lengo likiwa ni kujitegemea, lakini leo hii ukiangalia Mpango huu una-address au unatoa mwelekeo gani wa kuonyesha itikadi ya Taifa letu ni ipi kama ipo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, labda niseme itikadi ya Awamu ya Tatu ilikuwa ni uwazi na ukweli, ndiyo itikadi au ya Awamu ya Nne labda maisha bora kwa kila Mtanzania au ya Awamu ya Tano useme hapa kazi tu je, hiyo ndiyo itikadi. Tunatakiwa tuwe na itikadi ya Taifa, vyama vishindane kwenye msingi ile ambayo tumekubaliana ya Kitaifa. Kwa mfano, kwenye sekta ya elimu, siyo kwenye sekta ya elimuWaziri aliyekuwepo ndiyo aamue namna ya kuindesha sekta hiyo, tuwe tumekubaliana Kitaifa, sekta ya elimuinaongozwa hivi kwa miaka kumi au ishirini ijayo. Kwa hiyo, yeyote atakayeingia pale ataongoza kwa misingi ambayo imewekwa. Lakini hebu tuangalie muda tunaoupoteza kwenye kugombana, akiingia huyu anabadilisha, akiingia huyu anabadilisha na ni kuvuruga tu Taifa la Watanzania. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, ni lazima tuwe na maono ya miaka ishirini au thelathini ijayo, lakini siyo kwamba tunakosa mifumo na hasa ile mifumo inayolinda utu wa mwanadamu, inayokuza utu wa mwanadamu, mifumo hiyo ni ya elimu, mifumo hiyo ni ya kiutamaduni, mifumo hiyo ni yetu sisi kama Taifa ambayo inakuza zaidi utu wa mwanadamu, thamani ya utu wa mwanadamu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nilikuwa nasoma Netherlands miaka ya 2007/2008, Bishop Acronson anakwambia maendeleo ya Netherlands yamepatikana kwa kasi kwa miaka 64 kwa sababu ya maelewano ya Kitaifa na kutambua utu wa mwanadamu upo namna gani, kutambua uhai wa mwanadamu upo namna gani.
Mheshimiwa Mwenyekiti, leo hii hapa Watanzania sisi sote ni watoto wa mama Tanzania, lakini kama sisi sote ni watoto wa mama Tanzania kwa nini tunabaguana? Kwa nini tunajenga misingi ya kulipasua pasua Taifa la Tanzania? Kwa nini tunajenga misingi leo hii Tanzania ni moja, anasema huyu wa Kusini, huyu wa Kaskazini, huyu wa Mashariki huyu wa Magharibi, ni kwamba tumekosa mifumo inayojali utu kwamba huyu Mtanzania ana haki kama Mtanzania mwingine, kama ni mifumo ya utawala bora, mifumo ya utawala wa kidemokrasia inalinda haki za wote.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimesomea mambo ya majanga, yapo majanga ya aina kuu tatu na zaidi ya asilimia 95 ya majanga yote yanasababishwa na binadamu. Kuna known knowns risk, known unknowns risk and unknown unknowns risk ambazo ni acts of God, lakini hizi known known risk tunazisababisha sisi binadamu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, majanga kusipokuwa na utulivu kwenye Taifa, kwa mfano, mwaka 2013 Taifa lilikuwa limekwishaanza kupasuka misingi ya udini, waislamu na wakristo, Taifa litaongozwaje, kuuawa kwa viongozi wa dini, Taifa litaongozwaje, mipango itatekelezwaje, lakini tulipokaa watu ambao ni chini ya 100 Taifa lilitulia, Mheshimiwa Lukuvi alikuwepo kwenye mazungumzo yale tuliyojifungia watu chini ya 100 Taifa likatulia. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo sisi tukiwa na meza ya maridhiano, uundwaji wa dola siku zote duniani ni meza ya maridhiano, sisi sote ni Watanzania tuheshimiane na tukubaliane. Yanayotokea Zanzibar tusione kwamba ni mambo madogo, la hasha, ni mambo makubwa sana, yanayotokea Zanzibar leo hii tujue kwamba Tanzania tunaihitaji dunia kuliko dunia inavyoihitaji Tanzania. Narudia, Tanzania inaihitaji dunia kuliko dunia inavyoihitaji Tanzania. Leo hii Tanzania hatuwezi tukawa ni kisiwa. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, mipango tunayopanga hapa ni lazima tu-address suala la utawala bora na kwa kuwa tumekubaliana kwenye mfumo huu na Tanzania sisi siyo kisiwa je, duniani, let us think globally but act locally. Kama hatuwezi tuka-address kwamba dunia hii ambayo imeshakuwa leo hii ni kijiji, akili zetu zinajishusha kwamba dunia imekuwa ni kijiji kwa kasi ya maendeleo ya kasi ya sayansi lakini leo hii tunarudi hapa kuanza kuulizana wewe wa Kaskazini, wewe wa Kusini, wewe wa Mashariki, wewe wa Magharibi, wewe Mzanzibari, wewe Mbara tunaliua Taifa la Tanzania. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tusipokubali kwamba umoja wa Taifa la Tanzania ndiyo utakaoweza kulea kizazi hiki na vizazi vijavyo, tutakuwa tunajimaliza wenyewe. Sisi Wabunge majukumu yetu ya kwanza kwa Taifa tunalileaje Taifa hili.
Mheshimiwa Mwenyekiti, zipo rasilimali nyingi tu za Taifa hili, nendeni kwenye ripoti ya kutekeleza Mpango huu na hili nitoe nasaha kwa Mawaziri, kuna baadhi ya Mawaziri wanasema tu sijui ili waonekane kwenye runinga, wanasema ohh, tunaweza tukajitegemea kwa rasilimali zetu sisi wenyewe, mtapata wapi fedha Serikali ya kujenga reli ya kati kwa standard gauge kwa rasilimali zetu sisi wenyewe humu ndani? (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, naunga mkono kabisa kujenga reli ya kati na matawi yake yote kwa kuwa ndiyo langu kuu la uchumi wa Taifa la Tanzania. Tuimarishe Bandari ya Dar es Salaam, tuunganishe na mitandao ya reli, Taifa hili uchumi wake utakwenda kwa kasi kubwa sana. Tusianze kugombana na Kagame na Uhuru Kenyatta wametuamsha, tuwachukulie positively katika kujenga Taifa letu. Tusianze kulalamika lalamika tu hapa ohh, Kagame anatuzidi kete, Kenyatta, kwanza hata lugha hizo ni kwamba umeshindwa kufikiria. Nimeshawahi kusema kuna nguzo kuu sita za umaskini wa fikra ambazo ni ya kwanza, majungu; ya pili fitna; ya tatu umbea; ya nne kusema uongo; ya tano kujenga chuki na ya sita uvivu wa kufikiri. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, let us think big positively Taifa letu hili tutalipeleka mbele.
Mheshimiwa Mwenyekiti, Jimbo la Vunjo tunategemea sana sekta ya utalii, Tanzania ni ya pili kwa vivutio vya utalii duniani lakini Tanzania inashika nafasi ya 110 kati ya nchi 133 kwa…
Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)
MHE. JAMES F. MBATIA: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru sana.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Elimu, Sayansi, Teknolojia na Ufundi kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017.

MHE. JAMES F. MBATIA: Mheshimiwa Naibu Spika, nashukuru kwa kunipatia nafasi ya kutoa mchango wangu.
Mheshimiwa Naibu Spika, utambulisho wa mwanadamu ni utu wake! Je mifumo yetu ya elimu inajali utu wa mwanadamu? Utu ndiyo msingi mkuu wa haki za binadamu. Lengo la nne la maendeleo endelevu ya dunia linasema ensure inclusive and equitable, quality education and promote lifelong learning opportunities for all; elimu shirikishi, sawa, bora kwa wote! Meli ya elimu Tanzania inazama, sisi tunaosafiri ndani ya meli hiyo hatujitambui, both quality and quantity of education are being eroded. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, Watanzania pole pole tunaondolewa kwenye mkondo muhimu wa maendeleo. Leo ni Ijumaa, Mtume Muhammad (S.A.W.) anasema “mwenye kutaka akhera na asome, mwenye kutaka dunia na asome, na mwenye kutaka vyote na asome! Elimu ni kitu chake kilichompotea Muislam, popote akipatapo na akichukue”
Mheshimiwa Naibu Spika, ukisoma Biblia Takatafu Mithali 4:13, “Mtafute sana Elimu usimuache aende zake, yeye ndiyo uzima wako” popote umtafute! (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nimeanza na hayo kwa sababu leo hii tunazungumzia ada elekezi. Ada elekezi maana yake nini? Serikali iingie kwenye ushindani, wala sio suala; ada elekezi, mabasi ya njano, kodi zisizotabirika kwenye sekta ya elimu! Mambo haya tuliongea na Mheshimiwa Rais Mstaafu wakati tunachangia BAKWATA mwaka juzi, shule ya Sekondari Al-Haramain pale Dar es Salaam na tukakubaliana kimsingi kodi kwenye sekta ya elimu ziondolewe, elimu ni huduma sio mambo ya kutoa kodi kila siku. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nitumie nafasi hii niyapongeze Mashirika ya Dini kwa kazi nzuri wanayofanya na hasa Dayosisi ya Moshi, Askofu Fredrick Shoo, Askofu Isaack Amani na kazi wanazofanya zote hizo wanafanya kwa niaba ya Serikali wakiwepo Sekta Binafsi. Kwa hiyo, haya mambo ya ada elekezi na nini naomba wala tusipoteze muda, badala yake Serikali itoe ruzuku kwenye Mashirika ya Dini, kwenye Sekta Binafsi, wayape nguvu ili waweze kutoa elimu, Taifa letu likielimika, Taifa linafaidika kwa wote.
Mheshimiwa Naibu Spika, changamoto za Walimu, mafao yao, Walimu kukaa mbali na familia zao na wewe umelisemea vizuri sana, tunaomba watu wote waje karibu. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, deni la Walimu sio suala la kuzungumzia tena! Leo hii Wizara ya Elimu inalijua vizuri. Juzi nilikuwa natoa vyetu, ukitoa vyeti leaving certificate vimeandikwa TAMISEMI, Academic certificate, Wizara ya Elimu, sasa watu hawa wanajichanganya, ni vitu gani vya ajabu sana! Jina la Wizara yenyewe, danadana tangu tumepata uhuru mpaka leo hatujui hata jina la Wizara ni kitu gani. Waziri akiingia kwenye Wizara ndiyo mfumo yaani Waziri ndiyo mfumo, aliyofanya Shukuru Kawambwa umekuja kuyapindua yote, utakayofanya sasa hivi wewe akija mwingine anayapindua yote, akija mwingine anayapindua yote, hili linakuwa tatizo sana. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, mambo ya BRN yamekwenda wapi leo hii? Yaani ni vitu vya ajabu tu! Miaka kumi mambo hayaeleweki. Jimbo la Vunjo tuna shule za msingi 128, shule 102 ziko hoi bin taabani, je, ni karne ya kuzungumzia mambo ya mifumo ya vyuo? Nilikuwa nasoma mitaala ya elimu ya awali, naunga mkono wale wote waliozungumzia walemavu. Ukisoma lile lengo la 326 kuhusu madarasa ya vyuo na namna ya walemavu kuweza kupata haki zao, leo hii ziko kwenye hali gani? With due respect hali inazidi kuwa mbaya, mbaya, mbaya! (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, vitabu; Sera ya vitabu ya mwaka 91; Sekta ya Binafsi waandikie vitabu, Taasisi wakague vitabu, EMAC imevunjwa hapa Bungeni tarehe 5 Juni, 2013, siku ya Jumatano, Bunge hili tumevunja EMAC, nani anahariri vitabu leo hii? Afadhali magazeti yanahaririwa vizuri kuliko vitabu vya shule za msingi na nitatoa mfano hapa. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, tatizo tulilonalo hapa ni itikadi zetu za siasa na Mwenyezi Mungu atatulaani kwa hilo. Tulikuja hapa mwaka 2013 na hoja ya elimu, ninayo hapa! Yote tunayozungumza kwenye Bunge hili nimeisoma hii jana mpaka saa nane na nusu za usiku, yamo humu ndani, lakini itikadi zikaingia hapa, mpaka na Kiti kikaingia kwenye mambo ya itikadi, tukashindwa Wabunge kuisimamia Serikali. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, hebu leo jioni Wabunge wachukue nafasi yao ya kuisimamia Serikali wakati wa Kamati ya Matumizi kama Serikali hii haitashika adabu! Naomba sana with due respect, ninayo kwa mfano Mheshimiwa Ndalichako, Sera ya Elimu hii hapa! Iliyozinduliwa mwaka jana na Rais mstaafu Jakaya Mrisho Kikwete, imetumia zaidi ya bilioni 50, ukisoma ukurasa wa 22 inaelezea mtaala unafundishwa elimu ya msingi, yaani mtaala unafundishwa! Ukisoma ukurasa wa 27 unasema mtaala ni mwongozo mpana, hata hawajui maana ya mtaala ni nini, Sera ya Elimu hapa!
Mheshimiwa Naibu Spika, nakala hizi zililetwa mezani hapa mwaka 2013. Nikahukumiwa kwamba nimesema uongo, wanaonesha kwamba ni Taasisi ya Elimu Mitaala ya 2005, lakini hapa hapa Mungu si Abdallah sio Athumani, leo hii mmeweka kwenye website yenu toleo la 2007, leo hii mmeweka kwenye website yenu! Yaani kwamba Serikali ilidanganya Bunge hili kuleta mitaala ya uongo ya kugushi ndani ya Bunge hili! Tunamdanganya nani? Huwa tunamdanganya nani? Tanzania ni yetu sote, leo hii ndiyo mitaala iliyo kwenye Website yenu. Hii mitaala mliyoenda, anakiri Bhalalusesa - Kamishna wa Elimu na ulikuwa kwenye ile Kamati kwenye Bodi ya Spika, Bhalalusesa umenisikitisha sana Kamishna wa Elimu – umesema uongo kwenye mitaala hii hapa na evidence zote ninazo. (Makofi)
Mitaala ya elimu ya msingi Bhalalusesa unasema mmefanya editing, lakini hebu nikuambie, malengo ya elimu Tanzania, lengo la tatu, sentensi moja ina „na‟ „na‟ „na‟ mara saba, mtaala wa elimu wa shule ya msingi hapa. Malengo ya 2020 - 2025 ukisoma hata copy and paste mtaala wa shule ya msingi na awali ni tofauti, ku-copy tu lengo la elimu! Malengo ya elimu Tanzania leo hii, mtaala wa awali ni tofauti na ya sekondari, ni tofauti na ya diploma ni tofauti na Walimu, tunamdanganya nani? Ku-copy mitaala ya elimu nchini, mtaala mmoja ni tofauti na mwingine. Mtaala wa awali yako 10, mtaala huu mwingine yako mengi tu! (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nimetoka Vunjo, kwa sababu ya muda tunazungumzia vitabu, vitabu ninavyo hivi hapa! Ukisoma kitabu cha juzi hiki hapa nimechukua Vunjo, kina mhuri wa EMAC japo tulishaivunja EMAC! Angalia ukurasa wa kule mwisho jedwali, juzi nimekikuta shule ya msingi Kochakilo, 2X7=15! Hii hapa! Nimeichukua!
Mheshimiwa Naibu Spika, chukua kitabu cha hisababti darasa la kwanza, pale mwanzoni kabisa wanasema namba nzima ni moja hadi 99, hiki hapa! Hii ndiyo sumu tunayowalisha Watanzania leo hii. Ukiangalia cha Kiingereza, chapter four ndiyo inaanza na a,e,i,o,u wakati huku mwanzoni wanaanza na sentensi, vitu vya ajabu tu! Ukisoma cha Kiswahili cha ajabu, usiku nilikuwa nasoma kitabu cha sayansi, kitabu cha sayansi, hapa tunatukana watoto huku, ukurasa wa 67 tunafundisha watoto wa miaka minane namna ya kujamiiana, mambo ya ngono, ndiyo maadili tunayowafundisha watoto wetu leo hii na imewekewa mihuri ya EMAC. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwenye hoja ya elimu nilisema nini? Tulisema, ukiangalia mambo yote, angalia hisabati, angali akila kitu, ukiangalia vitabu vyote hivi hapa, nimechukua vichache tu lakini jana usiku nikasema ; Ewe Mungu tunapeleka wapi Taifa hili. Tulisema udhaifu uliopo katika sekta ya elimu unahusiana na mfumo wa utoaji wa elimu, ndicho kirusi kilichoambukiza udhaifu kwenye sekta nyingine zote katika Taifa letu. Sababu ya msingi ya kusema mambo yote, maendeleo ya Taifa lolote, kijamii, kiteknolojia, kiuchumi na kisiasa ni tunda la mfumo wake wa elimu. Uhai wa taifa lolote lile hutegemea wingi wa matumizi ya wananchi wake walioelimika na mwisho tulisema hapa hapa kwamba; elimu ndiyo mapigo ya moyo ya Taifa letu, mapigo ya moyo yakienda kinyume na asili yake, uhai huweza kupotea, tunao wajibu wa kutunza uhai huo.
Mheshimiwa Naibu Spika, sasa namwomba sana Rais Mheshimiwa Magufuli afumue Wizara yote ya Elimu. Kama kuna ufisadi wa kupita ni Wizara ya Elimu na watendaji wa Wizara ya Elimu, hasa Taasisi ya Elimu yaani ndiyo hovyo kupindukia ndani ya Taifa la Tanzania. We are eroding our education, tunaua Taifa letu, tunambabaisha nani? Tunamdanganya nani? Labda tuondoe Hansard, tufungiane humu ndani, wenyewe tu tuondoe na media, tuelezane ukweli wa Taifa hili, la sivyo tunaangamiza Taifa. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nahitimisha. Mtume Muhammad anatuasa anasema: “Ukiona uovu unatendeka, zuia, ukishindwa kuzuia, kemea, ukishindwa kukemea onesha basi hata chuki” na Zaburi moja inasema…
NAIBU SPIKA: Ahsante Mheshimiwa Mbatia! Nilikuwa nasubiri umalizie sentensi
MHE. JAMES F. MBATIA: … inasema: “Kheri mtu yule asiyekwenda katika shauri la wasio haki…… (Makofi)

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Elimu, Sayansi, Teknolojia na Ufundi kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017.

MHE. JAMES F. MBATIA: Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza naomba kuchangia kuhusu mtaala wa elimu ya msingi katika ukurasa VIII. Serikali imekiri kuwepo na mtaala uliokuwa ukitumika mwaka 1997. Je, Serikali inaweza kuleta nakala ya mtaala huo hapa Bungeni, kwani nimeutafuta bila mafanikio wakati ni mali ya umma?
Mheshimiwa Mwenyekiti, je, malengo ya maendeleo ya milenia ya mwaka 2002, yaliyotajwa katika ukurasa wa pili yalizingatiwa vipi katika kutayarisha mtaala wa elimu ya msingi?
Mheshimiwa Mwenyekiti, inakuwaje Mashirika ya Dini yanahusishwa katika tathmini ya mtaala wa elimu ya msingi, lakini sio katika kutathimini mtaala wa elimu ya awali na Serikali za Mitaa kuhusishwa katika tathmini ya mtaala wa elimu ya awali lakini sio katika mtaala wa elimu ya msingi?
Mheshimiwa Mwenyekiti, malengo ya elimu ya Tanzania katika mtaala wa elimu ya msingi, ukurasa nne ni tofauti na yale yaliyoainishwa katika mtaala wa elimu ya awali katika ykurasa wa tatu na nne, kulikoni?

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano kwa Mwaka wa Fedha wa 2016/2017.

MHE. JAMES F. MBATIA: Mheshimiwa Naibu Spika, nashukuru kwa kunipatia nafasi na mimi niweze kutoa mchango wangu kwa niaba ya wananchi wa Vunjo.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa kuwa ni mara ya kwanza nachangia kwenye Mkutano huu wa Bunge, nipende tu kusema kwamba haki ya kuwa na fikra tofauti na mwenzio ni haki ya msingi, ni haki ya kuzaliwa, ni haki ya Kikatiba na tusijengeane chuki binafsi kwa sababu hizi ni kazi za Watanzania tu tunazifanya. Masuala ya chuki binafsi hayana nafasi hapa tunapita tu na Tanzania ina umri mrefu kuliko sisi binadamu. Kwa hiyo, kujengeana chuki binafsi hapa siyo jambo la kheri wala halitatujengea mambo yote ya udugu wetu na mambo ya msingi kwa maslahi binafsi ya Tanzania. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, wajibu wa Bunge letu ni kuisimamia na kuishauri Serikali. Wajibu wa Bunge letu kwa niaba ya wananchi kwa kuwa wananchi ndiyo walipa kodi na rasilimali za Taifa zinazotumika na Serikali, tunasimamia Serikali kwa niaba ya wananchi na kuna kanuni inayosema hakuna haja ya kulipa kodi kama hakuna uwakilishi (no taxation, no representation). Sisi Wabunge tukiwa ndani ya Bunge hili, tukiwa tunasema mambo hata kama hayapendezi lakini mgongano wa fikra unaleta tija. Hata mwanasayansi mmoja Isaac Newton katika kanuni yake ya tatu anasema katika kila kani mkabala kuna kani iliyo mrejeo sawa na kinyume. Tukiwa na mawazo mapana Serikali hii ya Awamu ya Tano itafanya kazi yake vizuri ya kuhudumia Watanzania kwa maslahi mapana ya wote bila ya ubaguzi wa aina yoyote. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nianze na usafirishaji, hii Tanzania ni kubwa. Afrika Mashariki kabla haijaingia Sudan ya Kusini, Uganda, Kenya, Rwanda, Burundi ni asilimia 48 tu ya eneo lote la Afrika Mashariki, Tanzania ina eneo la kijiografia zaidi ya asilimia 52. Katika hali hiyo tufanyeje? Lazima tukubali kwenye vipaumbele tuanze kuwekeza kutokana na kasi ya mabadiliko ya sayansi ya teknolojia duniani na suala la kuunganisha bandari zetu na reli na hasa reli ya kati ambayo ndiyo lango kuu la uchumi na kuwa na reli ya kisasa (standard gauge), hili sio suala tena la kupiga danadana. Suala la Serikali kutumia resource zake kwenye bajeti hii shilingi trilioni moja kujenga standard gauge labda ungesema ni upembuzi yakinifu na mambo mengine. Dunia ya leo nenda hata Marekani, nenda Ulaya, Mheshimiwa Waziri ametembea na anaijua dunia na ningependekeza hata Kamati mbalimbali za Bunge ziende nje ya Tanzania wakapate exposure ili waweze kuishauri vizuri Serikali, tuone wenzetu duniani wanafanyaje, wakiwekeza kwenye akili ya mwanadamu mambo mengine yote yanaenda vizuri. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nishauri suala la reli ya kati Serikali ikope na hii kazi ifanyike ndani ya mwaka mmoja, miaka miwili au mitatu suala hili tuachane nalo tufanye mambo mengine makubwa zaidi. Tukisema tunatafuta resource zetu wenyewe hatuwezi tukajenga hii reli ya kati. Angalia wenzetu wa Kenya wameshaanza kuanzia Mombasa, wameshafika Nakuru, Naivasha sasa wanakimbilia Nairobi wakiwa na lane hii moja ya reli sisi bado tunapiga danadana ya maneno tu, mara ratili kumi, mara ratili pound ngapi hapana hatuwezi tukafika huko.
Mheshimiwa Naibu Spika, bandari zetu tulizonazo, jana kwenye maoni ya Upinzani nilizungumzia kuhusu Bandari ya Mtwara nayo ikapewa kipaumbele chake ukilinganisha na Bandari ya Dar es Salaam.
Tumezungumzia masuala ya malori zaidi ya 5,000 mpaka 6,000 kwa mwezi pale Kurasini ni suala la kufanya maamuzi tu Bandari ya Kavu ya Soga ipo pale fanya maamuzi, mwekezaji yupo tunasonga mbele lakini ni danadana mwakani tunarudia kwenye maneno hayo hayo hatuna nafasi ya kufanya mambo ya namna hiyo. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kuhusu barabara zetu, sisi Wabunge wakati tunatoka Dar es Salaam tunaona eneo la Chalinze lilivyoharibika, ni matuta matupu. Eneo lile anatoka Rais Mstaafu wa Awamu ya Nne na amejenga barabara nyingi tu ndani ya Taifa hili tunasemea vitu gani vya ajabu hapa? Angalia barabara za Gairo hapo, tupo kwenye hali gani na tunapita sote pale tunaona. Kwa nini barabara hizi zinaharibika kiasi hicho? Ni kwamba zaidi ya asilimia 99.43 ya usafirishaji wetu wa mizigo unatumia barabara. Sasa tunafanya mambo ya vicious cycle of poverty, unazunguka pale pale barabara, barabara. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kuna wengine wanasema bandua lami weka lami, kuna suala la classification theory! Labda niwaombe watu wa TANROADS na Wahandisi na ikupendeze Mheshimiwa Waziri Wabunge tupewe semina kuhusu ujenzi wa barabara unakuwaje ili tuwe na fikra pana za kuweza kutoa michango yetu iweze ikasaidia vizuri zaidi. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, Serikali ijikite kwenye kutoa huduma za elimu, afya, maji, haki, mahakama na nyinginezo lakini masuala ya ujenzi wa barabara, ujenzi wa reli na bandari duniani leo ni suala la kutafuta wawekezaji, ni sekta binafsi inapewa kipaumbele katika maeneo haya. Serikali tena mnaanza kurudi kule ambapo tumeshatoka tutakuwa tunapiga danadana tu.
Mheshimiwa Naibu Spika na Waheshimiwa Wabunge tunamchanganya hata Waziri. Jana hapa Mbunge mmoja alitoa mchango kuhusu reli akashangiliwa sana, mwingine akasema kuhusu viwanja vya ndege akashangiliwa sana, sasa Waziri achukue lipi, awekeze kwenye reli au awekeze kwenye viwanja vya ndege au basi tu tunafanya kama ngoma za kuigiza hapa? (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba nishauri TANROADS kwamba maji ni adui mkubwa wa barabara. Tulivyofundishwa masuala ya asphalt na bitumen kwenye ujenzi wa barabara maji ni adui mkubwa wa barabara. Sasa Serikali kuu inashirikianaje na Serikali za mitaa ili TANROADS kwa kushirikiana na Halmashauri kuona namna gani tunaishirikisha jamii ili tuweze kufungua mitaro yetu vizuri, kuwa na kilimo cha matuta, kilimo cha kingamaji, hasa maeneo ya miinuko ili iweze ikawa ni shirikishi kwa wote, la si hivyo hili tunalofanya hapa barabara zetu zinaharibika kila siku. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa namna ya kipekee nimpongeze Meneja wa TANROADS wa Mkoa wa Kilimanjaro kwa kazi nzuri anayoifanya na unyenyekevu na upole wake na tarehe 13 tulishiriki naye kwenye kongamano la pamoja la namna ya kujikinga na maafa (risk management) katika Mkoa wa Kilimanjaro.
Wataalamu wetu wakati mwingine tunawalaumu kutokana na mashinikizo tunayowapa sisi viongozi wa kisiasa halafu wanashindwa kufanya kazi zao vizuri. TANROADS kusema ukweli wanafanya kazi nzuri kuna wachache hawafanyi kazi vizuri, sasa wale wachache wasifanye wale wengi wakalaumiwa bure. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, suala la mawasilianio, kodi zisizotabirika, sisi ni wa pili baada ya Gabon kwa kodi nyingi na zisizotabirika kwenye sekta ya mawasiliano hasa kwenye sekta ya simu. Tuwe na mifumo endelevu na mipana ya miaka zaidi ya 100 ijayo ili tuweze kuhakikisha kwamba Tanzania tunayoihitaji ya miaka 150 ijayo inakuwaje, tuweze kushindana na wenzetu duniani. Tusipofanya hivyo tutakuwa hata kwenye ukanda wa Afrika Mashariki tutakuwa nyuma. Kwa mfano Bandari ya Dar es Salaam ndiyo inashika mkia katika ukanda wa Afrika Mashariki, tusijilinganishe na tunachopata sasa. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nashukuru sana na naomba zile barabara za ahadi za Rais ziweze kupewa kipaumbele, ahsante sana.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Maliasili na Utalii kwa kwa mwaka wa Fedha 2016/2017.

MHE. JAMES F. MBATIA: Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru kwa kunipatia nafasi ya kutoa mchango kwenye hoja hii iliyoko mbele ya Bunge hili.
Mheshimiwa Mwenyekiti, hotuba ya Waziri inaonesha kwamba Wizara yake au sekta ya utalii inaingiza asilimia 25 ya fedha zote za kigeni katika Taifa hili, kwa hivyo ni sekta nyeji. GDP - Pato la Taifa katika utalii, na hii ni zaidi ya miaka mitatu iliyopita tunataka atupe takwimu za sasa, ni asilimia 17.5, ya leo ikoje? (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, vilevile Tanzania ni ya pili kwa vivutio vya utalii duniani baada ya Brazil. Tumekaa na sekta ya utalii wakati Mheshimiwa Chenge akiwa Mwenyekiti wa Kamati ya Bajeti, tukafanya michanganuo mingi na tukatoa ushauri kwa Serikali namna bora ya kuweza kuweka mazingira mazuri na rafiki na yenye kuvutia ili tuweze tukaingia kwenye ushindani hasa wa soko la utalii duniani. Ukizungumzia Serengeti, ina kilometa za mraba zaidi ya 14,000 tukishindana na Masai Mara ambayo ina kilometa za mraba 1,400, ukizungumzia Mlima Kilimanjaro, ukizungumzia Ukanda wa Bahari ya Hindi kilometa 1,424, unataja vingi tu lakini Tanzania inashika nafasi ya 110 kati ya nchi 133 kwenye mazingira rafiki na mapato katika sekta ya utalii, huu ni uendawazimu, yaani kwenye mtu mwenye akili nzuri unaona kabisa hatuko serious. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, utakumbuka na wewe Mwenyekiti tulikuwa pamoja kwenye Kamati ya Chenge One kuhusu sekta ya utalii wakati tunatafuta vyanzo vipya vya mapato. Leo hii kulikoni sekta hii, nimesoma hotuba ya Waziri, TANAPA mchango wake kwenye maendeleo ya jamii ni one billion, wakati ukiangalia kwa mfano Mlima Kilimanjaro peke yake mapato yake ni zaidi ya bilioni 60 kwa mwaka ambayo ni asilimia 34 ya mapato yote ya sekta ya utalii. Lakini ukiangalia mazingira yanayozunguka Mlima Kilimanjaro, likiwepo Jimbo la Vunjo, hali ya vijiji ambavyo viko karibu na mlima huo hali yake ni hoi bin taabani. (Makofi)
Leo hii Mbunge unaambiwa uchangie kujenga shule, changia madawati, changia huduma sijui za nini hii haiwezekani wakati vivutio tunavyo, fedha zipo. Hii ni Serikali naamini ni endelevu ya chama hicho hicho. Serikali iliyopita Waziri mwenye dhamana alikubali kwenye Bunge hili kwamba angalau asilimia 25 ya mapato yanayotokana na hifadhi hizi yaweze kuhudumia maeneo ambayo yako karibu na hifadhi hizi, ambapo ukiwa karibu na waridi unanukia waridi. Sasa leo hii ukiangalia maeneo haya yako hoi bin taabani lakini mapato haya je, leo hii Wizara yake inaendeleza ile sera ambayo ndiyo nilikuwa nataka iwe endelevu katika kuhakikisha tunapata mapato au laa? (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, hotuba ya Waziri inajichanganya, ukisoma ukurasa wa 87 unasema mwaka 2014 walipata bilioni nne kutokana na kodi ya vitanda kwa watalii ambayo ni dola moja na nusu kwa kila kitanda kwa usiku. Ukisoma ukurasa wa 127 mwaka 2014 watalii waliolala watalii hotelini ni 1054 na wastani wa kukaa hotelini siku kumi, ukizidisha unapata zaidi ya shilingi bilioni 31 na sio bilioni nne ambazo zimeandikwa hapa na ni takwimu zinazotoka hapa. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nishauri tu Wizara hii ili iweze ikawa ni endelevu lazima kuwe na mazingira rafiki kwa wawekezaji hasa wazawa kwenye sekta ya utalii. Ukiangalia kodi ambazo Serikali inatoza kwenye sekta ya utalii na hasa tour operators ni zaidi ya 40. Tumeimba, tumeimba, tumeimba! Ajira zinazotolewa vijana kwa mfano kule Marangu kule ambao wanaelekea Mlima Kilimanjaro hawa ma-tour guiders hali ya maisha waliyonayo ambayo ni hoi bin taabani hakuna sera ya kuweza kuwalinda vijana hao. Kama sekta ya utalii umesema indirectly inatoa ajira zaidi ya milioni moja, je wale ambao wanazalisha katika sekta hii hali yao inakuwa ya namna gani?
Mheshimiwa Mwenyekiti, ada hizi, tozo hizi, leseni hizi ambazo wewe unamkamua ng‟ombe tu huna namna bora ya kuweza kumlisha huyo ng‟ombe ili aweze kutoa maziwa zaidi; angalia utalii wa Kusini ulinganishe na utalii wa Kaskazini na kama huu utalii wa Kaskazini unazalisha zaidi unasaidiaje utalii wa Kusini ili kweli kama sisi ni wa pili kwa vivutio vya utalii tuweze tukafaidika na rasilimali hii badala ya danadana ambazo tunapiga kila siku hapa. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, angalia viwanja vya ndege kwa mfano cha Musoma kiko kwenye hali gani? Angalia kiwanja cha ndege cha Iringa kiko kwenye hali gani? Angalia viwanja vya ndege vya kusini kwa mfano Masasi pale ile air strip iko kwenye hali ya namna gani? (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nishauri tu Serikali iangalie upya tozo na ada na leseni katika sekta hii ili kujenga mazingira rafiki na endelevu, na hizi fedha zinazotokana na tozo zirudi sasa kwenye sekta yenyewe na hasa kujenga miundombinu ambayo itakuwa ni rafiki na tuweze tukazalisha zaidi. La sivyo huwezi ukakamua tu wakati hutengenezi hali ya ulinzi na usalama kwenye mbuga zetu na kwenye mazingira ya utalii; hali ya miundombinu ya vyoo na hali ya maji, hali ya barabara na hali yote ya mazingira ambayo ni rafiki katika sekta ya utalii. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nije kwa wanyapori. Vitalu zaidi ya 50 vimerudishwa. Mwaka 2008/2009 Serikali ilikuwa inapata zaidi ya dola milioni 20 kwa mwaka kutokana na uwindaji. Leo hii mazingira yamekuwa tofauti kwenye soko la ushindani, mwaka jana Serikali imepata dola milioni nne tu kutoka dola milioni 20 miaka minane iliyopita. Sasa hapa tunaenda mbele tunarudi nyuma? Na hapa kwenye ukurasa wa 36 tunawapongeza TANAPA, ndio wanafanya kazi vizuri, Mlima Kilimanjaro uhifadhi umekuwa wa kwanza kivutio katika Bara la Afrika lakini je, mazingira yale yanatuweka kwenye mazingira gani ambayo leo tunaweza tukasema kweli Tanzania au wanaozunguka mazingira hayo ni rafiki na ni endelevu?
Mheshimiwa Mwenyekiti, nikuombe kupitia kwako kwenda kwa Serikali kwamba waangalie tena, narudi tena, kodi hizi, tozo hizi na ukiangalia wawekezaji wazawa kwenye sekta ya wanyama pori ambao ndo tungewasaidia zaidi ya asilimia 90 wameondoka wamefilisika, jiulize kwa nini? Kwanini hamkai nao? Kwanini hamzungumzi? Kwa nini hatujengi mazingira rafiki? Huwezi ukakaa mahali ukajifungia, watu wachache wanafanya maamuzi kwa wale wawekezaji ambao ndio wangesaidia taifa letu zaidi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa niombe Tanzania yetu hii tuna haki nayo sote kwa pamoja. Mawazo mazuri ni mawazo mazuri tu hata kama yangekuwa yametoka kwa shetani. Ukisoma taarifa ya Kambi Rasmi ya Upinzani kuna mawazo lukuki ambayo yataisaidia sana Serikali. Ukisoma taarifa ya kamati hasa ukurasa wa 12 na 13 ni mawazo mazuri kweli kweli lakini mbona tunarudia kauli zile zile miaka nenda rudi? (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, nishauri kwamba yafaa Mheshimiwa Waziri afanye semina na Wabunge wote, Wabunge wampe mbinu mpya, mawazo mazuri, fikra mpya za kisasa za kuhakikisha Wizara hii miaka mitano ijayo tunatoka hapa tulipo kwenye asilimia 17 ya DGP twende hata asilimia 30 mpaka asilimia 50 tuendane na kigezo cha sisi kuwa wa pili kwa vivutio vya utalii duniani.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru sana Mwenyezi Mungu akubariki.

Hon. Job Y. Ndugai

Speaker of the National Assembly

Legislative Role

Profile

Ask the Speaker / Comments

Dr. Thomas D. Kashililah

Clerk of the National Assembly

Legislative Role

Profile

Ask the Clerk / Comments

View All MP's