Parliament of Tanzania

Contributions By: Hon. Dr. Mary Michael Nagu

All Contributions

Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Kilimo, Mifugo na Maji na Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Ardhi, Maliasili na Utalii kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017

MHE. DKT. MARY M. NAGU – MWENYEKITI WA KAMATI YA KUDUMU YA BUNGE YA KILIMO, MIFUGO NA MAJI: Mheshimiwa Mwenyekiti, awali ya yote, napenda kukushukuru kwa kunipa nafasi hii ili niweze kufanya majumuisho ya hoja mbalimbali zilizotolewa na Waheshimiwa Wabunge wakati wa kujadili taarifa ya Kamati ya Kilimo, Mifugo na Maji. Namshukuru Makamu Mwenyekiti kwa kuwasilisha taarifa vizuri asubuhi na nawashukuru Wajumbe kwa maandalizi mazuri ya taarifa yetu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kuwashukuru Waheshimiwa Mawaziri, Waziri wa Kilimo, Mifugo na Uvuvi pamoja na Waziri wa Maji na Umwagiliaji kwa kutoa ufafanuzi kwa hoja mbalimbali ambazo zilizotolewa na Waheshimiwa Wabunge. Napenda kuwashukuru Waheshimiwa Wabunge waliopata nafasi ya kuchangia kwa maandishi na kwa kuzungumza. Wingi wao umeonesha jinsi sekta hii ilivyo muhimu na nyeti sana kwa wananchi na kwa maendeleo ya Taifa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, Waheshimiwa Wabunge 60 wamechangia ambapo 25 walichangia kwa maandishi na 35 walichangia kwa kuzungumza. Kwa muda ulionipa, naomba nisipitie orodha hiyo lakini nimeihifadhi na Waheshimiwa wanaweza kuja kuona ili waone kwamba mchango wa kila mmoja umechukuliwa na unafanyiwa kazi kuboresha taarifa ya sekta hii. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kuhitimisha hoja za Kamati kama ifuatavyo. Kwanza, nikiri kwamba hoja zile zilizotolewa kwa kweli zimeboresha taarifa yetu. Kuna Wabunge wawili walioleta ammendments ambazo tutaziongeza na nitapenda kusema ni kwa namna gani tutaziongeza. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, hoja zote zilijadiliwa lakini naomba niongelee hoja chache tu kwa sababu ya muda na ninyi wote mnajua muda huu ni mfupi sana. Nitajitahidi kama muda utaniruhusu nitakwenda kwenye hoja kadri ambavyo zitakuja kwenye taarifa hii.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze na mgogoro wa wakulima na wafugaji. Mimi nakubaliana na Waheshimiwa Wabunge kwamba si jambo dogo, ni kubwa. Wananchi wa Tanzania walio wengi ni wakulima na wafugaji na kama wao hawatakuwa wanapatana, ni migogoro kila wakati mfahamu ya kwamba na wao wenyewe wataathirika lakini maendeleo ya nchi yatakuwa yameathirika kwa kiasi kikubwa. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, migogoro ya wakulima na wafugaji na watumiaji wengine wa ardhi inatokana na ardhi. Suala la mgogoro wa ardhi linahusisha wakulima na wafugaji kwa kiasi kikubwa. Nataka niseme kwamba kuna mgogoro wa wakulima au wafugaji na hifadhi, kuna mgogoro wa wakulima na wafugaji na wawekezaji, hakuna namna nyingine ya kumaliza migogoro hii bila ya Serikali kutekeleza kwa vitendo mpango wa matumizi bora ya ardhi kwa kupima na kutenga maeneo kwa ajili ya shughuli za kilimo, mifugo, uhifadhi na shughuli nyingine za binadamu kama Sheria ya Ardhi ya Vijiji Namba 5 ya mwaka 1999 inavyotaka. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, Mheshimiwa Mchengerwa ameleta hoja hapa, yeye ametaka tuondoe hoja ya Kamati. Mimi naomba hoja ya Kamati ibaki kwamba Bunge liazimie Serikali iongeze kasi ya kutekeleza kwa vitendo mpango wa matumizi bora ya ardhi kama ilivyoainishwa kwenye Sheria ya Ardhi ya Vijiji Namba 5 ya mwaka 1999 na Bunge linaazimia kwamba mgogoro wa wakulima na wafugaji sasa ushughulikiwe katika ngazi ya Kitaifa chini ya Ofisi ya Waziri Mkuu, lakini kwa kuwashirikisha wadau wenyewe. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, ndugu zangu nataka kusema kwamba Watanzania ni vizuri sana wafahamu kwamba ardhi ni mali ya asili na mali ya asili ambayo inatupa sisi maisha. Mifugo ni mali ya mtu mmoja-mmoja, lakini hata hivyo mifugo ni mali ya asili ya Taifa vilevile. Ni kweli kwamba kuna maeneo ambayo hayana utamaduni wa kuwa na mifugo, lakini kwa mujibu wa Katiba ya nchi yetu, Watanzania wana uhuru wa kwenda kila mahali lakini kwa utaratibu uliowekwa. Na mimi naona suala hili ambalo linawapa taabu hasa Mikoa ya Kusini na ile ambayo haikuwa na utamaduni wa mifugo, Serikali na wadau wanaohusika tujaribu kuangalia matumizi bora ya ardhi yanatekelezwa na sio kusema kwa mdomo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nasema hivi ndugu zangu kwa sababu Ethiopia ina ng’ombe milioni 55, Sudan ina milioni 38, sisi tuna milioni 25.8, tuna ng’ombe wachache kuliko wenzetu na ukiangalia nchi zile zina jangwa kuliko hata Tanzania. Kwa hiyo, jambo kubwa ni kwamba sisi hatujajipanga na tukijipanga tutaondoa migogoro hii, wakulima walime kwa amani na wafugaji wafuge kwa amani kwa manufaa ya Taifa letu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, suala lingine ambalo nataka nilisemee hapa ni kuhusu ruzuku ya pembejeo. Ndugu zangu kama tunataka tuwe na tija kwenye kilimo suala la pembejeo halina mjadala. Kwa kweli, Wabunge waliochangia hoja hii wameeleza jinsi pembejeo za kilimo zisivyowafikia wakulima kwa wakati na hivyo kukwamisha shughuli za kilimo. Wamependekeza pembejeo za kilimo ziuzwe madukani ili kuwapa wakulima fursa ya kununua pembejeo wakati wowote wanapohitaji na tozo yoyote iondolewe kwenye pembejeo ili waweze kumudu bei ya kununua na hivyo kuhakikisha kwamba tija ya kilimo inakuwepo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwenye pembejeo kuna suala la mawakala, naomba mmalize uhakiki Mheshimiwa Waziri. Hatuwezi kuendelea na uhakiki kwa mwaka mzima. Tukishahakiki tuwalipe mawakala wale ambao wanastahili kulipwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, suala lingine ni vyanzo vya mapato kwa Mfuko wa Taifa wa Maji. Waheshimiwa Wabunge wengi wamekubaliana na mapendekezo ya Kamati, lakini hapa Mheshimiwa Zitto alileta mabadiliko kidogo. Sisi tunacholilia ni kwamba Mfuko wa Maji uliopo hautoshelezi mahitaji na hasa ukizingatia kwamba mwaka huu fedha nyingi zilizoenda kwenye Wilaya zetu ni zile zinazotokana na mfuko na hela ya bajeti iliyotolewa ni kidogo sana. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, Wabunge wengi kwanza wameitaka Serikali itoe fedha hizo kwa sababu suala la maji kama alivyosema Mheshimiwa Waziri ni uhai, ni uchumi na bila maji hakuna viwanda, hakuna uhai na hakuna kuishi kule nyumbani. Kwa kweli wanaoteseka ni akina mama na ambapo wanapotumia muda mrefu kutafuta maji watoto wanaanguka au wanaungua kwa moto na gharama za afya na usalama wa watoto unakuwa hatarini. Kwa hiyo, naiomba Serikali ilione hilo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo ndugu zangu naomba Kauli Mbiu hii ya maji tuipokee. Pia kama alivyoleta mapendekezo Mheshimiwa Zitto, niwaombe wataalam waliangalie na wakati wa bajeti tuli-effect. Kwa hiyo, tumepokea mpendekezo yake, lakini inatakiwa kufanyiwa kazi na nina hakika itapita. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo lingine ambalo nataka kuliongelea ni umuhimu wa kilimo cha umwagiliaji katika kukabiliana na ukame na mabadiliko ya tabianchi. Waheshimiwa Wabunge sisi na Watanzania wote ni mashahidi kuhusu ukame wa mwaka huu ulivyoleta frustration, umeleta hofu na ndiyo maana bei ya vyakula mbalimbali imepanda. Najua kuna Wilaya ambazo zina chakula, kuna Wilaya ambazo hazina chakula na zimesemwa kwamba ni 55, lakini hata wale wenye chakula kidogo kutokana na hofu iliyoletwa na ukame huu, bei ya chakula imepanda na kwa kawaida itachangia kwenye mfumuko wa bei.
Kwa hiyo, namuomba Mheshimiwa Waziri wa Kilimo na wengine wote wanaohusika kwa kweli tutafute na tusambaze chakula ili tu-stabilise bei ya chakula na kuondoa hofu ya watu na watu waishi kwa amani.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ili miaka ijayo tuweze kuondokana na hofu hii ya ukame, hatuna njia nyingine, Kamati inasisitiza umuhimu wa Tume ya Umwagiliaji kutegewa fedha za kutosha na kupelekewa fedha zilizoidhinishwa na Bunge kwa wakati ili iweze kutekeleza vyema miradi inayohusu kilimo cha umwagiliaji. Tunachoona ni kwamba Tume haijapelekewa fedha yoyote, tunamuomba Mheshimiwa Waziri wa Maji afuatilie kwa Waziri wa Fedha. Kilimo cha umwagiliaji kitasaidia kupunguza tatizo la uhaba wa chakula na njaa na itaifanya nchi hii iishi kwa amani zaidi kuliko kama tunakuwa na hofu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kuna mambo mengi ambayo ningeweza kusema ila nawaaomba sana Waheshimiwa Wabunge mapendekezo yaliyomo kwenye Maazimio ambayo Kamati imeyaandaa ambayo yamechukua mambo yote muhimu muyaunge mkono. Vilevile kama walivyosema Wenyeviti walionitangulia tutafute namna ya kuona kwamba Serikali inafanyia kazi Maazimio haya. Inaonesha kwamba taarifa za Kamati zimeleta manufaa makubwa sana na utaona kwamba Wabunge wengi wamebakia hapa na Mawaziri wamechukua muda wao kutoa ufafanuzi, lakini haitakuwa na manufaa kama kweli maazimio haya hayatafanyiwa kazi na Serikali na wale wote wanaohusika na tukiyafanyia kazi kila mwaka, ndivyo tutakavyopiga hatua.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hayo niliyoyasema, narudia tena kutoa hoja kwamba muunge mkono Maazimio ya Kamati hii ya Kilimo, Mifugo na Maji na ahsanteni sana kwa usikivu wenu.
MWENYEKITI: Toa hoja.
MHE. DKT. MARY M. NAGU – MWENYEKITI WA WA KAMATI YA KUDUMU YA BUNGE YA KILIMO, MIFUGO NA MAJI: Mheshimiwa Mwenyekiti, nimetoa hoja lakini naomba nirudie. Natoa hoja tupitishe Mapendekezo na Maazimio ya Kamati ya Bunge.

Mapendekezo ya Mpango wa Taifa unaokusudiwa kutekelezwa na Serikali pamoja na Mwongozo wa Kuandaa Mpango na Bajeti ya Serikali katika Mwaka wa Fedha 2016/2017

MHE. DKT. MARY M. NAGU: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru sana kwa kunipa fursa hii na ni mara yangu ya kwanza kuongea kutoka back bench. Naomba nimshukuru Mwenyezi Mungu kwa kuendelea kutoa mchango wangu ndani ya Bunge hili na naahidi kushirikiana na wengi ili tuweze kutoa mchango wa Bunge kama unavyotakiwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, vilevile napenda kuwashukuru kwa dhati wananchi wa Wilaya na Jimbo la Hanang walionipa kura nyingi kurudi hapa Bungeni. Kulikuwa na changamoto na hujuma nyingi lakini hawakutetereka. Naomba waendelee kusimama na msimamo huu wa kujenga Wilaya yetu. Wale wabinafsi wakae kule wenyewe na sisi tuendelee kuliendeleza Jimbo letu la Hanang. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, pia napenda sana kuwashukuru wananchi wa Hanang kwa kumpa Rais John Pombe Joseph Magufuli kura nyingi na CCM ikapita. Nashukuru sana na nampongeza sana Mheshimiwa Rais kwa sababu amedhihirisha kutoka CCM wananchi wa Tanzania wanaweza wakapata mabadiliko ya kweli na ya uhakika. Kwa sababu wengi walifikiri mabadiliko yanaletwa na vyama vya upinzani lakini Mheshimiwa Rais ameonesha kwamba mabadiliko yaliyo dhahiri na ya uhakika yataanzia kutokana na Mpango huu wa pili na wa kwanza wa miaka mitano. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba sasa nijielekeze kwenye Mpango ambao uko mbele yetu. Msingi wa Mpango huu ni ujenzi wa uchumi wa viwanda. Ujenzi wa uchumi wa viwanda utaleta maendeleo ya watu na si maendeleo ya vitu kama utaunganishwa na maendeleo ya kilimo, mifugo na uvuvi, shughuli ambazo zinahusu Watanzania walio wengi. Mimi kama Mbunge wa Hanang nashukuru sana kwa sababu Wilaya yangu kwa kiasi kikubwa ni ya mifugo, ni ya ukulima na kutokana na Ziwa Basotu kuna wavuvi vilevile. Kwa hiyo, viwanda vikijielekeza kwenye kuendeleza tija ya kilimo maendeleo ya watu yatapatikana.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba tutambue kwamba kilimo kimekuwa ni shughuli ya watu wengi lakini na inaonesha kwamba maendeleo ya kilimo yanasuasua. Jambo moja ambalo ni dhahiri ni kwamba lazima tuunganishe mnyororo wa thamani ya mazao ya kilimo jambo ambalo liliharibika wakati wa ukoloni lakini hatujawahi kulirudisha mpaka leo. Viwanda hivi vitasaidia kwa sababu kwanza kutokana na viwanda teknolojia inayotakiwa kwenye kilimo itapatikana, zana bora zinazotakiwa kwenye kilimo na mifugo zitapatikana pia. Badala ya kuuza mazao yetu nje bila ya kuongeza thamani viwanda hivi vitasaidia kuunganisha mnyororo ule. Kwa hiyo, naomba sana viwanda ambavyo tutavianzisha viwe na uhusiano wa karibu sana na kilimo, mifugo na uvuvi bila ya kusahau utekelezaji wa Liganga na Mchuchuma ambavyo ni viwanda mama vitakavyojenga viwanda vingine.
Mheshimiwa Mwenyekiti, maji ni uhai, maji ni maendeleo na maji ni siasa. Ukiangalia katika kampeni ambazo tumezimaliza juzi wananchi wa Tanzania walio wengi walikuwa wanadai maji. Maji ni kazi ya akina mama ambapo wanaacha watoto nyumbani wanaanguka au wanaungua na moto kwa sababu ya kutafuta maji kwa umbali mrefu. Bila maji itakuwa ni vigumu sana viwanda kuendelezwa. Kwa hiyo, naomba sana, kabla sijafika kwenye maji, kuna misingi ambayo tunapaswa kuitekeleza katika Mpango huu. Kwa mujibu wa makubaliano hata ya kimataifa, sekta ya kilimo inapaswa kupewa si chini ya asilimia kumi ya bajeti kila mwaka ndipo ambapo tutaona maendeleo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, katika mchango huu, mkiunganisha na maji, suala la kujenga mabwawa ya kumwagilia ambayo yatatoa maji kwa mifugo na kusaidia maji hata kwa wananchi litakuwa ni suala muhimu. Maji ni muhimu kwa ajili ya uhai lakini yatasaidia vilevile kuongeza tija kwenye kilimo. Kwa hiyo, naomba suala la mabwawa tulitilie mkazo katika Mpango huu na mimi narudia kusema tena kuhusu suala la Wilaya ya Hanang ya kuomba maji ya Mlima Hanang yakusanywe kwenye Bwawa la Gidahababieg ili watu waweze kupata maji ya uhakika, ili watu waweze kufanya kilimo cha umwagiliaji na ili mifugo mingi ya Hanang nayo iweze kupata maji.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi natoka kwenye wilaya ya wafugaji, watu wanaohamahama. Naomba nikazie elimu kwani ndiyo itakayobadilisha mindset ya wafugaji wanaohamahama. Ili tuweze kuhakikisha watoto wa wafugaji wanapata elimu ya uhakika, naomba Mheshimiwa Waziri wa Elimu na wale wote wanaohusika na TAMISEMI waone suala la mabweni na hosteli kwenye Wilaya za wafugaji linatiliwa mkazo kwa sababu hawataacha kuhama.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naona kengele ya kwanza imelia, naomba niseme kwamba jamani nzi anakwenda pale ambapo kuna mzoga haendi kwenye marashi. Kwa hiyo, tukitaka mambo ya polisi na FFU kutokuingia humu ndani, naomba Wabunge tuwe waungwana wakati tunatoa michango yetu. Humu ndani sisi ni Wabunge, sisi ndiyo dira ya wananchi, ni wawakilishi wa wananchi, tukileta fujo humu ndani, tunaashiria kwamba kule nje napo wafanye fujo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, naomba sana tuwe watulivu, tuwe waungwana, tuheshimiane humu ndani na tuliweke Taifa letu mbele ili tuongee mambo yanayohusu maendeleo ya watu wa Tanzania badala ya kuongelea mambo ambayo kila mmoja anataka ajiinue ili aonekane. Tukiwa waungwana, tukitumia muda wetu vizuri, wananchi wa Tanzania watatuona zaidi kuliko tunavyopiga kelele humu ndani. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, muda ni mdogo, naomba niishie hapa na mimi nitasaidiana na Waziri wa Mipango kwa sababu nilikuwa naye kabla nikiwa Waziri wa Mipango …
MHE. DKT. MARY M. NAGU: Katika kuleta mambo ambayo yatasaidia Mpango huu. Ahsante sana. (Makofi)

Makadirio ya Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017- Wizara ya Viwanda, Biashara na Uwekezaji

kunipa nafasi hii na ni mara yangu ya kwanza kwenye bajeti hii ukiacha maoni ya Kamati niliyoyatoa hapo mbele kuchangia kwenye bajeti ya mwaka huu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, namshukuru sana na kumpongeza sana Waziri wa Viwanda, Biashara na Uwekezaji kwa hotuba nzuri iliyojaa takwimu ambazo tunazihitaji, na mimi sihitaji kurudia takwimu hizo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, hakuna Taifa lililoendelea bila viwanda. Viwanda kwanza vinatumia teknolojia, lakini viwanda vinazalisha teknolojia kwa ajili ya sekta nyingine. Kama viwanda ndiyo vinavyozalisha teknolojia ya kuboresha sekta nyingine, itakuwaje nchi hii iondokane na umaskini bila ya kuwa na msingi wa viwanda? Kwa hiyo, naishukuru Serikali kupitia Mpango wa miaka mitano kufanya msingi wa maendeleo uwe ni viwanda.
Mheshimiwa Mwenyekiti, pamoja na umuhimu wa viwanda, mimi nilisomea uchumi wa viwanda, maisha yangu mengi sana nilifanya kazi viwandani kama Ofisa mdogo mpaka nikawa Meneja Mkuu. Siwezi hata siku moja nikaongelea maendeleo bila viwanda. Napenda kusema kwamba uendelevu wa viwanda unategemea sana sekta ya kilimo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, sekta ya kilimondiyo inayotoa chakula kwa wale watakaofanya kazi viwandani. Sekta ya kilimo ikiongeza tija ndiyo itakayoleta ajira kwenda viwandani, ikisaidiana na sekta ya elimu. Kwa hiyo, ndugu zangu, hatuwezi tukaongelea maendeleo ya viwanda na msingi wa uchumi wetu na maendeleo yetu kama hatutatilia nguvu sana sekta ya kilimo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, sekta ya kilimo ili iweze kutekeleza wajibu wake katika kuendeleza viwanda, ni lazima iwe ni kilimo cha kisasa. Tutumie zana bora na kisasa, tutumie mbolea na mbegu za kisasa; tutumie viwatilifu, lakini hatimaye ni viwanda ambavyo vitaongeza maisha ya malighafi na chakula kama alivyoeleza Mheshimiwa Waziri, ninampongeza sana.
Kwa hiyo, sisi wote ili tuweze kui-support Serikali au kuipa msukumo kwa msingi huu wa viwanda ili tufikie uchumi wa kati na wa viwanda, tukubaliane kwamba bila ya kuongeza bajeti kwenye kilimo, tusahau maendeleo ya viwanda. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kusema kwamba wakati wa ukoloni mnyororo wa thamani wa mazao ya kilimo ulivunjika nchi hii. Tulikuwa tunakula tusichozalisha na kutumia tusivyozalisha na tunapeleka nje vitu ambavyo tungepaswa vitumike kwenye viwanda vyetu. Sasa ni lazima turudishe mnyororo wa thamani ya mazao ya kilimo. Namna moja ya kurudisha mnyororo huu ni kupitia viwanda, kwasababu baada ya kufanya kazi mashambani, lazima mazao yale yatakayozalishwa na wakulima yasipopata masoko viwandani ni sawa na kutupa shilingi chooni. (Makofi)
Kwa hiyo ndugu zangu, wakati tunakazania sana kilimo, namna moja ni kukazania viwanda ambavyo vitachakata au vitasindika mazao ya kilimo. Na mimi naomba Bunge hili liazimie kwamba viwanda ambavyo tutaanza navyo ni hivi ambavyo vitakuwa na uhusiano wa karibu na kilimo ambavyo vitaipa kilimo malighafi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, pamoja na hivyo waliotangulia kutoa mchango kwa viwanda wamesema miundombinu ni jambo muhimu, na mimi naungana nao kwamba bila miundombinu viwanda haviwezi vikaendelea. Ndiyo maana hapa katikati kutokana na ukosefu wa umeme hatukuweza kuanzisha na kuendeleza viwanda vingi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, namwomba sana Mheshimiwa Muhongo aangalie sana mgao wa umeme kuelekea kwenye viwanda kama tunataka kuwa na viwanda. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nilitaka niongelee jambo moja; ndugu zangu, kuna viwanda mama, kuna viwanda vya kati na kuna viwanda vya kuchakata. Bila viwanda mama hatuwezi kuwa na viwanda vingine. Kwa hiyo, napenda kwa muda uliobaki niongelee umuhimu wa Liganga na Mchuchuma. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, Liganga na Mchuchuma ni viwanda mama. Mchuchuma itatoa makaa kwenda kwenye mradi wa chuma. Kwa hiyo ndugu zangu, tuna jambo moja ambalo Wabunge wengi hawalifahamu kuhusu chuma cha Liganga. Chuma cha Liganga siyo kama maeneo mengine ya migodi ya chuma ina kitu kinaitwa mchanginyiko wa madini mengine ambayo kama huna teknolojia sahihi huwezi ukapata chuma safi kutoka Liganga. Kwa hiyo, siyo rahisi kupata wawekezaji ambao wana ujuzi huo, naomba mjue hilo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, naomba sana tutoe msukumo kuanza utekelezaji wa mradi huo. Ilituchukua muda mrefu kupata mwekezaji wa Liganga; na naomba niseme kwamba nilishawahi kuwa Waziri wa Viwanda ili mjue kwamba ninaposema hivyo, nasema mambo ambayo nafahamu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tulipotangaza tender ya Mchuchuma, ilituchukua muda mrefu kupata teknolojia sahihi. Teknolojia hiyo watu wengi wanaipiga vita ili sisi tuendelee kutokuwa na chuma tuagize nje. Mjue kwamba kuagiza chuma nje itakuwa ni ghali kwa viwanda vyetu kwa sababu mazao ya chuma ni mazito na kwa hiyo ni lazima zitakuwa na gharama ya kuleta.
Mheshimiwa Mwenyekiti, hakuna nchi yenye bahati kama Tanzania, Liganga na Mchuchuma ni mwendo mfupi tu! Kwa hiyo, tutakapotengeneza chuma, makaa ya mawe tunayoyahitaji yatakuwa pale karibu. Naomba sana tupiganie mradi wa Liganga uanze mapema inavyowezekana kama kweli tunataka kuwa na viwanda Tanzania. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kama tunataka tuwe na viwanda na kilimo bora, tukazanie viwanda vya mbolea vile vile. Tuna gesi lakini wale wanaoleta mbolea kutoka nje, hawataki tuwe na viwanda vya mbolea. Ninawaombeni sana hilo mlijue. Mtwara ina gesi na mambo yanayowezekana tuyafanye sasa, tuanzishe viwanda na hivi ndivyo vinaitwa viwanda mama. Kiwanda cha Chuma, Kiwanda cha Mbolea na mashamba ya mbegu ndiyo yatakuwa ni msingi wa uchumi wa kati wa viwanda. Tukifanya hivyo, tutafanikiwa na mpango huu wa miaka mitano au utabaki kwenye vitabu kama ilivyokuwa muda uliopita. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimetoka mbali, sasa hivi nimetoka Hanang, naomba niwakumbuke watu wa Hanang tena kuendelea kuwashukuru sana kwa ajili ya kunipa kura na nitaendelea kuwajibika kwao. Naomba ushirikiano wa dhati na ninaomba ushirikiano wa Wizara ya Viwanda na Bunge hili ili kweli nchi hii iwe nchi ya viwanda na uchumi wa kati kupitia kilimo cha kisasa na haiwezi kuwa kilimo cha jembe. Ahsanteni sana na Mungu awabariki.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano kwa Mwaka wa Fedha wa 2016/2017.

MHE. DKT. MARY M. NAGU: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru sana kwa kunipa nafasi na mimi niungane na wenzangu kumpongeza Mheshimiwa Waziri kwa kazi nzuri anazofanya na mimi nitajikita zaidi kwenye ujenzi wa barabara na pengine kwa ujumla, mambo mengine machache. Napenda kuwapongeza kwa sababu si kazi rahisi kujenga barabara za lami katika miaka michache kwa kilometa 17,000 na ninashukuru sana Mkoa wa Manyara una kilometa 223 za lami.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kuiomba Wizara, pamoja na kilometa hizi 223 sisi tuna barabara ambayo tumeiomba na Mheshimiwa Rais aliahidi barabara kutoka Mogitu kwenda Haydom – Mbulu mpaka Karatu na Haydom ndio Hospitali ya Rufaa, kuna miezi mingi ya mvua ambapo wananchi hawawezi kwenda kwenye hiyo hospitali, kwa hiyo, tunaomba sana barabara hiyo iwe ya lami. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, pamoja na pongezi zangu naomba Wizara iangalie gharama za kujenga barabara za lami. Nilivyoangalia takwimu kwenye kitabu hiki ni karibu shilingi milioni 800 mpaka shilingi bilioni moja kujenga kilometa moja. Ninaomba sana tuliangalie hilo kwa sababu, badae hii itakuwa reflected kwenye gharama za uchumi ndani ya nchi na ninajua kwamba, mwanzo ni mgumu, lakini tunavyoendelea tunaweza tukafanya hivyo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo lingine ambalo naliomba ni barabara za Mkoa wa Manyara, ni chache sana ambazo zina hadhi ya mkoa, tunaomba sana barabara zile zipandishwe hadhi. Na tumeshaandika barua kwenye Wizara, lakini naomba nikumbushe barabara ya Dongobesh - Obesh - Basodesh - Gawal mpaka Singida tunaihitaji kwa sababu itatusaidia sana kwenye uzalishaji. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini lingine ambalo ninaliomba ni kwamba tumeweza kujenga barabara nyingi kuu kwa ajili ya kupewa asilimia 70 ya Mfuko wa Barabara. Ninafikiri muda umefika sasa kupeleka nguvu kubwa zaidi kwenye barabara za Wilaya na vijijini na ni wakati muafaka na ninawaomba Wabunge tukubaliane kwamba sasa mgawanyo uwe asilimia 50 kwa 50 ili barabara hizi ziende sambamba na barabara kuu ziwe served na barabara zile za Wilaya. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nilisema kwamba nitajielekeza zaidi kwenye mambo ya ujumla; nasema kwamba jamani katika usafirishaji na uchukuzi, gharama ndogo iko kwenye usafiri wa maji, ukifuatiwa na usafiri wa reli. Na uchumi utakuwa na gharama ndogo kama reli itakuwa inatumika zaidi kuliko barabara. Ninaungana mkono na watu wa reli ya kati, reli ya Tanga na ile ya Kaskazini kuelekea Kaskazini Magharibi kwa kufanya uchumi wetu uwe wa ufanisi kulinganisha na nchi zingine ili tuweze kufanya biashara nzuri. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba sana hili tuliangalie ili baadae sasa barabara ziwe zina-feed reli na ninajua kuna watu, na mimi kama ningekuwa na malori ningeogopa kwa binafsi yangu kuzamisha reli kwa ajili ya barabara. Ninaomba sana hili tuliangalie, lina maslahi binafsi, ni ngumu na tuliangalie.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mwisho ningependa kusema namna ya kuendesha Bunge hapa. Ninaomba sana jamani habari ya kutukanana, habari ya kukashifiana, haikubaliki na Kanuni za Bunge, lakini hili ni jumba tukufu, hili ni jumba ambalo tunapaswa kuwaheshimu viongozi wetu wa nchi…
Mheshimiwa Mwenyekiti, naunga mkono bajeti ya Waziri, pamoja na…

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Nishati na Madini kwa mwaka wa fedha 2016/2017.

MHE. DKT. MARY M. NAGU: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru sana kunipa fursa kuongea kwenye sekta hii muhimu kwa uchumi wa nchi na kwa maslahi ya watu binafsi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninampongeza Mheshimiwa Waziri, Naibu Waziri na watendaji wote kwa kazi nzuri wanayoifanya kuangaza Tanzania na kuleta maendeleo kwa Watanzania. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba sana kwa sababu muda ni mfupi ningependa kushukuru watu wengi lakini niende moja kwa moja kwenye mambo ambayo ni pressing kwa Wilaya yangu.
Mheshimiwa Mwenyekiti,Mkoa wa Manyara ni Mkoa wa kilimo na Wilaya ya Hanang ni Wilaya ya kilimo na ufugaji. Umeme wa REA namba moja ulitpelekwa kwa vijiji vinne tu Wilaya ya Hanang na mpaka leo vijiji vile vinne bado havijapata umeme, naomba Mheshimiwa Waziri atueleze vijiji hivyo vitapata umeme lini?
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa sababu tulipata vijiji vichache wakati Wilaya za jirani zinapata zaidi ya 20, zaidi ya kumi nikamwomba vijiji 19 na yeye akaniahidi, naomba uwahakikishie watu wa Hanang kwamba Hanang nayo inathaminiwa kwa hivyo vijiji 19 kuweza kupata umeme na orodha nimekupa. Kwa ajili ya muda mfupi nisingependa kupoteza muda. Ninaomba uone umuhimu wa Wilaya moja kwa REA zote tatu sasa tunaenda kwenye REA tatu imepata vijiji vinne na nafikiri utaona umuhimu wa kuona kwamba Mbunge akilia hapa ana sababu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la pili, Tanzania ni nchi iliyojaaliwa kuwa na vyanzo vingi vya nishati, siwezi kuvitaja kwa kuwa mnavijua, lakini ninafikiri gharama ya kupata nishati kwenye chanzo kimoja vinatofautiana na vingine. Na miaka ya awali ya Tanzania tulikuwa tunapata umeme kutokana na maji. Tabianchi ilipoanza kubadilika tukakumbwa na ukame tukapatwa sasa na dharura za kukimbilia kuweka umeme wa dharura. Mimi nafikiri sasa wakati umefika wa kuwa na mkakati mzuri. Ninajua kuna power master plan, lakini ninaomba sana tuangalie mix ya hiyo power master plan kusudi gharama iwe baadaye si kubwa kwa watu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naamini kwamba tusifikirie vidogo vidogo, mmefanya kazi kubwa, kuna Kinyerezi I, Kinyerezi II, Kinyerezi III mnafanya kazi nzuri na kuna vyanzo vingine ambavyo mnashughulikia. Mimi bado naamini tufikirie vikubwa na mimi nafikiria hakuna umeme ambao utaokoa Tanzania kama siyo ule wa Stigler’s Gorge. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, Stigler’s Gorge unaweza ukatoa umeme wa kilowatts 2100, tukijielekeza huko wakati wa master plan nimeona Stigler’s Gorge iko kwenye master plan lakini iko mbali. Naomba muilete karibu kusudi tuwe Taifa la kufikiria vitu vikubwa. Nitakushukuru sana, najua una uwezo na ukiamua hilo unaweza ukalifanya vizuri na mimi sina wasiwasi, ninajua wakati wa dharura dharura ile ndipo tulipoingia kwenye IPTL, kwenye DOWANS na mambo ambayo yalileta madhara makubwa kwa Taifa letu.
Kwa hiyo, sasa ni wakati mzuri wa kufikiria kwamba katika ile master plan tuwe na mkakati ambao utajielekeza kwenye kuona kwamba tumeamua kuwa nchi ya viwanda na uchumi wa kati. Bila kuwa na umeme wa hakika huko hatutafika. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nilifikiria kwamba Mkoa wa Manyara ndipo ambapo Mererani ipo. Kutokana na Tanzanite ya Mererani Wilaya ya Simanjiro ikatoa eneo la EPZA bure na wengine wote wanadai fidia.
Ninaomba sana tuangalie Mererani na tuone jinsi ambavyo tutaweza kuongeza thamani ya Tanzanite kwa kuweka viwanda ili tuweze kuwa na faida ya Tanzanite kuliko inavyoonekana sasa Tanzania ni nchi ya tatu. Tukifanya hivyo tutakuwa tumeleta manufaa makubwa ya vito ambavyo vimeletwa na Mwenyezi Mungu nchini kwetu na Mkoa wa Manyara ambao hauna resources nyingi isipokuwa ardhi yenye rutuba. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba sana nirudie tena kwamba naomba Wilaya ya Hanang iletewe umeme kwenye vijiji nilivyosema ili tuongeze thamani ya mazao ya kilimo, thamani ya mazao ya mifugo na watu ambao zamani ndiyo walikuwa nyuma kuliko wengine wamekubali kukimbia muwawezeshe kukimbia kuwakuta watu wa Kilimanjaro na Arusha. Mkoa wa Manyara umejigawa kwa sababu tulikuwa nyuma sana na kwa ajili ya Arusha tukawa tunaonekana tumeendelea.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba sasa tuingie kwenye huo mkakati wa kuendelea wa kutuletea umeme na wewe ndiye utakuwa savior, ninakushukuru, ninakupongeza na Mwenyezi Mungu atakupa nguvu zaidi na kuendelea kuwa kwenye hii Wizara, maneno yapo, Upinzani wanasema wao wanaisimamia Serikali naomba tukumbushane hapa kwamba ni jukumu la Wabunge wote pamoja na wale wa CCM kuishauri na kuisimamia Serikali, siyo kazi ya Wapinzani tu. Na sisi ndiyo tuna wajibu mkubwa wa kuishauri na kuisimamia Serikali yetu kuliko ninyi, Ilani ya Uchaguzi ni yetu na kwa hivyo lazima tuisimamie. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru sana kama dakika zangu hazikuisha wengine nao wanufaike. Ahsanteni wote.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017

MHE. DKT. MARY M. NAGU: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru sana kwa kunipa nafasi nyingine tena. Na mimi kutoka mwanzo niseme kwamba naunga mkono hoja ya Mheshimiwa Waziri wa Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, na mimi niungane na wenzangu kukubali kwamba viongozi wa Wizara hii, Waziri, Naibu Waziri, Katibu Mkuu na wengine wote wamejitahidi sana hasa katika eneo la kuondoa migogoro. Tunawapongeza na tunaomba muongeze bidii. Mimi namfahamu Waziri, Mheshimiwa Lukuvi tulikuwa naye Ofisi ya Waziri Mkuu na najua jinsi anavyochapa kazi, endelea kuchapa kazi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ardhi ndiyo rasilimali kuu ya Tanzania na pengine nchi hii ya Tanzania imejaliwa kuwa na ardhi yenye rutuba lakini ardhi inakuwa na thamani pale tu ambapo imepangwa, imepimwa na kumilikishwa. Bila ya kuwa na vipimo, bila kuwa na hati miliki, ardhi kwa kawaida pamoja na kwamba ni rasilimali muhimu lakini inakuwa haina thamani. Mpaka sasa hivi ni asilimia 15 tu ya ardhi ya Tanzania imepimwa na imemilikishwa. Kwa hiyo, asilimia ile yote 85 maana yake haina thamani. Kama Tanzania tunataka kuondokana na umaskini inabidi kwa kweli tuipe rasilimali hii muhimu thamani inayotakiwa kwa kupangwa, kupimwa na kumilikishwa. Wananchi wanapokuwa na hati miliki au haki miliki wanaweza wakaitumia ile ardhi kwa shughuli za uchumi lakini ikatumika vilevile kama dhamana kukopa kuweza kutumia ile ardhi vizuri zaidi. Kwa hiyo, ndugu zangu nawaombeni kipaumbele kipelekwe kwenye kupima ardhi hii ya Tanzania na kumilikishwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini wananchi zaidi ya dhamana wanaweza wakatumia ardhi hii ikiwa na hati miliki kama hisa na kuungana na wenye mtaji wa fedha ili ardhi hii itumike katika uwekezaji. Watanzania wanashindwa kuwekeza kwa sababu ardhi waliyonayo haina thamani na kwa hivyo hawawezi kuwa na hisa kwenye uwekezaji. Kwa kiingereza inaitwa land for equity ambapo alipokuwa Waziri Mheshimiwa Anna Tibaijuka na mimi tuliibuni ili Watanzania wawe na uwezo wa kushiriki kwenye uwekezaji bila ya kutafuta fedha, wanaweza wakatumia hiyo ardhi kwa kukopa au wanaweza kuwa na hisa kwenye uwekezaji kupitia ardhi hiyo hiyo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa naomba niende kwa wawekezaji na nataka nijielekeze Hanang. Hanang ni eneo la kilimo na mifugo na ardhi ipatayo heka 70,000 iko mikononi mwa wawekezaji. Wawekezaji wenyewe wale hawaitumii ardhi ile kama inavyopaswa. Kwanza wametumia sehemu tu ya ardhi ile waliyopewa wakati watu hawana ardhi ya kutosha wanaingalia ile ardhi na kuitamani, napenda tuwasimamie wale ili waitumie hiyo ardhi vizuri.
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini siyo hivyo tu, sioni sababu ya mwekezaji kutoka nje achukue ardhi ya Tanzania, kwa mfano pale Hanang watu wa Hanang wanazalisha ngano nyingi zaidi kwa heka moja kuliko wawekezaji waliokuja na ina-defeat the whole purpose inakuwa haina maana. Kwa hiyo, naomba tuangalie na tija katika uwekezaji ili tupate faida ya kutosha kwenye uwekezaji.
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini zaidi ya hivyo kutokana na uwekezaji kwenye ile ardhi, wawekezaji walituahidi kufanya mambo mbalimbali. Siwezi kuorodhesha, lakini moja ambalo nalijua ni kujenga mabwawa makubwa kwa ajili ya umwagiliaji na wananchi kuweza kunufaika lakini mpaka sasa limechimbwa bwawa moja na halijakamilka. Nataka na ahadi zile zote nazo ziweze kutekelezwa ili watu wa Hanang wanufaike na uwekezaji ule na kama hawalimi vya kutosha, kuna wengine wana mashamba zaidi ya moja, mashamba yale ambayo hawawezi kuyalima yarudi mikononi mwa wananchi. Mimi najua wananchi wa Hanang wanaweza kulima ardhi ile na kuweza kuleta manufaa ambayo wawekezaji hawaleti.
Mheshimiwa Mwenyekiti, vilevile ndugu zangu migogoro ya ardhi iko mingi Wilayani Hanang. Kuna migogoro ya mipaka kati ya kata na kata, vijiji na vijiji na hata wilaya na wilaya zingine zinazopakana na Hanang hata Mkoa wa Manyara na Mkoa wa Singida, Mkoa wa Dodoma na mikoa mingine tunakuwa na migogoro. Namuomba Waziri Mheshimiwa Lukuvi aje Hanang na Mkoa wa Manyara ili migogoro ile itatuliwe maana kila wakati kumekuwa na vifo kupitia migogoro hiyo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba sana wale wawekezaji watimize ahadi yao moja ambayo wameahidi ya kujenga branch ya university ya Sokoine kwenye yale mashamba, mpaka sasa imebakia ahadi tupu hakuna utekelezaji wowote.
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini lingine ambalo nataka kuongelea kuhusu ardhi ni kwamba jamani bila ya kupima hii ardhi na kuiweka kwenye shughuli mbalimbali, mifugo, kilimo, biashara, huduma za jamii, migogoro itaendelea kuwepo. Migogoro itaendelea kuwepo kati ya wafugaji na wakulima, migogoro itaendelea kuwepo kati ya wakulima, wafugaji na hifadhi mbalimbali, migogoro itaendelea kuwepo kati ya wawekezaji na wananchi wa Tanzania. Kwa sababu bila ya kujua wafugaji wawe wapi, wakulima wawe wapi, wawekezaji wawe wapi, jamani hatuwezi kuondokana na mambo haya hata tukiwa na operation ngapi haitasaidia. Ukiwatoa wananchi kutoka kwenye hifadhi na haijulikani wapi wanakwenda kwa ajili ya kuhakikisha ng‟ombe wao zinabakia kuwa hai watavizia kurudi kule. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi nathamini hifadhi za Tanzania na ni mmoja wa watu ambao nitakuwa wa mwisho kabisa kuondoa hifadhi lakini lazima tuone kwamba wakulima na wafugaji wana maeneo ya uhakika la kufanya shughuli zao. Wakijua eneo lao ni hekta ngapi watahakikisha ng‟ombe wanaoweza kubaki kule watabaki na wengine watauzwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, namna nyingine ya kuwasaidia ni kuwa na masoko mbalimbali tushirikiane pamoja kushughulikia suala hili. Mheshimiwa Waziri Mkuu aliagiza Wizara zile zikae mara moja ili kuona kwamba wananchi wavyotolewa kutoka kwenye hifadhi, wananchi wanavyogombania ardhi kunakuwa na mahali mahsusi pa wale wananchi kwenda kama ni wafugaji au wakulima.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kuhusu Shirika la Nyumba, mambo ya msingi kwa binadamu ni chakula, mavazi na makazi. Shirika la Nyumba linafanya kazi nzuri lakini kama lilivyoundwa zamani baada ya uhuru ilikuwa ni kuwapatia maakazi watu wanyonge zaidi kuliko wale wanaojiweza.
Kwa hiyo, naombeni sana Shirika la Nyumba lifanye kazi hiyo ya kuona watu wa Manzese, Keko wamepata nyumba, watu wa maeneo ya chini wamepata nyumba. Maeneo yale ya matajiri wajenge wenyewe kwa sababu wana mali ya kuweza kuweka dhamana kwenye benki na kujenga nyumba zao, sisi tujielekeze kwa Watanzania wanyonge, wana haki ya kukaa kwenye nyumba na hakuna mtu ambaye ana fedha yake mwenyewe asijenge, lakini ni kwa sababu ya kukosa mali ya kuweka dhamana hawawezi kujenga nyumba.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba nirudie pongezi zangu na shukrani zangu za dhati kwa Wizara na viongozi wa Wizara, watendaji na taasisi ambazo zipo kwenye Wizara hii. Na mimi nashukuru sana migogoro inapungua, tuendelee kupunguza migogoro hii hadi inapokwisha. Sisi wengine tumekaa kwenye migogoro tukiona watu wanakufa na hatutaki kuendelea kuona watu wetu wanakufa. Ahsanteni sana.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Maji na Umwagiliaji kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017

MHE DKT. MARY M. NAGU: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru sana kwa hisani yako ya dakika tano. Nawashukuru Waheshimiwa Wabunge katika ku-support lile suala la kuongeza fedha kutoka petroli na dizeli na tukaomba kwenye simu vile vile ili Mfuko wa Maji uwe na fedha zaidi. Tatizo la maji ni kubwa na wote tunakubaliana kwamba Maji ni Uhai na ili fedha hizo zitumike vizuri ni vyema tukawa na wakala ambao utakuwa na wataalam na utasimamia kazi ya kuleta maji kwenye vijiji mbalimbali. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, zaidi ya hilo nililoongelea, naomba niongelee kidogo juu ya Jimbo langu la Hanang. Namshukuru sana Mheshimiwa Waziri amekubali kuja kutembelea Hanang. Mheshimiwa Rais wa Awamu ya Nne aliahidi shilingi milioni 300, kwa ajili ya maji ya Mji Mkuu wa Hanang, Kateshi na zile fedha zikatolewa na kazi nzuri ikafanywa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, hata hivyo, naamini kuna tatizo la utaalam ambao kama litakuja kuangaliwa na Ma-engineer itasaidia na naomba Mheshimiwa Waziri anitumie watu kutoka Makao Makuu waje waone tatizo ni nini. Tunaamini kwamba gharama ni kubwa, lakini tunaweza tukafanya linalowezekana ili maji ya Kateshi yapatikane kwa uhakika na kwa gharama inayohimilika.
Mhesheshimiwa Mwenyekiti, Wilaya ya Hanang iko kwenye Rift Valley na sehemu kubwa iko kwenye mwinuko na ni mpakani na Singida. Hatuna maziwa isipokuwa ziwa la Basotu ambalo chanzo chake ni maji ya mvua, hatuna mto wa kudumu. Kule kwingine chini kwa ajili ya Rift valley kunakuwa na joto chini ya ardhi, kwa hiyo maji yako mbali, sisi hatuna maji. Maji yetu yanapatikana kwa visima au kwa mabwawa, hatuna mto, naomba sana kwa yale yaliyofanyika, nawashukuru lakini bado sehemu kubwa ya Hanang haina maji. Naomba awatume watu na yeye kuja Hanang ili basi maeneo yale ambayo hayana maji yaweze kupata maji.
Mheshimiwa Mwenyekiti, tatizo la maji Hanang ni kubwa kweli na jana tu jioni kulikuwa na watu wanalalamika kwamba wanapata maji kutokana na chanzo kimoja na ng‟ombe na hata wanyamapori. Kwa hiyo, naomba sana tuwatume watu na Wakala wa Maji Vijijini utasaidia kufanya surveys kwenye vijiji vyetu kwa sababu kila wakati hatuwezi kwenda kufanya kazi mara moja, kuchimba kisima kimoja. Ni vizuri kwa mfano Wilaya ya Hanang iliyo na tatizo la maji kwa ujumla Serikali ikaenda pale na kujua vyanzo mbalimbali na namna ya kuondoa matatizo ambayo yanawasibu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naungana na Wabunge kwamba akinamama wanapata tabu sana na kutokana na akinamama kutumia muda mrefu kutafuta maji watoto wamekuwa wakiungua, watoto wamekuwa wakifanya utundu na kuumia na vile vile kazi zingine za nyumbani zimelala ukiacha sababu ya kwamba wanaume wanawa-accuse kwamba labda wanatumia muda kwenye mambo mengine kumbe wako misituni wanatafuta maji. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, nawaombeni sana hili la wakala tulitilie mkazo kwa sababu watafanya kazi ambayo itajulikana na kutakuwa na mtu ambaye tunaweza kumnyooshea kidole kwa sababu Halmashauri hazina watu wenye uwezo na Halmashauri hazina capacity ya kuweza kuletea Wilaya mbalimbali au Majimbo yetu maji. Kwa hiyo, naombeni sana tuwe pamoja na na-declare interest kwamba ni Mwenyekiti wa Kamati ya Maji, Kilimo na Mifugo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, tukiwa pamoja, tukiamua tuongeze fedha za kuchangia kutoka kwenye mafuta na vile vile kutoka kwenye simu na tukiwa na wakala tutakuwa tumeondokana na tatizo la msingi na tutakuwa na uwezekano mkubwa wa kuondoa tatizo la maji katika nchi yetu ikiwemo Wilaya yangu ya Hanang.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ningependa kutaja vijiji ambavyo havina maji na ningependa kutaja miradi ambayo ina matatizo lakini muda hauko na sisi, na mimi na…
MWENYEKITI: Ahsante. Mheshimiwa Mtolea.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Fedha na Mipango kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017

MHE. DKT. MARY M. NAGU: Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru sana kwa kunipa nafasi. Nami niungane na wenzangu wote ambao wametangulia kusema kwamba tukitaka Bunge hili liweze kutekeleza wajibu wake na kwamba kila mtu awe na nafasi, lazima kanuni zisimamiwe humu ndani.
Mheshimiwa Naibu Spika, nikiangalia toka ulipoanza umekuwa ukilikazania hilo, naomba uendelee hivyo, kusitokee mtu anakukatisha tamaa kwa sababu ukikata tamaa maana yake ni kwamba uendeshaji wa Bunge hili hautakuwa na utaratibu ambao unategemewa kisheria. Nakupongeza sana, nakutia moyo na nina uhakika wale waliotaka kukutikisa au kulitikisa Bunge hili watarudi bila wewe kutikisika. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba nimpongeze Waziri wa Fedha na Mipango pamoja na Naibu wake na watendaji wote kwa kazi nzuri ambayo tayari wameshaionesha kwa hotuba hii ambayo ni nzuri. Baada ya pongezi hizo nipende kumshukuru na kumpongeza Rais kwa kumchagua Waziri anayeongoza Wizara hii. Waziri nimefanya naye kazi, na-declare interest kwamba nilikuwa Waziri wa Uwekezaji, na nilipohamia Ofisi ya Rais, Tume ya Mipango ilikuwa chini yangu.
Mheshimiwa Naibu Spika, baada ya kusema hivyo naomba niseme machache kuhusu PPP au ubia kati ya Public Sector na Private Sector. Hii ndiyo namna ya kuweza kuhimiza uwekezaji mkubwa ndani ya nchi hii. Huwezi ukaiachia sekta binafsi peke yake wala huwezi kuiachia Serikali peke yake. Tukitaka kujenga uchumi wa soko lazima Serikali na sekta binafsi washirikiane na hakuna namna ambavyo wanaweza kushirikiana ila katika ubia. Sera ipo, sheria ipo, ilifanyiwa marekebisho, kilichobaki ni utekelezaji.
Mheshimiwa Naibu Spika, katika ubia kitu ambacho kinatakiwa ni kuona risk ambayo kila mbia anabeba. Kuna athari (risks) nyingine ambazo sekta binafsi haziwezi kubeba, pale ambapo Serikali inahitajika iingie, lakini inapotokea mtaji unapotakiwa na upo kwenye sekta binafsi, Serikali ina uwezo mkubwa wa kuzuia mambo ambayo sekta binafsi wenyewe hawawezi.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini jambo lingine ambalo lilikuwa limeisibu PPP ni urasimu ambao haukuwa na maana, au kutokuelewa vizuri sera na sheria ile. Wizara ya Fedha na Uwekezaji ndizo zilikuwa zina sera na sheria lakini utekelezaji uko kwenye sector Ministries. Kwa mfano, Wizara ya Ujenzi inaweza ikajenga barabara nyingi sana na katika muda mfupi kama ikipata sekta binafsi ambayo inaweza ikaingia nayo ubia na kuna namna nyingi ya kuweza kuingia kwenye ubia.
Mheshimiwa Naibu Spika, lingine ambalo nataka kuliongelea ni nafasi ya mabenki katika kujenga uchumi wa soko. Katika mambo ambayo yaliathiri sekta binafsi ni pale ambapo walipokuwa crowded out na Serikali yenyewe kupitia treasury bills au wakati mwingine hata bonds. Kwa sababu Serikali inapokopa kwenye mabenki, mabenki yatapendelea Serikali kwa sababu risk ya kukopesha Serikali ni ndogo sana au hakuna, kwa hiyo sekta binafsi haiwezi kupata nafasi.
Mheshimiwa Naibu Spika, naishukuru sana Wizara ya Fedha kuamua kutoa fedha zake ambazo zinakopa, ambazo ni zake zenyewe na kuzirudisha Benki Kuu, sasa mabenki yameanza kuwahimiza watu wapeleke fedha benki. Kabla ilikuwa ni uchaguzi wao kupata fedha kutoka kwa watu binafsi, walikuwa wanategemea zile fedha za Serikali ambazo hatimaye Serikali inakopa. Kwa hiyo, kwa kufanya hivyo benki sasa zimeanza kuchacharika.
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo lingine, najua kwamba Serikali haiwezi kuacha kukopa, lakini mjaribu ku-balance ili sekta binafsi isikose nafasi. Huwezi kuwa na uchumi wa soko kama sekta binafsi haiko active. Kwa hiyo, naomba mliangalie suala la treasury bills.
Mheshimiwa Naibu Spika, lingine ni riba. Katika uchumi wa soko huru faida haiwezi ikawa juu ya asilimia 10. Sasa kama riba ya benki inayotoza ni zaidi ya asilimia 10 maana yake yule ambaye yuko kwenye soko huru hawezi kwenda kukopa halafu apate faida ya chini. Hili ndilo limelikumba Taifa hili. Naomba muangalie suala hili la riba zinazotozwa na benki zetu. Kwa sababu mkitaka sekta binafsi ambayo ni rational ikakope benki lazima riba iwe chini ya faida ambayo inapatikana kwa sekta binafsi.
Mheshimiwa Naibu Spika, kufuatia hilo, naomba niongelee VICOBA. Kuna fedha nyingi sana ndani ya VICOBA, na fedha zile haziendi benki, tujiulize kwa nini? Ni kwa sababu hakuna sera na sheria. Kuna watu ambao wamesemea hapa, naomba Benki Kuu iangalie sera ambayo itafaa VICOBA viwe rasmi na vinufaishe watu kama inavyohitajika. Vijijini kuna VICOBA vingi sana na sioni namna ambayo soko huru linaweza kwenda vijijini bila VICOBA hivi kutumika. Naomba sana tuone watu walio wengi ambao hawatataka kukopa hela nyingi lakini kwa wingi wao wakikopa kidogo kidogo italeta impact kubwa ndani ya uchumi wetu.
Mheshimiwa Naibu Spika, lingine ambalo nataka kuliongea kwa ufupi ni Benki ya Kilimo. Nimesikia na Ushirika unataka kuanzisha benki na Serikali ndiyo itakayochangia benki hizo mbili. Tukianza tena kuzindua Benki ya Ushirika maana yake Benki ya Kilimo itasimama kwa sababu hatuna hela za kuchangia benki hizo zote mbili.
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba niishauri Wizara na Benki Kuu kwamba tukazanie Benki ya Kilimo, hatimaye kama Benki ya Ushirika inaanza tuondokane na Benki ya Kilimo lakini hatuwezi kuwa na benki zote mbili na zianze kwa wakati mmoja. Tukiruhusu benki zote mbili zianze kwa pamoja tutatawanya nguvu zetu na hakutakuwa na impact kwenye kilimo.
Mheshimiwa Naibu Spika, wakulima ndio watakaoikomboa nchi hii, mazao ya kilimo ndiyo yatakayokuwa malighafi ya kiwanda. Mazao ya kiwanda ndicho kitakachokuwa chakula cha wale wanaofanyakazi viwandani na kilimo ndio uti wa mgongo ambao watu wangu wanategemea. Kwa hiyo, tusipokazania benki hii, najua kwamba suala hili liko kwenye bajeti tutakayojadili, lakini kwa leo nataka nisisitize kwamba hatutakuwa tumetenda haki kwenye Benki ya Kilimo kama tutaanzisha Benki ya Ushirika wakati hii ya kilimo bado haijapewa mtaji wa kutosha.
Mheshimiwa Naibu Spika, nashukuru sana. Najua kuwa suala la sovereign ratings ni muhimu sana ili nchi hii ionekane kwamba inaweza kukopa kwenye masoko ya nje, lakini hilo tuliangalie kwa sababu kuna nchi ambazo zimefanya hivyo zikaingia kwenye matatizo. Tusiiachie nchi yetu ikaingia kwenye matatizo. Nchi hii tunapata fedha kidogo sana kwenye investment kutoka nje. Kiasi cha investment inayokuja Tanzania ni 0.03 percent, ni hela kidogo sana.
Mheshimiwa Naibu Spika, jana Waziri wa Mambo ya Nje alivyokuwa anaongelea issue ya Economic Diplomacy; tunachopigania ni kwamba investments zaidi zije na share yetu ya international markets iwe kubwa; hilo ndilo matokeo mazuri ya Economic Diplomacy ambayo ni nzuri.
Mheshimiwa Naibu Spika, tukiisimamia Benki Kuu na Benki nyingine na sekta binafsi nina hakika tutapiga hatua kubwa kwenye kujenga uchumi wetu na sioni pengine ambapo kazi hii inafanyika isipokuwa kwenye Wizara yetu ya Fedha na Mipango. Nawaombea Mwenyezi Mungu awape afya njema muweze kusimamia. Waziri Mpango ana uwezo, Naibu Waziri ana uwezo, Watendaji wana uwezo, nina hakika Wizara hii itasimamia uchumi wetu vizuri.
Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru na naomba usikate tamaa. Wewe ni mtoto wetu, sisi tuko hapa kuona kwamba kazi ambazo zinanufaisha Bunge hili unaendelea kuzifanya na usitetereke sisi tuko na wewe. Ahsante sana.

Hali ya Uchumi wa Taifa kwa Mwaka 2015, Mpango wa Maendeleo wa Taifa kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017 na Mapendekezo ya Serikali kuhusu Makadirio ya Mapato na Matumizi kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017.

MHE. DKT. MARY M. NAGU: Mheshimiwa Naibu Spika, naomba niungane na wenzangu kukupongeza, kwa kutumia sheria, kanuni na taratibu za kuendeshea Bunge, na unaona amani ilovyorudi humu ndani. Ni mategemeo yangu kwamba wenzetu waliotoka humu ndani watakuja kukuona na mfikie muafaka warudi huku Bungeni turudishe heshima ya Bunge letu. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, napenda vilevile kuungana na wenzangu kumpongeza Mheshimiwa Waziri, Naibu Waziri na watendaji wote kwa kuja na mpango mzuri wa kutekeleza Mpango wa Awamu ya Pili wa Miaka Mitano, na bajeti ya kutekeleza mpango huo. Ninawapongeza kwa sababu, kwa kweli wameonesha kwamba kuna maendeleo ambayo tutayapata, lakini nina yafuatayo ambayo ningependa kusema.
Mheshimiwa Naibu Spika, msingi wa mpango wa miaka mitano wa pili ni viwanda na tuna bahati sana Mheshimiwa Rais mwenyewe amelisimamia hili, na amelielekeza Taifa hili kwamba hakuna sekta nyingine ambayo itapeleka nchi hii kuondoa umaskini na kutupeleka kwenye kipato cha uchumi wa kati. Ninampongeza, ninamshukuru na nina uhakika Bunge hili litamuunga mkono kuona kwamba viwanda vinasimamiwa na tutahamasisha uanzishaji wa viwanda. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, ningependa Waziri aone kwamba hamna namna ambavyo uchumi wa viwanda utanufaisha wananchi walio wengi Watanzania bila ya kupitia sekta ya kilimo. Ninaomba tusiiseme kisiasa, tuongee kwa vitendo. Pia ningeomba kwamba namna moja ya kuhakikisha kwamba viwanda vinakuwa ni kufanya kwamba kilimo kinakuwa cha kisasa. Azimio la Maputo tumeliridhia hapa lililosema kwamba tuitengee sekta ya kilimo asilimia kumi ya bajeti. Mwaka huu tumetenga asilimia 4.6; ninaomba kadri tunavyokwenda Mheshimiwa Waziri aone hili linafanyika ili tujielekeze kwenye vitendo zaidi ya kusema tu.
Mheshimiwa Naibu Spika, pili ni kwamba kilimo hakitakuwa cha kisasa kama zana, kama mbegu, kama viuatilifu havitatiliwa mkazo. Watu wangu wa Hanang na Wilaya ingine wangependa kuona matrekta yanamwagwa kama namna ya kuboresha tija katika kilimo. Wangependa kuona mbegu zinapatikana kwa wakati na vilevile mbegu bora zinapatikana na mbolea nayo inapatikana. Ningependa kusema kwamba viwanda ambavyo vitapeleka nchi hii mbele na vitasambaza mapato kwa wananchi ni viwanda vya kusindika mazao ya kilimo, viwanda vya kusaidia tija kwenye kilimo kama viwanda vya mbolea na vilevile kuona kwamba masoko yanapatikana kwa kuhakikisha kwamba (a),(b), (c), (d) zinazotakiwa kwenye soko zinatiliwa mkazo.
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo lingine la kusisitiza ni Benki ya Maendeleo ya Kilimo, bila Benki ya Maendeleo ya Kilimo wananchi hawawezi kupata fedha za kuweza kuboresha kilimo. Ninaomba sana kila mwaka kama Serikali ilivyoahidi iweze kutoa zile fedha ambazo zitaimarisha benki hiyo. Kubwa zaidi ambalo lazima tulikumbuke ni kwamba bila ushirika imara, bila ushirika usioibia watu, kilimo hakitaendelea. Kwa hiyo, naomba sana tuone kwamba hayo mambo yametekelezwa ili kilimo kiwe cha kisasa kiwe bora kiweze kutoa malighafi na soko kwa viwanda ambavyo tunataka kuvianzisha. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, asilimia 80 ya Watanzania wanategemea kilimo, kama unataka maendeleo ya watu kama Waziri alivyoandika kwenye mpango wa maendeleo, hamna namna ya kuleta mapinduzi ya viwanda kama kilimo hakitapewa uzito unaosaidia.
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo lingine ambalo nataka kuliongolea ni kuhusu maji, ningependa kuungana na Wabunge wote kwamba tumeahidi kutua ndoo ya maji kutoka kwa wanawake wa Tanzania wakiwemo wale wa Hanang na hatuwezi kufanya hivyo bila ya kuwa na mpango madhubuti. Ninampongeza Waziri kwa sababu mwaka jana fedha zilizotengewa Wizara ya Maji ilikuwa shilingi bilioni mia nne na kitu, lakini mwaka huu tumefika bilioni 900 hata hivyo hazitoshi. Kwa hiyo ninaomba suala la kukata shilingi 50 kwa kila lita ya dizeli na petroli tuitilie mkazo jamani. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, najua bei ya petroli ilivyokuwa juu mfumuko wa bei ulikuwa asilimia 6.2 leo mfumuko wa bei ni asilimia 5 .9 tofauti ni nini? na sidhani kama ni mafuta yameleta. Kwa hiyo, naomba hili tulitilie mkazo na Waheshimiwa Wabunge tunaishauri Serikali yetu kwa jambo jema, wakati huu ambako bei ya mafuta iko chini ndiyo wakati wa kuchukua fursa baadaye yakipanda hatuwezi kulifanya hilo. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nilitaka niongelee suala la logistic center ya Dar es Salaam. Naomba ni-declare interest logistic center ilianza wakati mimi nikiwa Waziri wa Viwanda na baadaye Waziri wa Uwekezaji. Tumetaka logistic center ili Dar es Salaam iwe Hongkong ya Afrika. Nawaambieni kwamba Dar es Salaam ina hinterland kubwa na hiyo hinterland ikitumika vizuri italeta manufaa makubwa. Naomba niwaondolee hofu, kufikiria kwamba bidhaa kutoka nje itafanya viwanda visianze, nataka niwaambie kwamba hilo siyo kweli. Kwa sababu bidhaa zitakazoletwa Dar es Salaam zikionekana zinanunuliwa Congo, Rwanda na kwingineko wawekezaji watakuja kuwekeza kwenye viwanda hivyo. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hivyo logistic center ni mahali pa ku-test demand au mahitaji ya bidhaa ili kuwavutia wawekezaji wa viwandani. Kwa hivyo, tukitaka tujue bidhaa ambazo zitauzika haraka, na vipi viwanda ambavyo vitatengeneza bidhaa hizo ni lazima tuhakikishe kwamba logistic center ya Dar es Salaam inaanza. Ninataka niongelee vilevile kuhusu jamani mwaka jana Bunge lilitengewa hela nyingi shilingi bilioni zaidi ya 100 mwaka huu tumetengewa shilingi bilioni 99. Ninaomba sana kuona kwamba bajeti ya Bunge, ndiyo inayotuwezesha kutembelea miradi na oversight inayotakiwa. Kwa hivyo, kama zinatosha lakini tuhakikishe kwamba wajibu wetu wa kuwa Wabunge, unatekelezwa.
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo lingine ambalo ningetaka kulizungumzia ni kwamba ningependa kusema kwamba takwimu za umaskini vina vigezo vyake, mkiwa mnabadilisha vigezo kila wakati, tutakuwa tunabadili mikoa ambayo ni ya umaskini. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nakumbuka Mkoa wa Manyara ulitoka Arusha kwa sababu ulikuwa unaonekana kama umeendelea kutokana na Arusha na tukataka tugawanyike ili umaskini wetu uonekane. Mkoa wa Manyara ndiyo una Wahadzabe, Mkoa wa Manyara ndiyo una Wabarbaig wanaotembea nchi nzima. Mkoa wa Manyara ni moja ya Mikoa ambayo ni maskini na haina vyanzo vingi vya kuondoa umaskini. Ninaomba tuangalie vigezo hivyo, kama Pwani ilivyolalamika tuone kama kweli vigezo hivyo vinatufikisha kujua Mikoa ipi kweli ambayo ni maskini na tuchukue hatua ambazo zinatakiwa. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, ninaomba nirudie tena, naomba sana Bunge hili na Mheshimiwa Waziri tunamsihi aone umuhimu wa kuongeza shilingi 50 kwa kila lita ya petroli na dizeli kwa ajili ya maji na Wabunge tunalisema hili kwa ajili ya ushirikiano na Serikali siyo tunataka tupingane na Serikali.
Mheshimiwa Naibu Spika, baada ya maneno haya, naomba uvute uzi, uendelee kusimamia Sheria, uendelee kusimamia Kanuni za Bunge hili, uendelee kuona utaratibu unaleta heshima ndani ya Bunge hili na tunawasihi wale wenzetu ambao hawaoni umuhimu huo, hatimaye waone hayo.
Mheshimiwa Naibu Spika, ninakushukuru na ninampongeza tena Mheshimiwa Waziri.

Mapendekezo ya Mpango wa Maendeleo wa Taifa Unaokusudiwa Kutekelezwa na Serikali pamoja na Mwongozo wa Kuandaa Mpango na Bajeti ya Serikali kwa mwaka wa Fedha 2017/2018

MHE. DKT. MARY M. NAGU: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru sana kwa kunipa nafasi ya kuongea na .kutoa mapendekezo kuhusu mpango huu ambao ameuleta Mheshimiwa Dkt. Mpango.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kabla ya kwenda hapo, naomba niwakumbushe Wabunge kwamba jukumu letu humu ndani kama wengi wanavyosema ni kuishauri na kuisimamia Serikali. Siyo jukumu letu kuonyesha Serikali haifai na kupinga pale ambapo hata haistahili kupingwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, namna ya kushauri na kusimamia Serikali kati ya vyama vya upinzani na chama tawala lazima ni tofauti. Nasema hivyo kwa nini?
Nimewasikiliza hamkusikia mama Nagu akisema naomba na wengine wanapoongea msikilize. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, mama ukiwa na watoto nyumbani wengine wa kwako na mwingine wa kambo, yule wa kwako anapoangusha glass unasema bahati mbaya, wa kambo anapoangusha glass unasema makusudi, huo ndiyo ukweli wenyewe.
Mheshimiwa Mwenyekiti, utamaduni wa vyama vingi unless mnakataa jukumu la vyama vyenu, utamaduni wa vyama vingi ni upinzani kuonyesha Serikali…
MWENYEKITI: Mheshimiwa Nagu hebu kaa kwanza...
MHE. DKT. MARY M. NAGU: Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi ni mama yao hata wakinitukana nitaosha mkono sitaukata. (Kicheko)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nasema kwamba jukumu la wapinzani ni kupinga Serikali iliyo madarakani hilo linajulikana, lakini basi pingeni kwa lugha ya staha. Sisi ambao ni chama wa tawala kazi yetu ni kuisimamia, kuishauri kwa lugha ya staha.
Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa naenda kwenye Mpango wa Maendeleo, huu ni mpango wa miaka mitano wa pili ili kufikia dira ya Taifa letu. Dira ya Taifa letu inatutaka mwaka 2025 tuwe ni Taifa ambalo lina uchumi wa kati na tunatumia mipango hii na utekelezaji wake kutusogeza pale. Kwa hivyo, tulifanya tathmini ya miaka mitano ya kwanza tuliyoitekeleza na tukaona kwamba tumepiga hatua. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nchi hii ilikaa bila mipango kwa miaka mingi. Mimi nakumbuka kabla ya mipango hii uchumi wa nchi hii ulikuwa ni hasi mbili leo tuko asilimia sita na zaidi maana yake uchumi umepanda kwa asilimia nane. Kwa hiyo, miaka mitano ya mpango huu, mwaka wa kwanza ulitufanya tukapiga hatua na huu ninaamini utatufanya tupige hatua. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka niwaambie kwamba hakuna kazi nzuri ambayo haifanywi kwa bidii. Sisi akina mama na nitatumia mfano ambao unanihusu mimi, tunabeba mimba miezi tisa tunatapika tunaenda labor ward tukitegemea kufa na kupona. Katika mpango huu vilevile tufikirie hivyo kwamba baada ya kutekeleza tutapiga hatua. (Makofi)
Sasa nataka niseme tulivyotathmini mpango wa kwanza wa miaka hii mitano ya mpango tumepiga hatua uchumi unapanda. Hata hivyo, tunajua maeneo yanayopandisha uchumi siyo yale ambayo yanahusika na watu directly. Kwa hivyo, sasa tuangalie yale ambayo yanahusika na watu directly. Tunakubaliana kwamba azma yetu ya miaka hii mitano ni kujenga uchumi wa viwanda.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka nimkumbushe Mheshimiwa Dkt. Mpango, Waziri wa Fedha na Mipango kwamba hatutakuwa na viwanda bila kuwa na kilimo kinachotegemewa. Huo ndiyo ukweli wenyewe kwenye maelezo yake ya hakuongea hata kidogo juu ya kilimo. Kwanza kuongea juu ya kilimo ni kuwapa moyo Watanzania asilimia 80 wanaotegemea kilimo. Kilimo ndiyo kitatoa chakula kwa wale watakaofanya kazi viwandani, kilimo ndiyo kitakachotoa malighafi ya viwanda, tija ya kilimo ndiyo itafanya watu waondoke kwenye kilimo waende kwenye viwanda. Kwa hiyo, naomba katika mpango huu na tunapotekeleza mpango huu kupitia bajeti tuone kwamba kilimo kinapewa kipaumbele ili tufikie viwanda tunavyovitaka. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la pili, tumeamua uchumi wa viwanda lazima tuangalie ni viwanda gani ambavyo vitatusaidia. Kiwanda cha kwanza narudia tena kama walivyosema Wabunge kiwanda cha chuma ni kiwanda mama, kiwanda cha kemia ni kiwanda mama. Viwanda vile mama lazima tuvipe kipaumbele ili vituwezeshe twende kwenye viwanda vingine na tuwe na sustainable industrial development. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hivyo ndugu yangu Mheshimiwa Mpango hakikisha utekelezaji wa kiwanda cha chuma cha Liganga na mkaa wa Mchuchuma umepewa kipaumbele. Vilevile katika kuchochea kilimo hakikisha viwanda vya mbolea vinapewa kipaumbele. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini tujue kwamba siyo bajeti ya Serikali tu ndiyo itakayotekeleza mpango wetu. Kwanza naomba katika kukusanya kodi huwezi ukamkamua ng‟ombe bila ya kumlisha, lazima tutambue sekta binafsi inataka kulishwa, muone ni namna gani tutaipa nguvu na iweze kutoa kodi ya kuaminika. Kuna wale wanaokimbia kodi wale ni wachache lakini kwa ujumla sekta binafsi lazima tuiimarishe. Sekta binafsi itatusaidia kutekeleza mpango huu kupitia kilimo, kupitia viwanda na vingine vyote tulivyovipanga. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, namna rahisi ni utekelezaji wa sera na Sheria ya PPP, ubia kati ya sekta ya umma na sekta binafsi. Naomba sana tusipuuze hili kwa sababu huu ni uchumi wa soko tumeshakubali na uchumi wa soko unategemea sekta binafsi. Nasema kwamba pengine kuna mahali ambapo tumeenda kando, naomba tuache kule tulikoenda kando mimi napendekeza kwamba tukae na sekta binafsi ijue kwamba kodi yao ndiyo itawatengenezea mazingira mazuri.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kuhusu sekta binafsi naomba tuwe na One Stop Center effective ile ambayo ipo ni ya maneno tu. Naomba mfanyabiashara anapotaka kuandikisha biashara yake aweze kutoka na leseni na ajue aende kukopa au equity itatoka wapi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, lingine ambalo nataka kulisema ndugu zangu mliongea juu ya Logistic Center ya Kurasini. Logistic Center ya Kurasini tulikuwa tumepanga kwa ajili ya ku-feed Kariakoo siyo kuua Kariakoo. Bidhaa zinazouzwa Kariakoo zinatoka China, Thailand na Indonesia, Kurasini ndiyo italeta bidhaa hizo in bulk na wale wa Kariakoo watachukulia pale, hiyo ni namba moja. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini ya pili Logistic Center itaonyesha viwanda gani ambavyo vitakuwa na faida Tanzania kwa sababu pale ndipo demand itajulikana kama ni nguo watu wanataka tukijenga kiwanda cha nguo tutapata faida, kama ni viatu tukijenga kiwanda cha viatu tutapata faida. Kwa hiyo, Logistic Center hiyo tumeshaanza kuitekeleza naomba iharakishwe kusudi tunapojenga viwanda vyetu tujue ni viwanda vipi ambavyo vinatakiwa na tusikisie viwanda vinavyotakiwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini lingine ambalo nataka kulisema ndugu zangu ni kwamba hii ni Serikali ya Chama cha Mapinduzi lakini uongozi mpya. Uongozi mpya unapokuja kwa vyovyote watu hawatakuwa na uhakika; na mfanyabiashara anataka awe na uhakika; kabla hajawa na uhakika yanayotokea ndiyo yanatokea. Pale ambapo tutawahakikishia uchumi wao wafanyabiashara watarudi na mimi nina hakika nchi hii baada ya hapo itakuwa steady hatuna sababu ya kuogopa. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninarudia tena uchumi huu ambao tunaujenga lazima uwe na uhusiano wa watu na ndiyo maana kama Mheshimiwa Mpango atakumbuka nilimwambia tuandike maendeleo ya watu ili isiwe maendeleo ya vitu tu. Tunavyopiga hatua tunataka maisha ya watu yawe bora zaidi, tunataka uchumi wa nchi uwe bora lakini ubora wake utokane na watu kusema kwamba tuna nyumba bora, tuna dawa za kutosha, tuna nguo za kutosha hii ndiyo itakayofanya mpango huu uwe mpango wa maendeleo ya watu na si maendeleo ya vitu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya kuyasema hayo ili wengi wapate nafasi na ninaombeni pingeni, tusimamie na tushauri lakini wote wawili tutumie lugha iliyo na staha na tutajenga heshima ya Bunge hili kwa upande wa upinzani na upande wa chama tawala mimi sina wasiwasi, ahsante sana.

Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Viwanda, Biashara na Mazingira na Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Uwekezaji na Mitaji ya Umma kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017

MHE. DKT. MARY M. NAGU: Mheshimiwa Mwenyekiti nakushukuru kwa kunipa fursa na mimi niseme kutoka awali kwamba naunga mkono taarifa za Kamati zote mbili.
Mheshimiwa Mwenyekiti, suala la viwanda halina mjadala, Bunge lako Tukufu hili limekubali kama Serikali inavyotaka kwamba ili tufike nchi yenye kipato cha kati ni lazima tupitie kwenye viwanda. Lakini nataka niwambie kwamba kama tunataka tufaulu kwenye viwanda lazima tuwe na uwezo wa ushindani kwa sababu bidhaa za viwanda zitashindana na bidhaa za nchi nyingine.
Kwa hiyo, nataka niwaeleze wale waliokuwa wanataka viwanda vya miaka ya 1960 na 1970 vifufuliwe, inaweza ikawa hasara kwetu kwa sababu uwezo wa ushindani utakuwa mdogo, ila tutake viwanda vipya vya korosho na sehemu zingine vianzishwe. Tusipoangalia hilo tutajiingiza na mimi nafurahi sana Serikali hii ya Awamu ya Tano inalijua hilo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi nilitaka niseme jambo moja ambalo lilishaanzishwa na sisi tusipolipeleka mbele tunaweza tukajirudisha nyuma. Kupitia SIDO na Wizara ya Viwanda kulikuwa na mradi wa MUVI ambao unajua kila Wilaya inaweza ikawa na viwanda vipi ili tuwe na uwezo wa kubadilishana ndani ya nchi ambamo viwanda vingi ni vya kuchakata mazao ya kilimo katika kuongezea thamani.
Kwa hiyo, naomba mradi huu wa MUVI muuangalie upya kusudi kusiwe na Wilaya ambayo haina viwanda, ama sivyo tutaifanya nchi iwe na sehemu nyingine ina viwanda, sehemu nyingine haina viwanda halafu wengine wakawa nyuma na wengine wakawa wamepiga hatua. Kwa hiyo, naomba sana, hili liangaliwe, tuwe na nchi ambayo ina uwezo wa kuwa na viwanda nchi nzima na kwa kuangalia kwamba kila Wilaya ina-specialize kwanza issue ya division of labour na specialization lazima iangaliwe.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mwisho, mimi nataka kusema habari ya mikataba. Mikataba ya nchi hii imetayarishwa na wataalam na wataalam ni binadamu. Inawezekana kwamba kuna maeneo yamekosewa, lakini sidhani kama mikataba yote ni mibaya kiasi hicho. Kwa hiyo tuwe watu wa kuangalia mikataba ipi inaupungufu na mikataba ipi ambayo ni mizuri iendelezwe na ile ambayo ina upungufu iweze kuangaliwa na kuboreshwa zaidi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba kusema kwamba tuhakikishe kweli viwanda vinafanikiwa. Ili viwanda vifanikiwe kuna kitu kinaitwa basic industries au viwanda mama. Viwanda vya chuma, viwanda vya chemicals, viwanda ambavyo vinaweza vikafanya vingine vikazaliwa na vikaendelea kuzaliwa. Tusipofanya hivi tunaweza tukaanzisha viwanda ambavyo havitasonga mbele. Kwa hiyo haya yote tuyaangalie na suala la uwekezaji lazima tulitilie mkazo. Watu wasipowekeza ndani ya nchi, nchi itatawaliwa na watu wengine wa nje. Tulianzisha forum ya uchumi katika kila mkoa, naomba Waziri uendeleze zile forums ili kila mkoa ujue kwamba wanaweza kuwekeza sehemu gani ili nchi yetu iwe na maendeleo sawia kwa kila mkoa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante sana kwa kunipa nafasi hii.

Hon. Job Y. Ndugai

Speaker of the National Assembly

Legislative Role

Profile

Ask the Speaker / Comments

Dr. Thomas D. Kashililah

Clerk of the National Assembly

Legislative Role

Profile

Ask the Clerk / Comments

Member of the Parliament

Hon. Asha Mshimba Jecha

Special Seats (CCM)

Contributions (3)

Profile

Hon. Ajali Rashid Akibar

Newala Vijijini (CCM)

Supplementary Questions / Answers (1 / 0)

Contributions (3)

Profile

View All MP's