Parliament of Tanzania

Contributions By: Hon. Mary Deo Muro

All Contributions

Mapendekezo ya Mpango wa Taifa unaokusudiwa kutekelezwa na Serikali pamoja na Mwongozo wa Kuandaa Mpango na Bajeti ya Serikali katika Mwaka wa Fedha 2016/2017

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa nafasi hii ya kuchangia hoja zilizoko mezani juu ya Mpango wa Miaka Mitano. Kwanza namshukuru Mungu kuniwezesha kufika katika Bunge lako Tukufu. Pia nashukuru chama changu kuniona nafaa kuiwakilisha jamii. (Makofi)
Awali ya yote, napenda kuungana na wale wote ambao wamechangia hoja inayohusu Tanzania ya viwanda kama ifuatavyo:
Mheshimiwa Mwenyekiti, najua kabisa kwamba Tanzania ya viwanda lazima iendane na afya ya wananchi, elimu, utawala bora, miundombinu, maji na ardhi. Nafahamu kabisa kwamba nia na madhumuni ya mpango huu ni kuleta ustawi wa jamii kwa wananchi wa Tanzania ndiyo maana Upinzani na Chama Tawala tunachangia kwa hoja nzito ili tuweze kuleta ustawi wa jamii kwa Watanzania wote. Lengo letu siyo malumbano, lengo letu ni kuhakikisha kwamba Watanzania ambao wanatumia pesa zao kwa ajili ya kutuweka hapa wanapata haki stahili.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nijielekeze sasa kwenye mada halisi. Ningependa kuongelea afya kama ifuatavyo:-
Mheshimiwa Mwenyekiti, tunafahamu kabisa kwamba hakuna ufanisi katika Tanzana ya viwanda bila wananchi kuwa na afya bora. Tukiangalia maeneo mengi ya Tanzania tunakuta kwamba huduma za afya ziko hafifu. Kwanza nakumbuka asubuhi ya leo kulikuwa na msemaji mmoja ambae alitoa haja yake kuhusu hali halisi ya afya ya Watanzania na mazingira wanayoishi. Waziri husika alijibu kwamba Serikali siyo sababu ya wananchi kupata matatizo ya afya, isipokuwa wananchi wenyewe ndiyo sababu ya kupata matatizo ya afya au magonjwa ya kipindupindu na magonjwa ya mlipuko. Mimi napenda niulize Serikali iliyoko madarakani kama ifuatavyo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nafahamu kabisa kwamba kuna sekta zinazoshughulikia afya na kama kuna tatizo la kipindupindu ina maana kwamba sekta inayohusika haijawajibika. Nataka nijielekeze kwa mfano, natoka Mkoa wa Pwani Wilaya ya Kibaha, ilitokea mlipuko wa kipindupindu na sababu kubwa ni kwamba, Wizara ya Maji kwa Pwani haina mamlaka isipokuwa tunatumia DAWASCO ambayo kwa Pwani hakuna miundombinu ya kutoa maji machafu. Ina maana utiririshaji wa maji machafu ni lazima kwa sababu DAWASCO haijawajibika na watu wa Pwani wanahitaji mamlaka yao ili waweze kuiwajibisha pale inapokuwa haiwezi kufanya vizuri.
Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa basi, narudi kwa Waziri aliposema kwamba siyo wao wanaosababisha, yeye kama Waziri anafahamu kabisa ni nani ambaye hakuwajibika mpaka mlipuko wa magonjwa utokee. Kwa hiyo, hawezi kusema kwamba yeye siyo sababu. Napenda kumwambia kwamba yeye na Watendaji wenzake hawakuwajibika. Walitakiwa wawajibike ili ugonjwa wa kipindupindu usitokee kwa sababu wapo ambao wako kwa ajili ya kazi hizo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, pia ningependa kwenda kwenye sekta ya elimu, tunaangalia Tanzania ya viwanda ambayo inatakiwa iende na elimu. Ni kweli tumedahili watu wengi kwa ajili ya sekta mbalimbali, lakini tuangalie sheria zinazo-govern uanzishwaji wa viwanda. Tunafahamu kabisa uanzishwaji wa viwanda siyo ufufuaji wa viwanda pengine ni uanzishaji wa viwanda kwa mashirika yanayotoka nje, wawekezaji kutoka nje. Hautaondoa umaskini Watanzania kama waanzishaji wa viwanda wanakuja wa watu wao kutoka nje, kama sheria za nchi haziwezi kusimamia kuhakikisha kwamba rasilimali watu iliyopo hapa ambayo ni watoto wetu ambao wamesomeshwa kwa pesa za Watanzania wanaajiriwa katika viwanda hivyo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ningeiomba au niishauri Serikali kwamba, itakapoanzisha mpango huo ihakikishe kwamba inatunga sheria ambazo wawekezaji watakuwa nazo wakiangalia kwamba Tanzania ina watu ambao wanaweza kufanya kazi ambazo wanaleta watu wao kuja kufanya.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba nitoe mfano, kuna bomba sasa hivi linatoka Ruvu chini kupeleka maji Dar es Salaam. Nimeshuhudia kwa macho yangu, mpaka yule wa kufukua udongo, yule mtu wa kufanya kazi za welding ni Mhindi wakati tuna Watanzania tunawasomesha VETA hizo mnazosema zimeanzishwa wamekaa mitaani hawana kazi. Sasa unajiuliza je, huu umaskini tunaouimba hapa utaondolewaje kwa kiasi hicho.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nikiachana na hapo naomba niende kwenye kilimo, nimesoma, nimeangalia jinsi Waziri wa kilimo alivyojipanga, lakini naomba niongee machache juu ya hilo. Nimeona kilimo kina ufugaji, kina kilimo yenyewe, lakini nikiangalia kuna ufugaji, naomba ni-declare interest mimi ni mfugaji wa kuku.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimeona mara nyingi sana kuku wakitoka Kenya wanajazwa pale Dar es Salaam kiasi kwamba wafugaji wa Tanzania tunashindwa, wajasiriamali wa Tanzania tunashindwa kuweza kufanya biashara. Sasa ningeomba Wizara katika Mpango huu wa Tanzania ya viwanda basi wahakikishe kwamba Wizara husika inasimamia kidete hali hii ili Watanzania wajasiriamali waweze kufaidika na kilimo chao.
Mheshimiwa Mwenyekiti, pia ningeomba upangaji wa bei, mkulima amelima kwa shida zote, Serikali inakuwa mpangaji wa bei. Serikali inapanga bei wakati mkulima amelima kwa gharama zake. Anapokosa mapato mkulima anashindwa kuendeleza kilimo. Kwa hiyo, umaskini hatuwezi kuondoa kama Serikali haiwezi kusimamia kilimo ipasavyo, kutafuta masoko ambayo yana tija na kuhakikisha kwamba mkulima anapata faida ili kujikimu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kuhusu miundombinu. Nimeangalia miundombinu nikaona kwamba kwa usafiri kwa mfano wa Dar es Salaam, msongamano wa Dar es Salaam nilivyouangalia, sisi sote tunafahamu kwamba time ni factor ya production, kama hatuwezi ku-save time tuna-consume time kwenye kutembea kwenye barabara masaa manne kutoka Kibaha mpaka ufike Dar es Salaam, masaa manne kutoka Mbagala mpaka city center ukafanye kazi, ina maana muda mwingi unapotea hapo katikati bila kutumika. Hii ina maana kwamba Tanzania ya viwanda watu watakuwa wanatembea kwenye magari masaa manne hawajafika kiwandani ina maana utekelezaji wake utakuwa mgumu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tuende kwenye miundombinu ya maji. Nimesoma na nimesikiliza lakini nimeshangaa kusikia kwamba asilimia 68 ya Watanzania wanapata maji. Jamani mimi natoka kijijini kwetu Makambako chini kule hawajawahi kuona maji ya bomba hata siku moja. Nimekuja huku Kisarawe Mkoa wa Pwani wanachota maji ya visima, hiyo asilimia 68 ambayo wamei-calculate wakapata hapa sijaweza kuelewa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kama kweli tuna nia ya dhati ya kuhakikisha wananchi wetu wanakuwa na afya bora, hebu Serikali ijipange kuhakikisha maji ya uhakika yanapatikana kwa ajili ya kuwapa afya bora Watanzania.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba niende kwenye ardhi. Ni kweli kabisa ardhi ndiyo mpango mzima wa Tanzania ya viwanda ya Mheshimiwa Magufuli, lakini naomba nitoe ushauri...
MWENYEKITI: Muda wako umekwisha mchangiaji.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Kilimo, Mifugo na Uvuvi kwa mwaka wa fedha 2016/2017.

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Naibu Spika, naomba kuchangia Wizara hii kama ifuatavyo:-
Mheshimiwa Naibu Spika, tatizo la wavuvi wa Mafia ni kule kuambiwa wahame eneo wanalovulia miaka mingi na kufanywa Hifadhi ya Taifa, hivyo wananchi kukosa eneo la uvuvi. Naishauri Serikali kuangalia upya jinsi ya kuwatafutia wananchi eneo la uvuvi.
Mheshimiwa Naibu Spika, tatizo la majosho kwa ajili ya wafugaji wa Mkoa wa Pwani, Wilaya ya Kibaha, eneo la Kwala ambako wafugaji wengi Wakwavi, Wamasai wanapoteza mifugo yao mingi na ECF (Ndigana Baridi) kutokana na kukosa majosho na dawa za mifugo kuwa juu. Nashauri Serikali irudishe mpango wa ujenzi wa majosho ili kusaidia wananchi. Pia kuwepo punguzo la bei ya dawa ili kusaidia wananchi kumudu gharama.
Mheshimiwa Naibu Spika, pia nashauri kusaidia udhibiti wa soko la mazao yatokanayo na mifugo, mfano, kuku wa nyama kuletwa kutoka nchi za jirani hivyo kuua soko la ndani la wafugaji. Mfano, wafugaji wa kuku wa mayai wanakosa soko la mayai kutokana na mayai toka nchi za jirani kuingia nchini.

Makadirio ya Matumizi ya Wizara ya Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, mchango wangu ni kama ifuatavyo:-
Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri Serikali kusaidia Wizara kuwa na vyuo vikuu vya uhakika ili kukuza sanaa na michezo nchini. Naomba Wizara ijikite katika kuibua vipaji kwa kuendeleza michezo shuleni ikiwa ni pamoja na kutoa motisha kwa walimu wa michezo, pia kwa wanafunzi wanaoshinda.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashauri kuwepo uhuru wa vyombo vya habari ikiwa ni pamoja na Televisheni ya Taifa kubaki ya Taifa na siyo kwa ajili ku-report taarifa za chama chochote bali itumike kama chombo huru kwa ajili ya Taifa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri Serikali kuunga mkono vyombo vya binafsi kwa mchango mkubwa vinaotoa kwa Taifa. Naishauri TBC kuongezwa mtaji ili iweze kuwafikia watu wengi katika jamii.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Nishati na Madini kwa mwaka wa fedha 2016/2017.

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante sana kwa kunipa nafasi na ninayo machache ya kuchangia kwenye Wizara hii. Kwanza namshukuru Mungu kuwa na afya njema.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nipende kuchangia eneo la mwanamke na nishati; nimeamua kuchangia eneo hili kwa sababu nimeona ni jinsi gani mwanamke anahangaika na nishati kuanzia asubuhi mpaka jioni na saa nyingine ashindwe hata kutayarisha chakula kwa kukosa nishati. Nafahamu kabisa kwamba, ndani ya jengo hili wanaume wengi wanakuta chakula kiko mezani, hawajui mwanamke amehangaika kiasi gani mpaka akifikishe mezani!
Mheshimiwa Mwenyekiti, nikiangalia safu ya uongozi kwenye nishati naona ni wanaume wawili wamekaa pale, lakini hakuna mwanamke ambaye angesimama kwa niaba ya wanawake wa Tanzania ambao wanahangaika siku nzima kutafuta kuni ili waweze kutayarisha chakula kwa ajili ya familia zao.
Mheshimiwa Mwenyekiti, siku za katikati hapo nyuma, kulikuwa na mradi unaitwa biofuel ambao tulitarajia kabisa ungeweza kutumia gharama ndogo ya kumfikia kila mwanamke alipo, akapata moto poa, ambao ungeweza kumrahisishia kupika na kufanya kazi za upishi kwa urahisi, lakini mpaka sasa hivi hatuoni dalili zozote za ule mradi wa mibono ambao ungeweza kusaidia kwa kiasi kikubwa kueneza vijiji vingi nishati mbadala. Tunaona kuna biogas na zimetengewa pesa hapa bilioni 3.2, lakini ukiangalia kwa Tanzania ilivyo kubwa, mpaka akafikiwe mwanamke aliyeko kule kijijini pembezoni, akapate biogas itakuwa ni karne.
Mheshimiwa Mwenyekiti, hivi mwanamke ataendelea kulia machozi jikoni huku akichochea vyungu, akichochea sufuria, ili mwanaume akae ale mezani, ambaye haingii jikoni na mwanaume hapati uchungu kwa sababu siye anayepika! Mwanamke ndiye anayehangaika, apike, atafute wapi kuni, atatafuta mkaa, atatafuta chochote kile, lakini chakula kiive! Namwomba Waziri anapokuja angalau atuambie amemuangaliaje mwanamke wa Kitanzania? Jinsi gani anaweza akasaidika na bajeti hii ambayo ameileta mezani?
Mheshimiwa Mwenyekiti, atakapokuja kujibu, naomba Waziri aje na majibu sahihi, sana sana atuambie labda ule mradi wa biofuel umeishia wapi? Watu walishaanza kulima na mibono ilishaletwa mpaka majiko, umeishia wapi? Leo ukija kwenye bajeti hii ya 3.2 billion kwa Tanzania nzima wakati unaweza ukatumia biofuel ikaenda kwa haraka na kwa nafuu zaidi!
Mheshimiwa Mwenyekiti, nirudi kwenye Mkoa wangu wa Pwani. Mkoa wangu wa Pwani, Wilaya ya Kibaha, kuna mradi ambao ulikuwa unaendelea wa TANESCO wa Gridi ya Taifa, walitathminiwa wakaambiwa kwamba watalipwa. Ni Vijiji vya Kiluvya, Mwanalugali na Mikongeni, lakini tangu wametathminiwa kwenye mpango wa miaka mitano ilielezwa kwamba, wamelipwa lakini mpaka sasa hivi hawajalipwa na kinachoendelea hatuelewi! Wananipigia simu kila siku wanasema utakaposimama, tuulizie kwa Waziri, Je, hela zetu tutalipwa? Kama hatulipwi, tuendeleze maeneo yetu? Kwa hiyo, Waziri atakapokuja kujibu, ningependa kupata majibu ya maswali ya Wanakibaha.
Mheshimiwa Mwenyekiti, pia ningependa kuchangia yafuatayo. Kwa mfano, tunaona TANESCO imebeba mzigo mzito sana, inazalisha umeme, inasambaza, inauza! Hivi kweli, hili shirika binafsi litaweza kufanya kazi zote hizo? Kwa nini Serikali isije na mpango mwingine ambao uta-faster maendeleo ya Tanzania tunapoelekea kwenye Tanzania ya viwanda? Nadhani kungekuwa na mpango wa ziada wa kuisaidia TANESCO isifanye kazi zote peke yake; kuzalisha, kusambaza, kuuza, ndiyo maana unakuta saa nyingine…
MWENYEKITI: Ahsante.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano kwa Mwaka wa Fedha wa 2016/2017.

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante, nashukuru kwa kunipa nafasi. Nakishukuru chama changu kwa kunipa nafasi ya kuingia Bungeni na kuwa sehemu ya Bunge kwa ajili ya mustakabali wa nchi yetu ya Tanzania. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, pia napenda nianze kuchangia kuwa mimi ni mmoja kati ya Wajumbe wa Kamati ya Miundombinu ambayo ilikuwa inatembea nchi nzima kuangalia uhalisia wa mambo yanavyoendelea katika Kamati hiyo. Nilichokiona ni kwamba nchi yetu ya Tanzania, kama tuna nia ya dhati, kwa sababu niliangalia Mpango wa Maendeleo wa Taifa wa Miaka Mitano (2016/2017 – 2020/2021) ambao uliletwa hapa Bungeni. Nikaangalia na Pato la Taifa linakotoka, vyanzo vya Pato la Taifa la kuendeleza mpango huo, nimekuta kuna tofauti kubwa sana kwa sababu vyanzo kama bandari ambayo tulitarajia ilete pato ambalo litaweza kuendesha shughuli za nchi inadidimia na inazama kabisa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa nini nasema hivyo? Bandari ya Dar es Salaam kama ungewapa waendeshaji wengine ingeweza kutumika kama chanzo kikubwa ambacho kingeweza kuinusuru Tanzania kuishia kuwa na wakopaji wa kila siku, kwa sababu tumefika pale bandarini tumekuta kuna vitu viwili, kuna kitu kinaitwa MCL, tumekuta kuna TPA ambayo ndiyo mama. Katika kuangalia hali ile tumekuta kwamba watu wawili hamuwezi kuendesha kitu kimoja kwa nia tofauti. Kwa hiyo, unakuta kwamba bandari badala ya kupata mapato, ikafanya kazi vizuri, yeye anakuwa mwangalizi wakati MCL ambaye hana kipato anashindwa kufanya kazi vizuri. Na sehemu zote hizi kuna watumishi ambao wako pale wanafaidika na hamna kitu kinachotokea ambacho kinarudi kwenye Serikali kama mapato ambayo yanaweza kuendeleza nchi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimesikiliza malalamiko ya watu wengi mikoani wanataka maji, barabara, n.k., lakini nimeangalia mapato ya Tanzania kupitia vyanzo halisi, hakuna. Kwasababu kama ni bandari, nimeenda bandarini nimekuta kuna migogoro na migongano ya kimaslahi. Kuna watu wamefika pale wamefanya ni mahali pa kuchukulia hela wakati nchi haipati pato lolote. Unakuta kuna migongano ya kimaslahi, kuna TRA inafanya yake, kuna TPA wanafanya yao, yaani kuna migongano ya kimaslahi imefikia mahali ambapo hatuwezi kupata kitu chochote. Tumefukuza wadau ambao walikuwa wanaleta hela pale bandarini kwasababu ya migongano ya kimaslahi. TRA anataka vyake, TPA anataka vyake sasa wamefika mahali hakuna kinachoendelea ni wawekezaji kuondoka na kutuacha tukiwa watupu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimeangalia tulivyofika airport kwenye viwanja vya ndege, nimefika Mwanza; kile kiwanja cha Mwanza nimeona kwenye majedwali inaonesha kwamba wanapewa shilingi bilioni 30, ni kweli tulikuwa Mwanza, tumekuta kuna uendelezaji wa jengo la kuongozea ndege ambalo limejengwa vizuri kwa East Africa nafikiri linaongoza, lakini ukiangalia lile jengo limesimama kwa muda karibu mwaka haliendelezwi kwa sababu halina hela. Na nimeangalia kwenye hotuba ya Waziri inaonesha kwamba anatoa shilingi bilioni 30. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tulipofika pale tulikuta kwamba kuna shilingi bilioni 20 ambazo Serikali ilitakiwa itoe haikutoa, leo hii unampa shilingi bilioni 30 wakati ana deni halafu mradi ulishasimama. Mobilization ya material mpaka ifike kuanza tena ina maana ni hela zaidi ya hiyo, na hivyo ndivyo vyanzo vya mapato ambavyo Serikali kama ingejikita kwenye vile vyanzo ambavyo ni deal tungeweza tukapata mapato na tukaendesha hizo shughuli zote tunazosema, za maji, za barabara na kadhalika. Hapa hata tupige kelele kama vyanzo hivi tumeshavikalia haiwezekani hata siku moja kutoka hapo!
T A A R I F A...
MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante siipokei, naomba akae nayo kwa sababu mimi naelezea kile nilichokiona. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nasema hayo kwa sababu kama tutaendelea kupanga bajeti ambazo hazitekelezeki ina maana wananchi wetu tutakuwa tumewatenga mbali sana. Hapa UKAWA na CCM wote tumetoka kwa wananchi, tunahitaji kuwafanyia wananchi ili wapate neema, lakini kama tunafika hapa halafu tunaulizana taarifa wakati mimi nina taarifa sahihi na mimi ndiye niliyezunguka nikaona reality, ninasema haya kwa sababu niliyashuhudia. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kama tungekitengeneza vizuri na tukawekeza vizuri kwa hizo hela zilizotengwa siku tulipokwenda Mwanza tungekuta kwamba lile jengo kwenye kiwanja kile liko mbali sana na umaliziaji. Kiwanja cha Mwanza kinajaa maji, ndege kubwa zinashindwa kutua kwa sababu wakati mwingine kunakuwa na ukungu, hamna viongozea ndege ambavyo wakati wa ukungu ndege zinaweza zikatua.
Mheshimiwa Mwenyekiti, vitu vyote hivyo kwa shilingi bilioni 30 haiwezekani. Nimesema hayo kwasababu kama tunaimarisha bandari, viwanja vya ndege tunaweza kuwa na pato ambalo tunaweza kuendesha nchi na tunaweza kupata hayo yote ambayo mmeomba, barabara, maji, afya na kadhalika. Fahamu kwamba afya, maji, elimu hivi vyote ni consumer wa mapato kutoka vyanzo kama bandari na viwanja vya ndege. Viwanja vya ndege vikizalisha vizuri ndipo tunaweza tukapata maji. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, pia ningependa niunge mkono msemaji aliyepita. Tumepita mawasiliano, tumekuta kweli wanasema kwamba watazima huo mtambo, lakini tukajiuliza nchi yetu ya Tanzania ambayo ina wataalam ambao wanawezakugundua, wapo kwa ajili ya kujua kwamba hizi ni bidhaa fake na hizi ni bidhaa ambazo sio fake. Kama wapo na wanalipwa na wanaruhusu vitu viingie, halafu wateja wanunue, hawa maskini wa kule kwetu, halafu waambiwe mitambo ile inazimwa kwa simu zao fake halafu wakose simu, hivi tunawezaje kulifanya hili Taifa liingie katika uchumi wa kati kama sasa hivi bibi yangu na mama yangu kule kijijini aliyenunua simu fake hatakuwa na simu kuanzia mwezi wa sita? Tunatakiwa tufike mahali tuangalie. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali ilikuwa wapi wakati simu fake zinaletwa hapa nchini? Kile chombo ambacho kinadhibiti uingizaji wa simu fake kilikuwa wapi? Hao ndio waliotakiwa washughulikiwe, kwamba kwa nini mmeruhusu simu fake zikaingia lakini si yule bibi yangu kule nyumbani ambaye hajui na simu nilimpelekea tu mimi na mimi nikiwa najua nimempelekea simu nzuri. Mnafahamu kabisa simu ndiyo mawasiliano ambayo kila mmoja anaweza akawasiliana na mwenzake. Leo hii tunapowazimia watu karibia milioni 20 hawatakuwa na simu, Taifa tunalipeleka wapi? Na kama Taifa litakosa mapato hayo maji mnayoyaomba humu ndani mtayapata wapi?
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba jamani kama kweli tuna nia ya dhati tuhakikishe kabisa Serikali inafuatilia. niishauri Serikali fuatilieni vitu, kama kweli mlikuwepo wakati simu zinaingizwa fake mna kitu cha kujibu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninarudi kwenye mawasiliano. Nimeona kwamba kuna watu wanachota hela pale. Kuna makampuni yanachota hela pale kwenye mfuko wa uendelezaji minara…
MWENYEKITI: Ahsante!

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, Mabaraza ya Ardhi yanachelewesha kesi hivyo kuchochea migogoro ya ardhi. Kesi inachukua miaka kumi; nini matokeo yake kama siyo kukuza migogoro?
Mheshimiwa Mwenyekiti, mgogoro kati ya wananchi wa Mwanalugali - Kibaha Mjini na Halmashauri Kibaha Mjini ambao wameporwa ardhi tangu mwaka 2004 kwa madai ya kufidiwa mpaka leo, nini maana yake? Mgogoro kati ya wananchi wa Bagamoyo na EPZ katika shamba ardhi ya Bagamoyo; mgogoro wa ardhi kati ya wafugaji na Vigwaza na wakulima, nashauri wafugaji watengewe maeneo ya mifugo ili kupunguza migogoro.
Mheshimiwa Mwenyekiti, tatizo la CDA ni kubwa. Wafanyakazi wa CDA kupora ardhi za wananchi na kujimilikisha. Mhudumu ana viwanja kumi eti kwa sababu wanapopima wanajipa viwanja na kuviuza kwa bei nafuu. Ushauri wangu ni kwamba mambo ya ardhi yarudi mamlaka ya Mji wa Dodoma. Wananchi wamechoshwa na CDA kwa jinsi inavyofanya kazi kwa maslahi ya wafanyakazi wenyewe.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Maliasili na Utalii kwa kwa mwaka wa Fedha 2016/2017.

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kuchangia kama ifuatavyo:-
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashauri Serikali ifute hifadhi ambazo hazina wanyama tena na maeneo hayo yagawiwe kwa wananchi wanaoishi karibu na maeneo hayo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, pia Serikali isisitize kwa mabalozi walioko nchi za nje kufanya kazi kwa ukamilifu kutangaza vivutio vyetu na kuwe na library zao za maliasili yao katika ofisi zao zinazoelezea jinsi Tanzania ilivyo ikiwa ni pamoja na tamaduni zetu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, hoteli za Tanzania ziboreshwe, pia kuwepo na vyuo vikuu vya kufundishia wahudumu wa hoteli hizo Kimataifa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, misitu ni mali, Serikali ijipange kupanda miti, pia kutoa zawadi kwa kushindanisha wapandaji bora, waweza kuwa ni Taasisi kwa Taasisi au Wilaya kwa Wilaya.

Mapendekezo ya Mpango wa Maendeleo wa Taifa Unaokusudiwa Kutekelezwa na Serikali Pamoja na Mwongozo wa Kuandaa Mpango wa Bajeti ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Naibu Spika, naomba kuchangia kama ifuatavyo:-
Mheshimiwa Naibu Spika, Umaskini na Athari Zake; kukithiri kwa umaskini kunazalisha uhalifu na ndio unaoondoa amani katika Taifa. Hivyo basi nashauri hatua za kuondoa umaskini zifanye jitihada za haraka ili kunusuru nchi na majanga ya uvunjifu wa amani kunakopelekea magereza kujaa wahalifu na kupelekea Taifa kubeba mzigo mkubwa wa kuwatunza wafungwa badala ya kuelekeza fedha hizo kwenye maendeleo ya nchi.
Mheshimiwa Naibu Spika, Ongezeko la Watu. Ifikapo 2020/2026 idadi ya watu itafikia milioni 63 ambayo kama utekelezaji wa mpango wa miaka mitano hauwiani na ongezeko hilo italeta shida kwenye huduma za jamii wakati huo, hivyo ndoa za utotoni zithibitiwe kupunguza ongezeko.
Mheshimiwa Naibu Spika, Elimu. Bila elimu yenye tija Taifa haliwezi kufika kwenye uchumi wa kati. Elimu yetu haisaidii kijana kujiajiri, ni vyema kila Mkoa kukawa na scheme for irrigation ili kumeza ombwe kubwa la vijana wanaomaliza shule ili kuwafanya wasigeuke kuwa wahalifu katika Taifa.
Mheshimiwa Naibu Spika, madhara ya ukosefu wa ajira kwa vijana kunasababisha uhalifu kuongezeka hivyo kusababisha ongezeko la ajira za Polisi na Magereza na hivyo kuongezeka kwa matumizi kwa Taifa.
Mheshimiwa Naibu Spika, kukosa ajira kunasababisha utumiaji madawa ya kulevya hivyo kuligharimu Taifa kuwatibu kwa gharama kubwa na pia kutokana na hali ngumu ya maisha na utumiaji madawa ya kulevya, UKIMWI umeanza kushika kasi sehemu nyingi katika nchi yetu.
Mheshimiwa Naibu Spika, kama Taifa tuangalie nguvukazi ya Tanzania ambayo iko asilimia 60 ya wananchi wa Tanzania kuwa mzigo kwa nchi, hivyo Taifa lijipange kunusuru tatizo hili ambalo miaka ijayo Taifa halitaweza kulimudu, hilo ni kundi la vijana.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa kuwa kilimo ni uti wa mgongo, naomba iainishwe vijana wametengewa ekari ngapi ili waweze kujiajiri, pia njia ambazo Taifa litawawezesha.

Makadirio ya Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Ofisi ya Makamu wa Rais, Muungano na Mazingira

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kuchangia kama ifuatavyo:-
Mheshimiwa Mwenyekiti, nichangie kuhusu suala zima la uteketezaji misitu na usababishaji wa mabadiliko ya tabianchi ambalo ndiyo tatizo sugu duniani na kwa Tanzania kupelekea kwa sasa mvua kukosekana. Naishauri Serikali kuanzisha njia mbadala ya mkaa tutapunguza ukataji miti, huko nyuma kulikuwa na mpango wa kupunguza ukataji wa mkaa kwa kuanzisha kilimo cha mibono inayotoa moto poa ambayo ingesaidia kuleta chanzo kipya cha moto.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ujenzi na kilimo kwenye vyanzo vya maji; elimu kwa wananchi ni ndogo kuhusu suala hilo. Niishauri Serikali yangu kuongeza juhudi ya kuelimisha wananchi, pia Serikali iangalie uvuvi haramu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ufugaji mifugo mingi na hatari mijini; niishauri Serikali yangu kuhakikisha elimu kwa wafugaji mifugo inatolewa, upunguzaji mifugo ili kupunguza uharibifu wa mazingira kupitia mifugo mingi kuchungwa kwenye maeneo madogo. Mfano halisi ni ng’ombe wanaochungwa katika Mji wa Dodoma ambao ni Mji Mkuu wa nchi. Niishauri Serikali kuhakikisha inatoa elimu ya kutumia vinyesi vya ng’ombe hao kutengeneza gesi ili kupunguza ukataji miti kwa ajii ya Mkaa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, Muungano; niishauri Serikali iendelee kuondoa kero za Muungano kadri zinavyozinduliwa. Niishauri Serikali kuhakikisha inajenga dhana za kujitegemea kwa kutenga fedha za ndani za kutosha kuliko kutegemea wafadhili.
Mheshimiwa Mwenyekiti, niishauri Serikali iongeze fedha za bajeti kwa ajili ya kufanikisha utendaji wa Wizara hii ili kuleta afya kwa wananchi kwani haiwezi kufanya kazi zenye ufanisi bila kuwa na bajeti timilifu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naunga mkono hoja.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 - Wizara ya Katiba na Sheria

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kuchangia kama ifuatavyo:-
Nishauri Serikali kuweka bayana mambo ya kisheria na kuyatendea haki mfano haki ya kujieleza, haki ya kupata habari, haki ya kuishi, ni vizuri Serikali ikatendea haki maeneo hayo ili taifa liwe na Amani.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri Serikali itambue kuwa amani haiwezi kuwepo bila haki ambayo inatokana na utawala wa Sheria. Sheria za Ndoa na mirathi zipo lakini wananchi wa kawaida hawana elimu ya sheria. Pia nashauri Serikali kufanya juhudi ili kutoa elimu ya sheria kama ilivyo kwa matangazo mengine ya UKIMWI na madawa ya kulevya.
Nashauri Serikali kutembelea mahakama zetu zilivyo na wafanyakazi wanaoishi na kufanya kazi katika wakati mgumu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, pia nishauri kuhusu upelekaji wa wafungwa kutoka mahabusu imekuwa shida, hivyo Serikali iangalie kwa nini kutokana na ukosefu wa usafiri, kesi zao huahirishwa mara kwa mara hivyo kusababisha mahabusu kutumikia vifungo vyao kabla ya hukumu. Mfano halisi mtuhumiwa anakaa mahabusu miaka minne kabla ya hukumu, hivyo Serikali inaingia hasara ya kulisha mahabusu. Pia kupunguza nguvu kazi ya Taifa kwa kuwaweka gerezani. Nashauri Serikali iongeze fedha kwa mahakama ili kuongeza utendaji.

Hotuba ya Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018.

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mweyekiti, naomba kuchangia kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Mwenyekiti, niishauri Serikali kuongeza watendaji kazi wa maendeleo ya jamii ili kutoa ushauri kwa jamii kuacha tabia za wanandoa kutengana na kusababisha malezi ya watoto kuwa shida, hali inayosababisha kuwepo watoto wengi wa mtaani. Tatizo la watoto hawa linapelekea kuwepo kwa watoto wanaozaa kabla ya wakati jambo ambalo linaendelea kuzalisha watoto wa mtaani. Nashauri Serikali ili kupunguza ongezeko la kasi la watu wanaolitegemea taifa moja kwa moja liongeze watoa elimu kwa jamii.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nipende kuzungumzia juu ya uhaba wa dawa za kutibu na kuzuia magonjwa nyemelezi ya watu walioathirika na UKIMWI ambayo yanasabisha vifo vingi. Nishauri hospitali kugawa dawa za kufubaa na ziambatane na dawa za magonjwa nyemelezi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nipende kushauri kwamba vitendea kazi viongezwe katika hospitali, katika maeneo mengine hawana vifaa vya kuhifadhia watoto njiti. Niishauri Serikali kuweka zahanati kila kata ili kurahisisha ufikaji wa wagonjwa kwenye huduma. Pia niishauri Serikali kuhakikisha inaongeza dawa ya kuwezesha kupima UKIMWI kwani mara nyingi zimekuwa adimu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba matengenezo katika Chuo cha Maendeleo Kibaha na Shirika la Elimu FDC ili kuweza kutekeleza malengo ya kuanzishwa kwake. Majengo yamechakaa sana na hakuna majiko, wanapika kwenye majiko yaliyochakaa na finyu, pia yanahatarisha afya za wapishi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niombe Serikali kukiangalia kwani kilikuwa kinatoa wahitimu ambao wanasaidia sana kuleta mabadiliko kwa jamii. Niombe mortuary ya Kibaha iongezwe kwani ajali zote zinapotokea Morogoro majeruhi na maiti huletwa Tumbi Kibaha pia tuongezewe na dawa.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Wizara ya Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Afrika Mashariki

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kupongeza kwa uwasilishaji wote mzuri. Naishauri Serikali kupeleka fedha zote zilizoidhinishwa na Bunge kwa wakati ili kukidhi matumizi ya balozi zetu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nashauri Serikali kukarabati au kujenga ofisi zake za balozi nchi husika ili kuondokana na upangaji aghali. Naishauri pia Serikali kufuatilia urasimu unafanywa na Mabalozi kuhusu wawekezaji wanaotaka kuwekeza Tanzania, wafungue milango ya Tanzania ya uwekezaji badala ya kuwapa masharti makubwa ambayo yanawakatisha tamaa wawekezaji.

Pia niishauri Serikali kufuatilia balozi zetu katika utendaji kwani vimekuwepo vitendo vya uvunjaji wa haki za binadamu kwa watu wetu wanaokwenda nje hali balozi zikishindwa kuwasaidia.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninashauri pia Serikali kuangalia juu ya mipaka, mfano mpaka wa Tanzania na Malawi ambao una utata mpaka sasa hivi.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 - Wizara ya Elimu, Sayansi na Teknolojia

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kuchangia kama ifuatavyo:-

Nawapongeza Mawaziri na watendaji kwa juhudi wanazochukua, ushauri kwa Serikali itoe fedha kwa wakati na za kutosha ili kupunguzia Wizara hii shida inayoendelea sasa hivi inayopelekea elimu kushuka.

Ninashauri juu ya ndoa za utotoni na mimba za utotoni, ninaiomba Serikali itoe elimu ya kutosha ili watoto wajue mabadiliko ya maumbile yao. Hivyo basi, naishauri Serikali kuridhia sheria ya watoto wanaopata mimba warejeshwe shuleni kwa masharti ambayo hayatafanya wanafunzi hao kurudia kosa hilo.

Pia ninaishauri Serikai iendelee kuandaa mazingira rafiki kwa watoto wa kike kupata elimu bila vikwazo vya kumrudisha nyuma. NIishauri Serikali kuimarisha vyuo vya FDC nchini ambavyo vitasaidia kuelimisha vijana wetu na kujiajiri mfano, FDC Kibaha ina mapungufu mengi sana. Niishauri pia Serikali kukagua shule binafsi nyingine ni za ovyo hazina vigezo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Serikali ijitahidi kulipa madai ya walimu ili kuwatia moyo, hivyo BRN kufikiwa kwani huwezi kupata matokeo makubwa bila kuwekeza kwa walimu. Mikopo ya elimu ya juu iangaliwe kwani hakuna haki na weledi kwa watoaji wanaotakiwa kupewa wanakosa na wasiostahili ndio wanapata, Serikali iangalie hilo.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Naibu Spika, ahsante sana kwa kunipa nafasi kuchangia mada iliyopo mezani. Kwanza namshukuru Mungu kwa kuwa na afya njema. Napenda kuchangia kwa ujumla na sehemu nyingine kutoa ushauri kwa Serikali.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza napenda kuchangia juu ya ucheleweshaji wa pesa kutoka Serikalini kwenda kwenye Wizara na madhara yanayopatikana kwa ucheleweshaji huo.
Mheshimiwa Naibu Spika, wakati tunatembelea miradi, tumekuta kwamba kutokana na ucheleweshaji wa fedha hizo, madhara yaliyojitokeza ni gharama za ujenzi kuongezeka mara mbili. Mfano, barabara iliyojengwa kutoka Dumila kuelekea Ludewa, badala ya kujengwa kwa shilingi bilioni 42 imejengwa kwa shilingi bilioni 42 plus variation ya shilingi bilioni 22. Unaangalia, unasikitika na kukuta kwamba hali hii itasababisha ujenzi wa kilometa chache mahali ambapo ingeweza kujengwa kilometa nyingi kutokana na hizo variations.
Mheshimiwa Naibu Spika, ukumbuke kwamba kunapotokea variations kubwa kama hizo, kuna negotiation, ndipo loophole zile za ufisadi zinapoingia. Kwa hiyo, naishauri Serikali kama ina nia ya dhati ya kuhakikisha kilometa nyingi
zinajengwa kama walivyojipangia, wapeleke fedha kwa wakati ili kutokuruhusu hizo variations ambazo zina mianya ya ufisadi.
Mheshimiwa Naibu Spika, napenda kuchangia kwenye viwanja vya ndege. Kwenye viwanja wa ndege tumetembelea; nimekuta kwamba vingi viko chini ya viwango, kiasi kwamba pamoja na ununuaji wa ndege zilizonunuliwa, lakini viwanja vya ndege bado vingi ni vibovu. viwanja vya Shinyanga, viwanja vya Moshi. Moshi, kiwanja ambacho kina mlima wa Kilimanjaro ambapo ungeweza kuleta mapato makubwa, unavitegemea viwanja vitatu ambavyo vinazalisha. Sasa ukiwa na viwanja ambao vinazalisha na viwanja vinavyo-consume, ujue bado hujafanya kazi ya faida.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, naishauri Serikali, kama ina nia ya dhati ya kutengeneza pato kwa Taifa, ihakikishe kabisa viwanja hivi vinavyo-consume faida inayotoka kwenye viwanja vile vinavyozalisha, inavitengeneza na viweze kufanya kazi na viweze kuleta faida. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, pia napenda kuchangia sehemu ya bandari. Bandari yetu ya Tanzania tofauti yake na bandari nyingine za wenzetu ni kwamba bandari ya Tanzania kwa mfano, kwenye ushushaji wa mafuta.
Mheshimiwa Naibu Spika, nchi za wenzetu mafuta yanashushwa kwenye matenki ya Taifa na flow meter inakuwepo tanki la Taifa, ndilo linalogawanya mafuta yale kwenye matenki ya watu binafsi. Sisi kama Tanzania unakuta kwamba matenki ni ya watu binafsi. Kwa hiyo, sisi tunahangaika na flow meter kugawanyia kwenye matenki ambayo siyo ya kwetu.
Mheshimiwa Naibu Spika, nashauri Serikali ijitahidi kuhakikisha kwamba manteki ya Taifa yanakuwepo ili tunapopata mafuta tuweze kugawa kwenye mantaki ya wafanyabiashara ili Taifa liweze kupata faida.
Mheshimiwa Naibu Spika, napenda nichangie miundombinu na mwanamke. Napenda hii lugha kwa sababu nafahamu kabisa mwanamke wa Tanzania ndiye anayezaa watu wote tulioko hapa; ametuzaa mwanamke, lakini hakuna hata mtu mmoja hajui kama huyu mwanamke alizalia wapi, alisafiri kwa usafiri gani mpaka akafika sehemu aliyojifungulia. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, tukiliangalia hilo kwa jicho la uchungu, tutafikiria barabara za vijijini ziboreshwe, mgao ule inaogawa Serikali ihakikishe kwamba inagawa mgao ambao utasababisha barabara za vijijini kujengwa kwa viwango ambavyo mama mjamzito akiwa anaenda kujifungua, hataweza kufia njiani. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nina mfano hai kabisa, nina ndugu yangu ambaye alibebwa kwa toroli, akawa anatembezwa kupelekwa hospitali. Zile kukuru kakara zote, akapata rupture njiani na akafia njiani. Yote hiyo ni kwa sababu tu barabara zile zilikuwa ni mbovu na hakuna njia nyingine, ilikuwa ni kumbeba aidha kwa mzega ama kwa toroli. Sasa tufikirie kama Serikali, huyu mwanamke ambaye ndiye anayezalisha mashambani huko, akitaka kupeleka mazao sokoni anashindwa apitishe wapi ili akafikishe sokoni? (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, mwanamke huyo ndiye ambaye anazaa; anapohitaji kujifungua, hajui apite njia gani mpaka afike hospitali, ukuzingatia kwamba Tanzania sasa hivi bado hatujafika sehemu kila kijiji kuwa na hospitali.
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba Serikali iliangalie hilo na ichukue umuhimu kuhakikisha kwamba mafungu yale yanawafikia na uwezekano wa kupata barabara ambazo zinapitika ili kurahisisha hawa wanawake waweze kujifungua vizuri na uzazi salama uweze kupatikana. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, napenda kuchangia eneo la DARTS. Nimeangalia Dar es Salaam mradi wa DARTS, ni mpango mzuri kabisa. Pia kuna treni ile (commuter), naomba basi, kwa sababu tulitembelea na nikaona jinsi gani kama ile commuter itapata vichwa ambavyo siyo long safari, inaweza kuleta faida kubwa kabisa, tena faida ya wazi kabisa.
Mheshimiwa Naibu Spika, tulifanya calculations tukakuta kwamba kwa kupata short safari, vichwa na mabehewa yake tunaweza tukatengeneza faida na Wizara hii ikaweza kuleta faida kubwa kuliko inavyotegemea. Kwa sababu sasa hivi treni ile ya pale Dar es Salaam inayoenda Pugu inatumia vichwa vya long safari, kwa hiyo, mafuta yanayotumika ni mengi. Kwa hiyo, inashindwa kuleta faida tarajiwa. Natamani kuona ile treni inapata vichwa na mabehewa ya short safari ili iweze kutengeneza faida iliyotarajiwa. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nichangie upande wa TCRA; napenda kupongeza TCRA kwa kazi nzuri wanayofanya ambayo ina faida kubwa, lakini pia naomba Serikali iangalie TCRA kwa macho ya huruma kwa sababu maduhuli inayokusanya inapeleka Serikalini hela nyingi, lakini mrejesho wake unakuwa ni wa shida sana kwa ajili ya urasimu wa kurejesha zile hela ili TCRA waweze kufanikisha utendaji wao. Hivyo naishauri Serikali kwamba kwa kuwa TRCA wanafanya kazi nzuri, basi ni vizuri wanapoomba pesa ili waweze kuleta utendaji mzuri, waweze kurejeshewa kwa wakati.
Mheshimiwa Naibu Spika, pia naomba kuchangia kuhusu Data Center ya Taifa ambayo iko chini ya Wizara hii. Naishauri Serikali kuhakikisha kwamba taasisi zote za Serikali zinatumia Data Center ile iweze kufanya kazi iliyotarajiwa. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa kusema hayo, nashukuru sana.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Wizara ya Kilimo, Mifugo na Uvuvi

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, ni haki yangu dakika kumi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa nafasi na mimi nina machache ya kuchangia hoja iliyoko mezani. Kwanza ningependa kuungana na wengine wote waliosema Serikali iimarishe utafiti kwa sababu utafiti ndiyo utafanya zile tafiti zifike kwa wananchi waweze kulima kilimo bora. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kuongolea kuhusu ushirika. Tunafahamu kabisa ushirika ulikuwa ndiyo Sera ya Mwalimu Nyerere ambayo iliwaunganisha wananchi kufikia malengo kwa pamoja. Ushirika huu kwa sasa hivi umeyumba baada ya wafanyakazi wengi kupunguzwa na ukaguzi wa Vyama vya Ushirika kuwa mgumu. Kwa hiyo, ningeishauri Serikali iangalie kwa upya kuongeza wafanyakazi watakaokagua Vyama vya Ushirika kuanzia kwenye Vyama vya Msingi mpaka Vyama Vikuu. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kuongelea kuhusu mifugo. Wananchi wa Pwani wanaomba Waziri anapo-wind up awaeleze shamba letu la majani la Vikuge linayumba, lina shida, hakuna majani. Wananchi walikuwa wamezoea kununua majani kwa ajili ya mifugo, ile zero grazing lakini shamba la Vikuge halina majani, ukifika pale limeota miti, Waziri aeleze kuna nini hapo. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini pia wananchi wa Pwani wanauliza, je, Bonde la Rufiji kilimo kile kimeishia wapi na ile RUBADA imeishia wapi. Waziri tunaomba atueleze ili waweze kujua kwamba labda ipo siku watafikia yale malengo yaliyokuwa yametarajiwa na waanzilishi ya RUBADA. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia napenda kuchangia kwenye eneo la uvuvi. Kwenye uvuvi kuna matatizo ya nyavu na makokoro kama wanavyoita wavuvi. Hata hivyo, mara nyingi unakuta kwamba wananchi wanachomewa nyavu zao shida unaambiwa kwamba kwa sababu wanavua samaki wadogo lakini sijaona mkakakati wa makusudi wa kuzuia watengenezaji wa nyavu au waingizaji wanyavu bali wanawachomea wale ambao wananunua.

Mimi napenda Serikali iweke mkakati wa kuhakikisha kwamba nyavu ambazo hazihitajiki haziingii hapa nchini kwa sababu sio kosa la mvuvi. Mnamuonea mvuvi ambaye anakwenda dukani ananunua zile nyavu kwa sababu yeye siyo muagizaji. Serikali inatakiwa iangalie suala hilo kwamba mvuvi apate haki yake, amenunua zile nyavu kwa sababu ziliingizwa na kuna watu ambao wapo kwa ajili kufanya kazi ya kuhakikisha kwamba nyavu hizo haziingii hapa nchini. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kuzungumzia kuhusu kilimo na niungane na wale wote waliosema kwamba Wagani wamekosa vitendea kazi. Ni kweli kabisa tusitarajie kwamba Mgani huyu yuko ofisini anatakiwa kuwafikia wananchi, aende kwa mshahara wake huo mdogo, hana posho wala kitu chochote akafanye kazi arudi na watoto wake wale nini? Hebu Serikali iangalie hapo kwamba tukitaka Mgani aweze kufanya kazi yake ni lazima tumjali kama tunavyojali wafanyakazi wengine. Hata sisi wenyewe leo hapa tungekuwa hakupati posho leo hakuna mtu angekuwepo hapa. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, vilevile napenda kuzungumzia kuhusu mgogoro wa wakulima na wafugaji. Mgogoro huu ni wa siku nyingi na kila siku maelezo na majibu ni yale yale. Hivi kwa nini tusifanye research ili kujua ardhi ya Tanzania ni kiasi gani na matumizi ya ardhi ya hiyo ni yapi, tukayapanga kwa vipaumbele ili tujue kwamba mfugaji atakuwa na eneo lake la kufuga na mkulima atakuwa na eneo lake la kulima ili tusilete migongano. Nashauri Wizara mbili hizi zikae zikatathimini, ardhi ipi itumike kwa ajili ya ufugaji, kilimo na reserve kwa ajili ya wanyamapori. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, pia katika mifugo hiyo hiyo na napenda kuzungumzia kuhusu walaji wa nyama itokanayo na mifugo. Watanzania wengi au wenzetu anaokuja kutoka nchi za nje wanaogopa kula nyama ya Tanzania kwa sababu moja tu. Sababu ni kwamba nyama ya Tanzania ni hatari kwa sababu machinjio ni mabovu na machafu, hakuna machinjio ya kisasa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niiombe Serikali iliangalie hili kwamba kama tunaamua kuwalisha Watanzania nyama basi tuangalie hao ng’ombe wananchinjiwa wapi. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimefika hapa Dodoma nimekuta kuna machinjio ya kisasa lakini kule kwangu nakotoka Kibaha, Pwani yote ile haina machinjio ya kisasa. Wizara hakikisheni kwamba mnaboresha machinjio ili wananchi Watanzania wasije wakapata maafa kwa kula nyama chafu. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwenye kilimo pia napenda kuzungunzia suala la uingizaji wa mazao ya mifugo kutoka nchi jirani. Ni kweli kabisa tuna nia ya dhati na mimi ni mfugaji vilevile, lakini kuna kitu ambacho wafugaji wa Tanzania wanapata shida ni pale ambapo unakuta tunashindana na Kenya au na Uganda kuingiza mazao ya mifugo au mazao ya kilimo bila Serikali kujali angalau wafugaji au wakulima wa ndani. Naishauri Serikali iangalie kwa sababu wananchi wanakuwa wame-invest fedha nyingi kwenye kilimo au kwenye mifugo, mtu anafuga kuku anaenda sokoni anakosa pa kuuza mayai kwa sababu mayai ya Kenya yamejaa. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwenye kilimo tumeona sehemu nyingi sana wananchi wanalima kwa kujitegemea. Wanajitegemea kwa sababu yeye ndiyo atatafuta mbegu na kila kitu, lakini Serikali inataka kupanga bei au inamzuia kwamba asiuze mazao yake au auze kwa wakati fulani. Tunatakiwa tufahamu kwamba kama unamwambia mwananchi asiuze mazao yake na ana watoto wanatakiwa kwenda shule na anatakiwa kwenda kwenye matibabu bila kuuza mazao yake atategemea nini na yeye anategemea mazao yake ndio ATM yake. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, Serikali itoe elimu kwamba mkulima atalima lakini auze kwa namna moja, mbili tatu lakini isizuie kabisa kwamba wakulima hakuna kusafirisha kwenda kuuza wapi kwa sababu sometimes anakwenda labda kuuza Uganda kwa sababu anajua kabisa Uganda kuna bei nzuri. Kama Serikali inanunua kwa bei ndogo, kwa nini asiuze sehemu nyingine ili aweze kurudisha gharama zake alizotumia wakati wa kilimo? (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nizungumzie pia kuhusu maghala na ununuzi wa Serikali wa mazao ya wakulima. Mazao mengi yanabaki bila kununuliwa na Serikali inanunua mazao machache, kwa mfano tuchukulie mikoa ambayo ni big five unakuta mara nyingi wana mazao mengi kuliko uwezo wa Serikali wa kununua. Kwa nini Serikali isiongeze uwezo wa kununua mazao ili wananchi wasiweze kupoteza mazao yao kwa sababu unakuta hakuna maghala ya kuhifadhia na hakuna ununuzi, watu wameweka mazao yao nje yananyeshewa na mvua, nguvu za wananchi zinapotea bure. Naishauri Serikali iliangalie hilo na ilitendee kazi. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya kusema hayo, naunga mkono hoja ya Kambi Rasmi ya Upinzani.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2018/2019 - Ofisi ya Waziri Mkuu

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa nafasi. Nami nina machache, najua mengi sana wameongea wenzangu lakini kuna machache ambayo ningependa kuongezea. Nafahamu kwamba kazi ya Bunge ni kuwatumikia wananchi na ni kwa ajili ya ustawi wa wananchi. Kama hivyo ndivyo basi, ina maana kwamba wananchi wangefurahi sana kuona kwamba tunawatetea.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nasema hivyo kwa sababu moja tu. Huko mitaani sasa hivi wastaafu wana shida kubwa sana. Wastaafu waliostaafu tangu mwaka jana mwezi wa Julai hawajalipwa mafao yao mpaka sasa hivi. Nyumba hiyo unakuta baba na mama wamestaafu, nyumba hiyo hiyo ina vijana ambao wamesoma mpaka chuo kikuu lakini hawajaajiriwa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tunasema kwamba Serikali inashughulikia ustawi wa wananchi lakini tuangalie jinsi ambavyo wastaafu hawa hawatendewi haki. Mstaafu anaenda kwenye Ofisi za Serikali kufuatilia mafao yake anaambiwa tunalipa waliostaafu mwezi wa Aprili, ni lini Serikali imeanza kuweka foleni ya wastaafu?

Mheshimiwa Mwenyekiti, nayasema haya kwa sababu nina watu ambao ni jamaa zangu, majirani, wanajamii na wapiga kura wangu ambao wamestaafu mwezi wa saba mpaka sasa hivi ninavyoongea hawajalipwa mafao yao, wataishije? Januari wameshindwa kupeleka watoto shule sababu ni kwamba hawajapewa mafao. Je, Serikali ina mpango gani wa kulipa mafao kwa wakati na sheria za ajira zinasema nini juu ya mfanyakazi anapomaliza kipindi chake cha kutumikia Serikali?

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama kweli tuna nia ya dhati ya kuinua uchumi huyu mtu ambaye tangu Julai mwaka jana hajapewa mafao yake, angekuwa amepewa angekuwa amejiendeleza kiasi gani? Tuna nia kweli ya kupunguza umaskini, hivi kweli Serikai itapunguza umaskini kwa njia hii? (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nafahamu kabisa sisi ni Wabunge, hivi leo hii kama tungefika 2020 halafu tuambiwe kwamba mafao yetu tutalipwa 2021 tungekubali? Nauliza Wabunge ambao tupo kwenye Bunge hili, tungekubali 2021 ndiyo tulipwe mafao yetu? Kwa nini tunawafanya hivi wananchi ambao wametutuma mahali hapa kuwatumikia? Kwa nini hatuwasemei na kwa nini Mawaziri wanaohusika wanajua kabisa kwamba wafanyakazi hawa ambao wamelitumikia Taifa hili wameweza kutoa nguvu zao na muda wao, wamemaliza vyema lakini wanashindwa kuwapa stahili zao. Mtu anastaafu mwezi wa Julai, huu ni mwezi wa Aprili, hajapewa hata mafao yake, anaishije? Wanapata depression, wanakufa vifo ambavyo havitegemewi. Kwa nini lakini Serikali inafanya hivi?

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba Waziri atakapokuja ku-wind up atuambie sheria zinasema nini na kinachofanyika ni nini? Je, hizi foleni ni mpango wa Serikali, ni Serikali haina fedha za kuwalipa au vinginevyo vyovyote vile atuambie ili tuweze kuelewa na tukawaambie kwamba Serikali sasa hivi inapangisha foleni wastaafu kwa sababu haina hela na kama hela zipo za kufanya mambo mengine kwa nini hazipo za kuwalipa wastaafu? (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nikitoka hapo naomba niongee kuhusu elimu. Watu wote wameongelea kuhusu elimu lakini nilisikia siku moja Mheshimiwa Mkapa anasema kwamba tukae tuzungumze elimu inaenda wapi, tunaelekea wapi na elimu. Nami nataka niulize swali kwa sababu najua kabisa Waziri wa Elimu yupo hapa, atuambie, kuna kitu nilikisikia mijadala ikiendelea juu ya wanafunzi kukariri, tunaambiwa kwamba wasirudie madarasa. Naomba nipate ufafanuzi, hivi kama mwanafunzi amefika darasa la nne amefeli halafu anaendelea la tano huyo tunazalisha wasomi wa aina gani miaka ijayo?

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama tutaendelea kujadili mjadala ambao uwazi kabisa na nini hasara ya kumfanya mwanafunzi akariri? Kama akirudia darasa Serikali inapata hasara gani badala ya kupata faida kupata mtu ambaye ni bora? Ni kwa sababu ya elimu bure tunataka wasiendelee kuwa wengi kwenye madarasa hayohayo wakati wengine wanaingia? (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, tunaomba Serikali itoe jibu ambalo litakuwa makini tuelewe kabisa kwamba Serikali inasema wanafunzi wasikariri kwa sababu inaogopa gharama itakayoingia kwa sababu itakuwa na wanafunzi wengi au sababu yoyote ya msingi ambayo itaonesha kwamba ni kweli Serikali imesema hivi kwa sababu hizi na hizi, vinginevyo tunaomba wakati ana-wind up atuambie ni nini kinataka kufanyika kwa Serikali na hii elimu kweli tuna nia ya dhati na elimu yetu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, sisi tulisoma, tulikuwa tunarudia mpaka mara sita, tuko hapa leo hii tunasema watoto wasirudie, darasa la nne aende mpaka la saba. Halafu akishafika la saba hajui kusoma na kuandika, akishakuwa hajui kusoma na kuandika anafanya nini au anakuwa wa kitu gani? Ningependa kusisitiza Serikali ipambanue huo mjadala unaoendelea. Kama kweli ni kutokukariri watupe sababu, kama kuna kukariri tutashukuru kwa sababu ndivyo tunavyohitaji iwe. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo lingine ningependa kuongelea ni kwamba, bajeti ya mwaka jana tuliongelea kwamba tunahitaji tozo ile ya mafuta iende kwenye maji. Ni jambo jema na tuliona ni jema kweli, lakini kama imeshaenda tangu wakati huo, hatujui kwamba ilienda ngapi kwa sababu hatujaona imeenda ngapi lakini cha muhimu ni kwamba ikienda kule inafanya yale matarajio na kama haifanyi yale matarajio sababu ni nini?

Mheshimiwa Mwenyekiti, nitatoa mfano wa kwangu mimi kule Kibaha, niliandika swali kuuliza kwamba miradi ya Kibaha inajengwa chini ya kiwango, wananchi wa Kibaha wanakosa maji siyo kwa sababu hela hazijatolewa. Ilitolewa shilingi milioni 531 mradi wa maji, vikao, imepotelea yote porini kwa sababu mabomba yamewekwa mabovu na hayako kwenye viwango, badala ya kuweka connector kachomelea moto, sehemu nyingine kafunga mipira ikawa maji yanamwagika, mradi ukakataliwa na wananchi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya kukataliwa na wananchi ukarudishwa Halmashauri, wana miezi nane mpaka sasa hivi watu wa Vikawe hawapati maji, lakini Serikali ilishatoa shilingi milioni 530 lakini zimepotea kwa sababu watendaji wamekula zile hela. Tangu siku ile niliyosema Serikali haikufanya kitu chochote mpaka sasa hivi ninaposema ni miezi nane, ukienda Vikawe hakuna maji na shilingi milioni 531 zilishaliwa, tunaelekea wapi? (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kuzungumzia suala la wajasiriamali wadogo wadogo wanaoinua maisha yao. Kwa kweli Waziri wa Viwanda alisema kwamba tuanzishe viwanda vidogo vidogo, wanawake wajasiriamali wameanzisha, wengine wanasindika spices lakini tatizo ambalo limetokea ni kwamba tozo ndogo ndogo kwenye viwanda vidogo vya wajasiriamali ni nyingi mno. Mtu anatengeneza spice anaambiwa anatakiwa apate usajili TFDA, anatakiwa aende OSHA, anatakiwa aende TBS, wote hao wanachukua hela za huyu huyu mjasiriamali mdogo ambaye ndiyo kwanza anahangaikia maisha yake tu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa nini hivi vitu vyote visiwekwe pamoja gharama zipunguzwe ili hawa wajasiriamali waweze kupata faida. Inafikia mahali wajasiriamali wanakata tamaa, wanaona kwamba hawapati kitu chochote. Tutaendelea kuzalisha maskini kwa sababu tu Serikali imeweka mlolongo wa tozo ambazo zingeweza zikawekwa pamoja na zikaleta faida. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la mwisho ningependa kuzungumzia jinsi ambavyo viwanda tumevipokea sawa, kuna mwenzangu mmoja ameongelea, lakini kuna tatizo ukaguzi wa viwanda na shughuli zinazofanywa katika viwanda hivyo. Hawa vijana wetu tumesema watapata ajira, sawa, lakini mwisho wa siku tunazalisha magonjwa ambayo Serikali itaingia tena hasara ya kutibu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nina kiwanda pale Kibaha kinazalisha sabuni, vijana wameajiriwa lakini hamna vitendea kazi, hamna mask, wanafanya kazi vumbi za sabuni zote zinaishia kwa vijana hawa. Vijana hawa wanaishia kuwa na TB… (Makofi)

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa mzungumzaji)

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa mwaka wa Fedha 2017/2018 - Waziri wa Ulinzi na Jeshi la kujenga Taifa

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kuchangia kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri Serikali kuimarisha Jeshi la Kujenga Taifa ili liweze kuwa na tija kama miaka ya zamani lilipojenga uchumi badala ya kuwa consumer wa Pato la Taifa. Miaka hiyo Mlale ilitoa mahindi mengi, Mafinga pia, Ruvu ilikuwa wazalisha mpunga na ufugaji ambao ulileta faida kwa jamii.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nashauri Serikali kuweka uwazi katika ajira zinazotolewa ili kuondoa minong’ono iliyopo ya kuwa rushwa inatolewa ili vijana wetu kupata ajira bila usumbufu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, aidha, nashauri Kiwanda cha Nyumbu kifufuliwe ili watendaji walioajiriwa kwa ajili ya kiwanda wasiligharimu Taifa bila kazi yoyote. Serikali iweze kuona kiwanda hiki kilikuwa na uwezo wa kuongeza ajira na Pato la Taifa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri Serikali kwamba Vituo vya Jeshi viwekwe mbali na mazingira ya wananchi ili kutoleta migongano na mazoea yaliyopitiliza kwa wananchi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, vilevile nashauri Serikali iwapatie posho na vitendea kazi askari wetu ili kufanya kazi zao kwa urahisi zaidi.

Vilevile naishauri Serikali kulipa madeni kwa Jeshi linayodaiwa kwa kuwapa fedha zile zilizopitishwa na Bunge badala ya kusitishwa huduma muhimu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba Serikali itoe ushawishi wa Watanzania kutumia bidhaa zao ili kuweza kuwaongezea pato.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 - Wizara ya Viwanda, Biashara na Uwekezaji

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Naibu Spika, napenda kuchangia kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Naibu Spika, naishauri Serikali kuangalia kilimo na elimu kuwa kipaumbele cha kwanza ili viwanda vyetu viweze kupata malighafi kutoka kwa wakulima wetu ili kukuza uchumi wa kaya. Nishauri Serikali kupitia sera zake za viwanda kuzihuisha ili ziendane na wakati wa sasa.

Mheshimiwa Naibu Spika, pia, nashauri Serikali itunge sheria na adhabu kali zinazotokana na uharibifu wa mazingira, hasa utiririshaji maji ya viwandani ambayo yamekuwa kero kwa wananchi.

Mheshimiwa Naibu Spika, nishauri Serikali kurejesha viwanda vyote vilivyobinafsishwa kutumika kinyume na mkataba wa awali. Mfano, Kiwanda cha Korosho Kibaha kimegeuzwa mahali pa kutunzia bidhaa, hivyo matumizi yaliyoainishwa wakati wa mkataba kukiukwa. Naishauri Serikali kupunguza urasimu katika kusajili biashara na kupelekea wawekezaji kushindwa kuwekeza.

Mheshimiwa Naibu Spika, kuhusu viwanda na wanawake, naishauri Serikali kuwaangalia kwa jicho la huruma wasaidiwe ili kuweza kupata mikopo ya kuanzisha viwanda vidogo vidogo. Mfano, viwanda vya vyakula vya kuku na mashine za kutotolea vifaranga ili waweze kujikwamua kiuchumi.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Wizara ya Kilimo, Mifugo na Uvuvi

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kuchangia kama ifuatavyo:-

(i) Naishauri Serikali kuangalia upya kuhusu pembejeo kwa ajili ya kilimo kufika mapema kulingana na misimu na pia mbegu ziboreshwe;
(ii) Serikali ijitahidi kuwajali wagani tulionao kwa kuwapa vitendea kazi, usafiri wa kuwafikia wakulima wetu;

(iii) Nashauri Serikali itoe elimu ya ufungashaji ambayo imegharimu mazao yetu yanafungashwa Kenya na kusafirishwa hivyo kupata fedha nyingi kuliko wakulima;

(iv) Nashauri Serikali kuangallia jinsi dawa zinavyohifadhiwa kwani kuna nyingi ni sumu na zinaharibu afya za wananchi;

(v) Nishauri Serikali kuhakikisha wanashughulikia miundombinu ya kutoa mazao mashambani;

(vi) Nishauri Serikali kuelimisha wananchi juu ya uuzaji mazao siyo kuzuia tu kwani mwananchi anatakiwa kuuza ili kununua mahitaji mengine.

Mapendekezo ya Mpango wa Maendeleo wa Taifa unaokusudiwa kutekelezwa na Serikali pamoja na Mwongozo wa Kuandaa Mpango na Bajeti ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2018/2019

MH. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, nipongeze uwasilishaji wa Kamati ya Bunge na Kambi ya Upinzani.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nashauri Serikali kuwaangalia kwa jicho la huruma wajasiriamali wadogo kama wasindikaji ambao wanakutana na pingamizi kubwa na kukatishwa tamaa na Taasisi za Serikali za Udhibiti. Mfano, TFDA imekuwa chanzo cha wajasiriamali kukata tamaa kwani TFDA wanatoza fedha nyingi sana kwa kila product/ bidhaa inayotengenezwa. Pia suala la TFDA kutoza kwa dola imekuwa kikwazo kikubwa na inarudisha nyuma zoezi zima la wajasiriamali kukua. TFDA inatoza dola 2.5 mpaka 500 kwa bidhaa ambayo mtengenezaji anaiuza kwa shilingi za Kitanzania.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri Serikali iangalie jinsi ya kupunguza urasimu kwenye usajili wa biashara kwani urasimu ni mkubwa unapelekea watu wengi kukata tamaa kwa mfano wawekezaji toka nje wanalalamikia sana kuhusu usajili hapa nchini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niishauri Serikali juu ya kodi kwa wafanyabiashara wanaoanza biashara kutozwa kodi kabla ya biashara kuanza. Sheria ya mlipa kodi inatozwa kwa kuangalia pato la biashara na si mtaji hivyo inasababisha watu wengi kushindwa biashara kwani hawana grace period ya biashara kama wageni wanavyopewa fursa hiyo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri Serikali kuwa na vipaumbele kwenye mipango yake kwani Serikali ikiwa na vipaumbele vichache vinavyotekelezeka itasaidia kuwezesha nchi kuondokana na utegemezi au kuongeza Pato la Taifa kuliko ilivyo sasa ambapo vipaumbele ni vingi kiasi kwamba utekelezaji unashindikana.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri Serikali katika Mpango wake wa viwanda iimarishe kilimo ambako malighafi zitatoka. Serikali iboreshe tafiti za kilimo na watoe elimu ya kilimo ili wananchi wajue kilimo cha kisasa chenye tija na si kilimo cha mlo tu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri Serikali kuangalia hili suala la masoko kwa mazao, soko la ndani na la nje. Mpaka sasa wananchi wamekata tamaa ya kilimo baada ya Serikali kushindwa kununua mazao yao pia sheria ya kukataza wakulima kujitafutia masoko. Wakulima wengi wamekata mitaji baada ya kulima na kukosa masoko na mazao yao kuishia kuharibika. Pembejeo nazo ni tatizo, hazifiki kwa wakati hivyo kupishana na msimu wa kilimo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niishauri Serikali kuweka viwanda vya kuchakata bidhaa zitokanazo na mifugo ikiwa ni pamoja na ngozi, maziwa, nyama kwani Tanzania ina mifugo mingi.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Bajeti Kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017, Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Uwekezaji na Mitaji ya Umma Kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017 pamoja na Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Viwanda, Biashara na Mazingira Kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninapenda kupongeza Kamati ya Uwekezaji Mitaji kwa taarifa ambayo inaeleza hali halisi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ningependa kuchangia juu ya Shirika la Elimu Kibaha (KEC) ambalo lilianzishwa kwa ajili ya shamba darasa kwa ajili ya wananchi kujifunza maendeleo mahali pale. Ningependa kusema kuwa tunapoangalia Shirika la Elimu Kibaha tulishuhudia uendelezaji wa shirika hilo huko nyuma miaka ya themanini lilikuwa na viwanda vya kutotolesha vifaranga na ufugaji wa ng’ombe ambao sasa hivi haliko hivyo na limekufa kabisa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niishauri Serikali kuangalia taasisi hii ambayo ilikuwa na shule, Chuo cha Maendeleo kilichokuwa kinafanya shamba darasa na kutoa vijana kwenda kujiajiri.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kushauri Serikali kuharakisha uundaji wa Bodi ya Wakurugenzi wa RAHCO, kampuni hodhi ya rasiliamli za reli. Nimeona niseme hivi kwani ni wakati ambao sasa tunatengeneza Reli ya Standard Gauge na kampuni hii haina bodi ya rasilimali hiyo itakuwa shida. Niishauri Serikali iharakishe uundaji wa bodi hii ili iweze kusimamia rasilimali za reli kuweza kuleta ufanisi wa uendelezaji wa reli nchini.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Miundombinu kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017 na Kamati ya Kudumu ya Nishati na Madini kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017.

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Naibu Spika, nipende kupongeza Kamati ya Nishati na Madini kwa taarifa na kwa utendaji ambao umepelekea kudhibiti mianya ya utoroshaji wa rasilimali yetu ya madini.

Mheshimiwa Naibu Spika, ningependa kuiomba Serikali kuharakisha uchakataji wa gesi yetu ili iweze kupunguza shida ya nishati hii ambayo inasababisha ukataji miti holela na hivyo kusabisha uharibifu wa mazingira.

Mheshimiwa Naibu Spika,nishauri Serikali kuharakisha ulipaji fidia kwa wananchi mahali ambako miradi ya umeme inapita kwani imesababisha umaskini kwa jamii pale ambapo wameweka X na kushindwa kulipa hivyo kusababisha wananchi kushindwa kuendeleza.

Mheshimiwa Naibu Spika, nishauri Serikali kupunguza urasimu kwa wawekezaji wa miradi ya madini kwani kunawakatisha tamaa wawekezaji hao.

Mheshimiwa Naibu Spika, pia nishauri Serikali kuwawezesha wachimbaji wadogo wadogo kwa kuwapa hitaji la muda mrefu kwani wameshindwa kupata pato kubwa kutokana na vifaa duni wanavyotumia katika uchimbaji.

Mheshimiwa Naibu Spika, nishauri Serikali kuangalia kwa upya juu ya Shirika la TANESCO kwa kulipunguzia mzigo wa kufufua umeme, kusafirisha na kuuza kunakopelekea utendaji ambao ni mgumu na usiokuwa mzuri.

Mheshimiwa Naibu Spika, nishauri elimu kwa wachimbaji wadogo ili kusaidia kuwezesha kuchimba kwa tija.

Mheshimiwa Naibu Spika, nishauri Serikali kulipa malipo ya TANESCO kwani inapunguza utendaji wa TANESCO.

Mheshimiwa Naibu Spika, nishauri Serikali kujenga matenki ya Serikali ya kupokelea mafuta ili kudhibiti kwa urahisi upotevu wa mafuta unaopelekea Serikali kukosa kodi halisi ya mafuta hayo.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Ardhi, Maliasili na Utalii kuhusu shughuli za Kamati kwa mwaka 2017 pamoja na Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Kilimo, Mifugo na Maji kuhusu shughuli za Kamati kwa mwaka 2017.

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, nipongeze uwasilishaji wa taarifa ya Kamati ya Ardhi, Maliasili na Utalii. Napenda kuishauri Serikali kama ifutavyo:-

(i) Ipunguze mlolongo wa tozo kwenye utalii kwani umesababisha watalii wengi kushindwa kuja Tanzania hivyo kupunguza pato la Tanzania;

(ii) Iboreshe hoteli zetu za kitalii na huduma ziwe za kisasa na pia kutoa elimu kwa wahudumu wetu jinsi ya kuwahudumia watalii wetu. Vilevile iboreshe mitaala ya ufundishaji wahudumu wetu kwani wamekuwa hawakidhi kiwango cha kimataifa hivyo watalii wengi kutofurahia huduma zetu wawapo nchini.

(iii) Ishughulikie migogoro ya ardhi ambayo mingi inasababishwa na Maafisa Ardhi katika Halmashauri kwa kupima maeneo ya wananchi na kushindwa kulipa fidia na kuuza viwanja hivyo kama vyanzo vya mapato ya Halmashauri wananchi wakiachwa bila kipato chochote.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri kuwa wanapogawa viwanja vilivyopimwa wazingatie kaya au nyumba husika ina vijana wangapi wenye uwezo wa kujiajiri ili kuondoa tatizo la vijana kukosa ardhi kwa ajili ya kujiajiri.

(iv) Iwakemee viongozi ambao ni Watendaji wa Kata na Vijiji wanaouza ardhi za vijiji bila kushirikisha wananchi.

(v) Itoe elimu kwa wananchi juu ya haki ya msingi ya ardhi na jinsi ya kumiliki ardhi. Niombe pia kuondoa urasimu wa upatikanaji hati miliki kwenye ofisi za ardhi.

(vi) Iharakishe urasimishaji wa ardhi ili wananchi waweze kutumia ardhi hiyo kwa ajili ya kujipatia mikopo ya kilimo.

(vii) Ishughulikie mgogoro uliopo kati ya Halmashauri ya Kibaha na wananchi wa Lumumba na Mwanangali ambao umepelekea wananchi kuwa maskini na kushindwa kuendeleza maeneo yao kwa miaka kumi.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Ardhi, Maliasili na Utalii kuhusu shughuli za Kamati kwa mwaka 2017 pamoja na Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Kilimo, Mifugo na Maji kuhusu shughuli za Kamati kwa mwaka 2017.

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, niipongeze taarifa ya Kamati, Mifugo na Maji. Napenda kuchangia kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Mwenyekiti, kilimo ningeshauri Serikali kusaidia wananchi kupata soko au masoko ya mazao yao.

Ningependa kuishauri Serikali juu ya uwahishaji wa pembejeo kwa ajili ya kuendana na wakati wa uhitaji. Tunaposema tutaondoa umaskini pamoja na kuwapa uhuru wa kuzalisha na kuuza kwa faida ili kurudisha gharama zilizotumika wakati wa kilimo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nashauri Serikali kutoa mikopo yenye riba nafuu kwa ajili ya kupata matrekta badala ya kilimo cha mkono kisicho na tija kwa jamii kinachosababisha vijana wengi kukata tamaa na kukimbilia mijini kutafuta fursa na wanapozikosa hugeuka wahalifu. Ningeshauri Serikali kuangali upya juu ya Mto Ruvu kutumika kikamilifu katika umwagiliaji ili kuwakwamua wananchi hao kuondokana na lindi la umaskini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nashauri Serikali juu ya upigaji chapa mifugo kwani zoezi hili limeharibu soko la ngozi ambalo lilikuwa limeshamili sasa hivi limeporomoka ghafla badala ya ngozi za Tanzania kukosa ubora kutokana na chapa hizo. Nashauri Serikali kusaidia vijiji kuwa na majosho ya ng’ombe kama hapo awali miaka ya sabini ambapo uogeshaji ulifanyika kwenye majosho ya Serikali kwa kulipia ili kusaidia kupunguza vifo vya mifugo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nashauri Serikali juu ya tatizo la maji ambalo ni lengo la Taifa kwani maeneo mengi ya Tanzania yana shida ya maji, hata yale ambayo vyanzo vyake viko bayana, ukiangalia utaona jinsi ambavyo wananchi wengi wanashirikiana na mifugo. Nashauri Serikali ifuatilie kwa karibu sana juu ya miradi ya maji ambayo inaendeshwa kwani inajengwa chini ya kiwango. Hivyo Serikali ifuatilie kwa karibu ili kuondoa pesa inayopotea. Nishauri kuwahisha fedha kwenye Halmashauri zetu ili ziweze kutumika kwa wakati.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Sheria Ndogo na Kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017, Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Katiba na Sheria Kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017 pamoja na Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Utawala na Serikali za Mitaa Kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, nipongeze na kuunga mkono hoja iliyopo mezani juu ya Taarifa ya Kamati ya Sheria Ndogo iliyowasilishwa vizuri na Mwenyekiti.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nashauri Bunge liwe macho juu ya sheria zozote inapotokea zinakinzana na Katiba ya nchi au inapokinzana na uhalisia wakati wa utekelezaji nikimaanisha sheria inapokuwa haina maslahi kwa jamii.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ningeshauri sheria ya umri wa mtoto wa kike kuolewa itoe uangalizi wa sheria hii kwani watoto wa kike sasa hivi wanabalehe mapema, hivyo, naishauri Serikali iangalie kwani sasa hivi ina mchanganyiko.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri Serikali kuleta muswada wa sheria kuhusu mwanamke kuwa na haki ya kumiliki ardhi ya familia, sio kama ilivyo sasa ambapo haiko hivyo.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Huduma na Maendeleo ya Jamii Kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017 pamoja na Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Masuala ya UKIMWI kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, niunge mkono taarifa ya UKIMWI na nipongeze uwasilishaji mzuri. Nipende kuchangia kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Mwenyekiti, niishauri Serikali kuiwezesha Mamlaka ya Udhibiti wa Madawa ya Kulevya kupata vitendea kazi vya kisasa ili kuweza kuenda sambamba na vitendea kazi vinavyotumiwa na wahalifu. Serikali iwe sober house zake za binafsi ni ghali mno.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nishauri Serikali kuipa meno Mamlaka ya Kudhibiti UKIMWI, kuwapa nguvu na mamlaka ya kufanya kulingana na uwezo wao. Serikali iwaongezee rasilimali watu ili kuwezesha utekelezaji wa kazi au majukumu yao kwa urahisi na kwa ufanisi. Nipende kuishauri Serikali kutoa waraka maalum ili kuwezesha halmashauri zote kuunganisha shughuli za UKIMWI kuunganishwa na madawa ya kulevya.

Mheshimiwa Mwenyekiti, UKIMWI una vyanzo vingi vya kupata hasahasa wanaojidunga wamekuwa chanzo kikuu na hivyo suala hili linatakiwa kuangaliwa kwa makini ili kutoa elimu kwa vijana wetu jinsi ya kuishi maisha ambayo yatawaweka mbali na magonjwa hayo ambayo yana punguza nguvu kazi ya Taifa. Nishauri Serikali kuongeza bajeti ya UKIMWI na madawa ya kulevya. Niiombe Serikali kuwezesha waathirika wa UKIMWI kupata lishe kwani waathirika wanashindwa kupata lishe ili waweze kumeza dawa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niishauri Serikali kuweka mpango maalum wa utoaji dawa za magonjwa nyemelezi yanayotibiwa na septrin na dawa hii haijaambatanishwa kwenye dawa za kufubaza.

Mheshimiwa Mwenyekiti, mfumo dume ni sababu mojawapo kwani mwanamke hana mamlaka juu ya mwili wao na pia wanawake wengi waume wao wengi hutumia dawa za UKIMWI kwa siri na huzihifadhi ofisini. Niishauri Serikali kuanzisha au kuendeleza taaluma, mitaala ya kujifunza jinsi gani UKIMWI unavyoenezwa na pia kupunguza uwepo wa night clubs kwenye makazi ya watu.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Huduma na Maendeleo ya Jamii Kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017 pamoja na Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Masuala ya UKIMWI kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, nipongeze na kuunga mkono hoja ya Kamati ya Huduma na Maendeleo ya Jamii.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niishauri Serikali kuhusu wazee wa Tanzania walio wengi wako katika hali mbaya sana. Hawana chakula, hawana dawa na hawana kadi za bima, Serikali iliangalie.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niombe mikopo ya wanafunzi wa vyuo vya elimu ya juu Serikali iangalie kwani inatolewa kwa upendeleo, wale wenye haki ya kupewa hawapewi na kupewa wasiostahili.

Mheshimiwa Mwenyekiti, si kweli kwamba hospitali zina dawa za kutosha kwani ni mara nyingi nimefika Hospitali ya Tumbi kupeleka wagonjwa hakuna hata panadol; niiulize Serikali ni vipi dawa ziwepo na mgonjwa aambiwe hakuna?

Mheshimia Mwenyekiti, nipende kushauri kuhusu TFDA, tozo za TFDA ni kubwa mno tena kutozwa kwa dola tena hata kwa product ambazo ni ndogo. Hii imesababisha wajasiriamali kupata shida sana wanapokwenda kusajili product zao. Mfano beer 1H (200C) $ 10 kwa nini kwa dola na si kwa Tanzanian shillings?

Mheshimiwa Mwenyekiti, shule nyingi hazina vyoo na madarasa ya kutosha. Walimu hawatoshelezi wakati mitaani walimu wamejaa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niombe Serikali kuboresha Hospitali ya Milembe iongezewe mgao wa fedha na kuboreshwa.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Mambo ya Nje, Ulinzi na Usalama Kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017 na Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Haki, Maadili na Madaraka ya Bunge kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Naibu Spika, napongeza na naunga mkono taarifa ya Kamati. Ningependa kuongelea juu ya msongamano wa wafungwa na mahabusu magerezani yamefikia mahali pa kuvunja haki za binadamu kwani inafikia mahali wafungwa na mahabusu kushonana kama vijiti vya kiberiti, kitu ambacho hukupelekea wafungwa kukosa haki ya msingi ya kulala na pia kuambukizana magonjwa. Msongamano huu pia umesababisha Serikali kutumia fedha nyingi kuwahudumia. Ningeshauri ugeuzwe kuwa nguvu kazi ya uzalishaji hivyo kuzalisha vyakula au huduma itakayoongeza pato la Taifa.

Mheshimiwa Naibu Spika, pia nishauri Serikali inapopeleka mabalozi nje iangalie uwakilishi bora wenye tija wa kutangaza na kutafuta fursa za kiuchumi, kwani Mabalozi ndio wanaotarajiwa kuiuza nchi yetu kimataifa. Nishauri Serikali kufanya upimaji wa kazi zilizofanywa na balozi ili kutathimini iwapo kuna haja ya balozi huyo kuwepo huko kwenye uwakilishi wa Serikali katika nchi hiyo.

Mheshimiwa Naibu Spika, niishauri Serikali kuangalia pya juu ya watoto wanaozaliwa magerezani, wasiishi maisha ya ufungwa ya mzazi. Serikali itafute njia ya kuwalea watoto hao na kuwapa haki za msingi za watoto ili wasijione nao kama wafungwa.

Mheshimiwa Naibu Spika, niishauri Serikali kuwajali wafungwa wenye ulemavu na wenye maambukizi ya virusi vya UKIMWI kwa kuwapa lishe bora pia kuwakinga na magonjwa nyemelezi.

Mheshimiwa Naibu Spika, niishauri Serikali kuangalia upya mpango wa ulinzi wa Wabunge ambao wamekuwa wakikamatwa kwenye maeneo ya Bunge kinyume na kanuni za Bunge, hivyo suala hili limekuwa kero sana kwa Wabunge.

Mheshimiwa Naibu Spika, niishauri Serikali kuwahisha fedha zinazoidhinishwa na Bunge kwa wakati, nashauri Serikali itambue uhitaji wa Wizara hii kwani ni nyeti sana.

Mheshimiwa Naibu Spika, niishauri Serikali kuboresha nyumba za askari magereza kwani zina hali mbaya sana, zinapunguza morali ya kazi kwa askari hao.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Mambo ya Nje, Ulinzi na Usalama Kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017 na Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Haki, Maadili na Madaraka ya Bunge kuhusu Shughuli za Kamati kwa Mwaka 2017

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Naibu Spika, nipongeze taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Haki, Maadili na Madaraka ya Bunge.

Mheshimiwa Naibu Spika, nishauri kwamba Uongozi wa Bunge uendelee kutoa elimu na maelekezo juu ya taratibu za Bunge ambazo zitasaidia Wabunge kutambua wajibu wao. Pia nishauri Uongozi wa Bunge kuweka Semina zitakazowaelimisha Wabunge kujua ni yapi mambo ambayo hayatakiwi Mbunge kufanya.

Mheshimiwa Naibu Spika, nashauri vilevile uongozi wa Bunge kabla ya Mbunge kupewa adhabu aitwe aonywe na apate muda wa kujieleza ili haki ipate kutendeka.

Hata hivyo, naomba nishauri kuwa Uongozi ujaribu kufuatilia tabia za Waheshimiwa Wabunge ili kutambua tabia zilizojificha kwa Wabunge hao ili wapate kusaidiwa mapema kabla hawajatenda makosa ambayo yanaweza kuathiri utendaji wa kazi zao za Kibunge.

Mheshimiwa Naibu Spika, vile vile nishauri Kamati ya Maadili inaposhughulikia masuala ya Wabunge iweke weledi mbele na iwachukulie wakosaji wote sawa bila kuweka upendeleo wa aina yoyote. Pia nashauri adhabu zinazotolewa ziangaliwe zisiwe zile ambazo zinadhalilisha au kuathiri utendaji wa Wabunge husika kwani wametumwa na wananchi kuwawakilisha hivyo adhabu yoyote ile isiathiri uwakilishi wao.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2018/2019 - Ofisi ya Waziri Mkuu

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kuchangia kama ifuatavyo:-

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimeona niishauri Serikali kuhusu ng’ombe kupigwa kuchapwa na kuwekewa namba. Jambo hili limesababisha mazao ya ng’ombe kukosa soko kwani ngozi nyingi za Tanzania zimeendelea kukosa soko. Nishauri Serikali kutafuta njia nyingine ya kutambua mifugo badala ya alama hizi kwenye ngozi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nishauri Serikali kuongeza juhudi za kuwawezesha wajasiriamali. Kwa mfano, walioamua kufuga nyuki wanapata shida sana ya kupata vifungashio hivyo wanauza asali zao kwa shida sana na kwa hasara. Niishauri Serikali kuwasaidia wajasiriamali hao kupunguziwa bei ya mizinga badala ya mzinga mmoja kuuzwa kwa shilingi elfu themanini, hali hiyo inasababisha ugumu kwao kumudu bei hizo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nishauri Serikali inapotaka kukopesha mikopo kwa wajasiriamali isiache mbali utafutaji wa masoko ya uhakika kuliko ambavyo wajasiriamali wengi wamekuwa wakitengeneza bidhaa kisha kukosa masoko, hali ambayo imesababisha kushindwa kurejesha mikopo hiyo na hivyo kusababisha fedha hiyo kushindwa kwenda kwenye mizunguko ya ukopeshaji kwa wajasiriamali wengine.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nishauri Serikali juu ya ulipaji watumishi waliostaafu uwe wa haraka na umakini mkubwa kwani wastaafu wanapata shida sana kulipwa. Wapo waliostaafu tangu mwezi Julai, 2017 mpaka leo hii hawajalipwa. Niiombe Serikali kuliangalia kwani watumishi hao wamekata tamaa na wengine kupata magonjwa ya msongo wa mawazo.

The National Shipping Agencies Bill, 2017

MHE. MARY D. MURO: Mheshimiwa Spika, ahsante nami napenda kuchangia mchango kidogo. Kwanza na- declare interest kwamba mimi ni Mwanakamati, kwa hiyo mchango wangu ni mdogo sana.

Mheshimiwa Spika, kwanza nipende kupongeza Kamati ya Miundombinu kwa kazi kubwa ambayo wameifanya na kwa muda mrefu. Napongeza Serikali pamoja na kwamba imechelewa sana kuleta Muswada huu pengine tungekuwa tumeokoa hela nyingi za Taifa hili lakini pia nimpongeze AG kwa ushirikiano wake pamoja na Kamati kwa sababu yeye nafikiri ndiyo amesababisha leo tumeingia humu kwa sababu baada ya kushindikana ilibidi kukaa naye kwa muda mrefu na kuweza kupata maamuzi ya kuingia nao Muswada ndani humu.

Mheshimiwa Spika, jambo moja tu ambalo ningependa Serikali itambue ni kwamba, Wabunge kazi yao siyo kupitisha Sheria, Bunge kazi yake ni kutunga Sheria, kwa hiyo, serikali inapoleta Miswada isiwe na mategemeo kwamba lazima ipite, ni mpaka pale Kamati zinapojiridhisha kwamba ni hakika Taifa linakwenda kusonga mbele ndipo Miswada hii itapita.

Mheshimiwa Spika, hii imetokana nasema hivi kwasababu gani, tulipata kigugumizi au Serikali ilipata kigugumizi pale ambapo sisi tulisema kwamba tunahitaji jina la NASACO libadilike na Serikali imeendelea kushikilia kwamba ibaki kama NASAC na sio maritime. Tulisema hivyo kwa sababu tulitaka jina libadilike ili libebe maudhuhi ya kibiashara ili kuweka room pana kwa ajili ya agency wengine, tunafahamu kabisa kuna mabadiliko ambayo Serikali imefanya kulingana na ushauri tulioutoa ikiwa ni pamoja na yale ya shirika lenyewe kutokufanya biashara in such lakini kufanya kwa yale mambo ambayo ni ya Kiserikali.

Mheshimiwa Spika, kwa mfano nyara za Serikali, kushughulikia nyara za Serikali, makilikia na vinginevyo. Lakini mpaka sasa kamati aijaweza kuelewa kwanini Serikali imeng’ang’ania jina na sisi tulikuwa na sababu kubwa ya kusema kwamba jina libadilike lisiitwe NASACO ili tusirudi nyuma kwenye NASACO kwa sababu watu wengi watafikiri kwamba ni NASACO na pia kuwapa assurance agency ambao watafanya biashara wanaofanya biashara ili waweze kushiriki wakiwa huru wakijua kabisa ni shirika jipya na mambo ni mapya na wakijua kwamba sheria zie ambazo zinaenda kuingongoza shirika hili zitawa-favour.

Mheshimiwa Spika, sasa cha kushangaza ni kwamba Serikali imekaa na msimamo uleule wa kwamba lazima iitwe NASAC. Sisi kama wanakamati tunaendelea kusema kwamba tunaiomba Seriakali ikafikiri kwa upya juu ya kubadilisha jina hili liwe maritime kama nchi nyingine zinavyofanya. Jambo lingine ningependa kuchangia kwamba tukiangalia shirika la NASACO lilianza 1973, na leo hii ni 2017 ndio tunaenda kubadilisha sheria ndio tunaangaika na miswada lakini tufikiri kwamba Serikali ilikuwepo na iliona NASACO inakufa na iliona wezi wakiwa wanaendelea kuiba hebu niishauri Serikali kwamba ni kipindi kirefu sana ambacho tumibiwa waatanzania.

Mheshimiwa Spika, nafahamu kabisa wananchi waliko uko nje wanateseka kwa sababu Bandari ya Dar es Salaam imefanya chini ya kiwango, na imefanya chini ya kiwango kwasababu bandari ya Da es Salaam iligeuka shamba la bibi kwa sababu ya sheria ambazo zilikuwa zinawa-favour wezi kuiba. Hatuwezi kuwalaumu wezi kwasababu sheria zilikuwa zinawaruhusu kufanya hivyo. Kwa hiyo ningependa kushauri Serikali isiwe inachelewesha miswada kuileta na pale kamati tunaposhauri kwamba tuleteeni muswada ifanye hivyo kwa sababu sisi tumetumwa na wananchi na tunafanya kazi ya wananchi ili kuwafanya wananchi waweze kupata zile haki zao za msingi.

Mheshimiwa Spika, kwa mfano pesa nyingi ambayo imepotea bandarini pale au kushuka kwa mizigo, uingizwaji wa mizigo bandarini kule ambako umesababishwa na ma- agency ambao sio waaminifu umesababisha bandari ile kukosa mizigo au kutokupata mizigo iliyotarajiwa na kupunguza mapato ya Serikali na inavyopunguza mapato ya Serikali wanaoumia ni wananchi wetu ndio maana wakati naanza kuchangia nimesema hivi Wabunge kazi yao sio kupitisha sheria ni kutunga sheria inamaana kwamba kazi yao wanafuatilia mpaka wafike kutunga sheria wameshaona kiini na kuona kwamba sasa tumefikia muafaka na Serikali sasa sheria inaweza kuingia Bungeni.

Mheshimiwa Spika, tumeweza kupata majina tofauti wakati tuko kwenye muswada lakini tulivumilia tukasema tutashikilia palepale kwamba sisi hatuko tayari kupitisha muswada, tuko tayari kutunga sheria hatuwezi kupitisha sheria tunatunga sheria Serikali mtungojee tujiridhizishe tukashauri tunaomba hata Bunge muwape semina yakutosha juu ya muswada huu ili tuwe na uelewa wa pamoja, pamoja kwamba na hilo halikufanyika lakini tunahitaji wakati mwingine inapofikia mahali kama hapa Bunge lipate uelewa wa pamoja ili tunapoingia hapa Bungeni tunakuwa na sauti moja ya wananchi ya kuwatetea wananchi.

Mheshimiwa Spika, ningependa kusema kwamba shida ile ambayo tumeipata sisi yakubadilisha majina ni kwa sababu tu tumetaka tunafahamu kabisa kwamba Nasako ilikuwa na matatizo yake na matatizo haya tusingependa yarudi tena kwenye shirika jipya ambalo tunataka lituondoe hapa tulipo. Kwahiyo Serikali tunaomba mtambue kabisa kwamba nia na dhamira ya kamati aua ya Wabunge kusema kwamba irudi isiwe NASACO ni kuhakikisha kwamba haturudi tena kule tulikotoka na zile sifa mbaya ambazo tulizokuwa nazo kule NASACO.

Mheshimiwa Spika, tunaanza upya mambo mapya ili tuweze kwenda na mwendo ambao mwendo kasi ambao Serikali ya awamu ya tano inapenda. Kwa kusema hayo ningependa kwamba sisi kama kamati tunaendelea kudai
ile separation ya regulator na operator na pia tunaendelea kudai jina la NASAC kubadilishwa tunaiomba Serikali ilichukulie hilo kwamba ndio msimamo wa Kamati, ahsante sana.

Hon. Job Y. Ndugai

Speaker of the National Assembly

Legislative Role

Profile

Ask the Speaker / Comments

Mr. Stephen Kagaigai

Clerk of the National Assembly

Legislative Role

Profile

Ask the Clerk / Comments

View All MP's