Parliament of Tanzania

Contributions By: Hon. Ezekiel Magolyo Maige

All Contributions

Hotuba ya Mheshimiwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa Kufungua Bunge la Kumi na Moja

MHE. EZEKIEL M. MAIGE: Mheshimiwa Naibu Spika, naomba na mimi nikushukuru sana kwa kunipa nafasi ya kuchangia hotuba ya Mheshimiwa Rais.
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba nianze kwanza kuwashukuru sana wananchi wangu wa Jimbo la Msalala kwa kunirudisha hapa kwa mara nyingine kwa kura nyingi. Imani yao kwangu nina uhakika italipa kwa sababu uwezo wa kuyatimiza niliyowaahidi kwa kushirikiana na Serikali hii ambayo iko vizuri sana ninaamini kwamba ninao.
Mheshimiwa Spika, naomba kipekee nimpongeze sana Mheshimiwa Rais kwa ushindi mkubwa alioupata, lakini kipekee nimpongeze sana kwa hatua ambazo ameanza kuzichukua katika kurekebisha hali ya maisha ya Watanzania kupitia mpango wake wa kusaidia kwenye mambo mengi kama ambavyo amekuwa akiahidi.
Mheshimiwa Spika, Mheshiwa Rais, alituomba Watanzania tumuombee na mimi naomba kulifahamisha Bunge lako Tukufu kwamba nimeweka mpango wa kuwa ninafunga angalau mara moja kila mwezi kwa ajili ya kumwombea Mheshimiwa Rais pamoja na Serikali yake. Katika kumuombea nitakuwa pia nikimsaidia kupitia Serikali yake kuainisha maeneo ambayo majipu yapo katika hatua nzuri ili yaweze kushughulikiwa. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, katika hotuba yake Mheshimiwa Rais aliainisha mambo mengi lakini ukurasa wa nane alisema ifuatavyo naomba ninukuu kwamba; “Suala la madini nalo limelalamikiwa, wanalalamika wenyeji kutofaidika, vilio vya wachimbaji wadogo wadogo kutengewa maeneo ya uchimbaji na kupatiwa mikopo, kutolipa kodi stahiki, usumbufu wa kulipa fidia na kadhalika.”
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa leo naomba nijikite kwenye hili eneo, Wilaya ya Kahama tuna migodi miwili, Mgodi wa Bulyanhulu na Mgodi wa Buzwagi. Eneo hili ni chanzo kikubwa sana cha mapato kwa Serikali na ni chanzo kikubwa cha mapato kwa wananchi ambao wanazunguka migodi hiyo. Tumekuwa tukilalamika kila wakati, niipongeze Serikali ya awamu iliyopita ya Mheshimiwa Dkt. Jakaya Mrisho Kikwete kwa hatua ambazo ilichukua kurekebisha mikataba. Itakumbukwa aliunda Tume iliyoongozwa na Jaji Mark Bomani, mimi na baadhi ya Waheshimiwa Wabunge akiwemo Mheshimiwa Waziri Mwakyembe tulikuwa Wajumbe na kupitia Tume hiyo kulifanyika mabadiliko kadhaa ambayo yamepelekea kuongezeka kwa mapato.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini naomba niiombe Serikali, kwanza nimpongeze Mheshimiwa Pofesa Muhongo kwa hatua ambazo ameanza kuchukua kutusaidia kwenye eneo hili. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, tumekuwa tukilalamika kwamba wananchi wa maeneo ya migodi hatunufaiki na madini, kwanza kwa sababu migodi hii hailipi kodi sawasawa kwenye Halmashauri, lakini pili, procurement zake nyingi wamekuwa wakinunua vifaa vingi kutoka maeneo ya mbali ya migodi na mbaya zaidi miradi ya ujirani mwema, wamekuwa wakichangia kidogo sana. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nakumbuka mwaka 2014 Mheshimiwa Profesa Muhongo alisimamia mazungumzo baina ya Mgodi na Serikali kwa upande mmoja lakini na sisi wananchi wa maeneo jirani hatimaye Mgodi wa Bulyanhulu, Buzwagi na mingine wakakubali kuanza kulipa ushuru wa huduma kwa Halmashauri kwa asilimia 0.3. Hatua hiyo imesaidia kuongeza mapato ya Halmashauri lakini kama ambavyo Mheshimiwa Waziri utakumbuka katika mazungumzo yale tulikufahamisha, tunaomba uendelee kutusaidia. Hawa jamaa ni jeuri, na utakumbuka katika mazungumzo kuna baadhi ya mambo waliyakubali lakini utekelezaji wake umekuwa wa kusuasua kwa mfano walisema watakuwa wanalipa hiyo service levy kila robo mwaka, sasa hivi inafika mpaka nusu mwaka hawajalipa.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini baya zaidi, tulisema kwamba kwa mfano Mgodi wa wa Bulyanhulu umeanza uzalishaji mwaka 2000 na toka wakati huo hawajawahi kuzalisha dhahabu ya chini ya thamani ya dola za Kimarekani milioni 500, ukipiga hesabu ya asilimia 0.3 ya dola milioni 500 ni fedha nyingi sana. Kwa hesabu nilizofanya Halmashauri ya Wilaya ya Msasala inapaswa katika kipindi hicho cha miaka 15 iwe imelipwa kutoka Mgodi wa Bulyanhulu dola za Kimarekani zisizopungua milioni 13 hivi sasa wanatulipa milioni 700, milioni 600 ambazo ni kidogo kuliko tunavyotaka.
Mheshimiwa Waziri, naiomba Serikali kusaidia kama ambavyo tulikuwa tumeanzia, mtusaidie tulipwe madeni yetu dola milioni 12 tunazodai Mgodi wa Bulyanhulu ambayo ni 0.3% kutoa dola 200,000 ambazo wamekua wakilipa, ile difference ile toka mwaka 2000 ni karibu dola milioni 12, fedha hizo zikilipwa ninaamini kwamba maisha ya wananchi yataboreka sana.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini la pili, naomba nimwombe Waziri atusaidie sana katika utekelezaji wa miradi ya ujirani mwema hawa watu wamekuwa hawana imani na Taasisi za Serikali, wamekuwa wakiitekeleza wao wenyewe na kwa mara nyingi wamekuwa wakitekeleza miradi kwa gharama kubwa, kwa mfano, wametujengea kituo cha afya pale Bugalama kwa thamani ya shilingi milioni 850.
Mheshimiwa Naibu Spika, fedha zile zingetolewa kwenye Halmashauri, tukajenga sisi kama ambavyo tunajenga miradi mingine milioni 850 tungemaliza kujenga angalau majengo mengi zaidi yenye uwezo wa ku-accomodate hata huduma za kihospitali yenye hadhi ya Wilaya.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo naomba, Mheshimiwa Waziri atusaidie mazungumzo ambayo bado yanaendelea kati yetu na wawekezaji hawa waweze kuziamini Taasisi za Serikali, waiamini Halmshauri ili wanapotekeleza miradi ya ujirani mwema kwa kiasi kikubwa itekelezwe kwa modality ambayo Halmashauri yenyewe itasimamia, na kwa kufanya hivyo tutaweza kupata value for money.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa sasa hivi tatizo la sheria ya manunuzi ambalo tunalilalamikia Serikali, kule mgodini ndiyo liko kubwa zaidi, kwa sababu unakuta shule ambayo ingeweza kujengwa kwa milioni 50, milioni 80, wao wanasema wamejenga kwa milioni 300, milioni 400. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, sambamba na hilo katika mazunguzo hayo tumekuwa na kilio cha wananchi waliondolewa kwenye eneo la Mgodi wa Bulyanhulu mwaka 1996. Waliondolewa bila fidia, tumefanya mazungumzo haya kupitia awamu iliyopita na Mawaziri kadhaa, Profesa Muhongo ulianza kuchukua hatua nzuri za kukaa chini kuzungumza na hawa watu niombe katika mazungumzo ambayo umekua nayo, na nipongeze sana jitihada ambazo umekuwa ukizifanya na nimshukuru Mungu kwa kurudishwa kwenye hii Wizara. Kwa sababu institutional memory imekuwepo, haya ninayoyasema unayajua, naamini kwamba utatusaidia tuzungumze waweze kulipa fidia kwa wananchi waliokuwa waki-occupy lile eneo ambao waliondolewa mwaka 1996 bila fidia.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa dakika chache zilizobaki naomba Mheshimiwa Jenista Mhagama, Waziri wa Nchi anisikilize vizuri. Kuna tatizo la Mwakata tulipata maafa tarehe 3 Machi, mwaka jana watu 47 wakafa, wananchi kaya zaidi ya 650 zikakosa makazi, Waziri Mkuu akaja, Rais akaja, na mkaahidi kwamba mngesaidia kujenga nyumba mia tatu na kitu. Mpaka leo hii wale watu wanaishi kwenye maturubai, hizi mvua zinazonyesha zinawanyeshea, ni kitu ambacho hakiaminiki kabisa kwa sababu Serikali ilikuwa inaahidi na kwamba tulitegemea jambo hili lingetekelezwa kwa dharura katika kipindi cha mwezi mmoja, miwili na ndiyo maana ya kuwapa maturubai.
Leo, wale watu wanakaa kama wakambizi, nyumba zilizojengwa ni tatu ambazo zimetoka kwa wafadhili wa Mgodi wa Bulyanhulu pamoja na wafadhili wengine. Msaada au ahadi iliyotolewa na Rais kwamba nyumba zile zingejengwa hakuna kilichofanyika hata kidogo. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, katika kasi ambayo Mheshimiwa Rais anayo, ninaomba sana Mheshimiwa Jenista, baada ya hapa hatua inayofuata ni kufuatana na mimi tena twende mapema iwezekanavyo. Twende pale Mwakata, eeh Mheshimiwa Mwamoto anasema na yeye awepo kwenye msafara huo, twende Mwakata ukawaeleze wananchi ni nini na lini nyumba hizo zitajengwa. Wale wananchi wanaishi maisha ya kisikitisha sana kwa sababu hawana nyumba na wanamatumaini ya kujengewa nyumba na Serikali yao, na ninaamini Serikali yetu sikivu itaweza kufanya hivyo. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, la mwisho, ni ahadi ya kupeleka maji kwenye Mji mdogo wa Isaka pamoja na Mji mdogo wa Kagongwa na baadae yaende hadi Tinde. Hii ni ahadi iliyotolewa na Serikali iliyopita toka mwaka 2008, najua limekuwepo tatizo la fedha lakini tumekuwa tukiahidiwa kila wakati nakumbuka kwenye Bunge lililopita.
Mheshimiwa Naibu Spika, nashukuru sana, nitazungumza tena siku nyingine. (Makofi)

Makadirio ya Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017- Wizara ya Viwanda, Biashara na Uwekezaji

MHE. EZEKIEL M. MAIGE: Mheshimiwa Naibu Spika, naomba nikushukuru sana kwa kunipa nafasi na mimi nichangie bajeti hii ya Wizara ya Biashara. Naomba nianze kwanza kwa kumshukuru sana Mwenyezi Mungu kwa kunipa nafasi ya kuwa hivi nilivyo leo. Kipekee niwashukuru sana wananchi wangu wa Jimbo la Msalala kwa kazi kubwa na nzuri waliyoifanya.
Mheshimiwa Naibu Spika, nashukuru. Kwa kuwa wananchi hawa wa Jimbo langu la Msalala wamenipa nafasi kwa mara nyingine ya kuja kuwawakilisha hapa Bungeni, wamenipa heshima kubwa, naamini nitaitumia vizuri …
Kwa ajili ya maslahi na maendeleo yao.
Mheshimiwa Naibu Spika, kipekee nimshukuru na kumpongeza sana Mheshimiwa Rais na timu yake ambayo kwa kweli dhahiri kazi inayofanyika kila Mtanzania anaikubali.
Mimi naamini kampeni nzuri inafanywa na Serikali yetu kupitia matendo ambayo yanafanywa na kwa maana hiyo wana-CCM wenzangu wala tusipate hofu mwaka 2020 kama siyo robo basi watakuwa wamebaki theluthi au watakuwa wamepungua zaidi kwa sababu kazi inafanyika vizuri. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba kipekee nimpongeze sana Mheshimiwa rafiki yangu sana Waziri wa Viwanda. Hotuba yake imesheheni matumaini makubwa sana. Kwa kweli naamini, endapo nia ya Waziri itatekelezwa kama ambavyo mwenyewe anatamani tutafika kwenye nchi ya viwanda. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba nimsaidie Mheshimiwa Waziri baadhi ya maeneo ambayo yanaweza kumsaidia sana. Cha kwanza naomba ufahamu kwamba Wizara yake ni kiungo. Serikali kwa miaka mingi ilishajitoa kwenye uzalishaji na kwenye biashara moja kwa moja. Serikali haijengi viwanda, haina mashamba, haifanyi chochote zaidi ya kuweka mazingira mazuri kwa biashara kufanyika. Ili biashara ziweze kufanyika cha kwanza ni muhimu kuangalia mazingira yanayoweza yakaruhusu biashara hizi kushamiri. Ili tuweze kufika huko, nikuombe Mheshimiwa Waziri rejea kwenye hotuba ya Mheshimiwa Rais alipolihutubia Bunge tarehe 20 Novemba, 2015, alituwekea dira kwamba anapenda ndani ya miaka mitano hii asilimia 40 ya ajira zitokane na viwanda. Ni suala kubwa ambalo nilitegemea kwenye hotuba yako kwa kiasi fulani ungeweza kuwa umeligusia. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nini kinachopaswa kufanyika kwenye eneo hili ambacho sijakisikia, ninachosikia tu ni kwamba tutakuwa na viwanda na kadhalika.
Nilipenda kupitia kauli hiyo ya Mheshimiwa Rais Waziri atufanyie study na atuletee ili nasi tuweze kuwa tunafuatilia na kumshauri.
Mheshimiwa Naibu Spika, cha kwanza, ni vizuri angeweza kutupa baseline data kwamba hivi sasa ajira zilizopo ni kiasi gani na zinazalishwa ngapi kwa mwaka. Kati ya hizo ajira kiasi gani au asilimia ngapi inatokana na viwanda. Akishapata hiyo takwimu atuambie mwaka 2020, 40% ya ajira zote zitatokana na viwanda maana yake tutakuwa na ajira ngapi zitakazotokana na viwanda. Ili kufika huko aende mbele zaidi ajaribu kuangalia ni sekta zipi zinaweza zikampa hizo ajira zinazohitajika na kuzitazama hizo sekta ni vizuri pia akaangali ni vitu gani vya kufanya katika sekta hizo. Eneo mojawapo la muhimu la kuliangalia ni mazingira ya kodi, upatikanaji wa malighafi pia aina na upatikanaji wa wafanyakazi watakaofanya kazi kwenye hivyo viwanda na kadhalika.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwenye eneo la malighafi ambalo mimi naliona ni muhimu sana hakuna eneo litakalotoa malighafi nyingi za ku-feed viwanda vyetu zaidi ya eneo ambalo rafiki yako na rafiki yangu na mdogo wangu Mheshimiwa Mwigulu Nchemba analisimamia, Wizara ya Kilimo. Wizara hii ya Kilimo ni Wizara pacha na Wizara hii, naomba mfanye kazi kwa pamoja. Sekta hii Mheshimiwa Waziri itakupa 95% ya malighafi zote unazohitaji. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nitoe mfano wa eneo moja, malighafi moja muhimu na kubwa inayoweza ikasaidia viwanda ni inayotokana na zao la pamba. Pamba inatoa nyuzi, nguo, mafuta, mashudu yanayotumika kulishia mifugo na vitu vingi ambavyo vyote vinakwenda kutumika kwenye viwanda. Angalia hali ya zao hili ambalo ndiyo malighafi muhimu kwa viwanda unavyohitaji.
Mheshimiwa Naibu Spika, mwaka 1995 pamba tuliyozalisha nchini ilikuwa zaidi ya tani 600,000. Kwa takwimu za Mheshimwia Mwigulu ambazo alizisoma hapa juzi mwaka 2014/2015 tumezalisha pamba tani 245,000 na tunategemea mwaka 2016 tutazalisha pamba tani 145,000 ina maana uzalishaji wa pamba umeshuka kutoka tani 600,000 miaka mitano iliyopita au kama siyo mitano ni kumi hadi wastani wa tani 150,000. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa nini uzalishaji wa zao la pamba umeanguka? Kama uzalishaji wa pamba unaendelea kuanguka maana yake hautapata malighafi na bila malighafi maana yake hautapata viwanda na usipopata viwanda, ahadi ya Mheshimiwa Rais ya kufikia 40% ya ajira zitokane na viwanda haitatimia. Kuna nini kwenye pamba? Yapo matatizo mengi, kaeni na Mheshimiwa Mwigulu mshirikiane kupata majibu ya msingi ya matatizo ya eneo hili. (Makofi)
Mheshimwia Naibu Spika, matatizo wanayokabiliana nayo wakulima wa pamba moja ni bei inayoratibiwa na soko la dunia. Ni lazima tutafute namna ya kupambana na tatizo la bei. Tuliwahi kupendekeza hapa kwamba ni vizuri tukaanzisha mfuko wa ku-stabilize bei ya pamba (price stabilization fund) ya pamba ili pale bei inapoanguka kwenye soko la duni mkulima aweze kupata fidia. Ni wapi suala hili limefikia? Kaeni na Mheshimiwa Waziri wa Kilimo mpate namna ya kutatua tatizo hili. (Makofi)
Mhehimiwa Naibu Spika, tatizo la pili linalojitokeza ni suala la dawa. Mwaka huu tumeletewa dawa inaitwa “ninja” haiuwi wadudu. Kimsingi kilichofanyika ni wizi, ni uhujumu uchumi. Mheshimiwa Mwigulu nakufahamu, nakuamini, naomba ufahamu kwamba mwaka huu pamba uzalishaji utakuwa chini ya nusu ya ile uliyotarajia kwa sababu dawa iliyoletwa hii inayoitwa “ninja” haiuwi kabisa wadudu badala yake wadudu wanafurahia kuwa kwenye maji maji ya ile dawa kwa sababu yanawapunguzia joto. Wanakula vizuri zaidi yale matunda ya pamba na pamba haikomai. Kwa hiyo, suala la dawa ya “ninja” naomba tupate taarifa ni nani aliye-supply na kwa nini haiui na hatua gani zinachukuliwa kwenye jambo hili ambalo ni uhujumu uchumi? (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la pili ni suala la mizani kwenye pamba. Kwa kawaida ninavyojua mimi ni kwamba unapoenda kuuza kitu anayemiliki mizani ni yule muuzaji. Ukienda kwa mtu anayeuza sukari mzani utaukuta kwa muuza sukari, ukienda kwa mtu anayeuza kitu kingine chochote hata petrol station mzani au pump iko kwa muuzaji. Kwa zao la pamba pump au mizani anayo mnunuzi au wakala wake, jambo hili si sawa. Katika mazingira hayo, wanachezea mizani, tulianza na ile mizani ya ruler ikawa haitumiki, sasa hivi wanatumia mizani ya digital ndiyo wanaharibu kabisa wanawaibia wakulima wa pamba. Naomba shirikianeni hizi Wizara mbili mpate ufumbuzi wa tatizo la mizani ya pamba. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, tatizo lingine kwenye suala hili la pamba ni kodi kwenye mafuta ambayo yanatokana na pamba hasa VAT ambayo inawanyima nafasi ya kushindana na mafuta yanayotoka nje lakini kubwa na mafuta yanayozalishwa na viwanda vingine. Kwa mfano, pale Shinyanga kuna kiwanda cha Mchina ambacho kimewekwa kwenye mazingira ya uwekezaji ya EPZ, amesamehewa kodi nyingi, wakulima wa kawaida na wenye viwanda vidogo vidogo vingine vya ukamuaji wa mafuta ya pamba hawana misamaha hiyo, kwa hiyo mafuta wanayozalisha wanashindwa kushindana naye. Niombe eneo hili nalo mlirekebishe. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, eneo lingine hata yale mashudu wanayozalisha kutoka kwenye makapi yanayotokana na matunda ya pamba nayo yanatozwa VAT. Mimi navyojua mali zote au vitu vyote vinavyotumika kwa ajili ya kuendeleza mifugo vinapaswa kusamehewa kodi. Mashudu yanayotokana na pamba yanatozwa VAT matokeo yake wafugaji wanashindwa kuyanunua na kunenepesha mifugo yao. Niombe Mheshimiwa Waziri wa Kilimo, Mheshimiwa Waziri Viwanda na Biashara shirikianeni kupata ufumbuzi, hizi kodi ambazo kimsingi wala hazina maana yoyote zaidi ya kuleta bugudha kwa wakulima na wafugaji ziweze kuondolewa.
Mheshimiwa Naibu Spika, nimalizie kwa kuomba sana, Mheshimiwa Waziri kaa na wafanyabiashara, watakusaidia sana. Kwa kuwa wewe huwezi ukajenga viwanda basi ukae nao watakueleza wana matatizo makubwa ya jinsi kodi zinavyokokotolewa, wana matatizo makubwa jinsi wanavyopata malighafi, wana matatizo makubwa jinsi wafanyakazi wanaoajiriwa kwenye viwanda vyao wanavyo-behave. Sheria ya Kazi na Mahusiano Kazini kwa kiasi kikubwa inajenga mazingira ya wafanyakazi kutofanya vizuri kama ambavyo wawekezaji wanapenda. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa haya machache, naomba kusema kwamba naunga mkono sana hoja hii, namshauri Mheshimiwa Waziri aondoe vikwazo kwenye upatikanaji wa malighafi. Ahsante sana.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano kwa Mwaka wa Fedha wa 2016/2017.

MHE. EZEKIEL M. MAIGE: Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba nianze kwa kumpongeza sana Rais, Mheshimiwa Dkt. John Pombe Joseph Magufuli, kwanza kwa ushindi mkubwa alioupata lakini kwa kazi kubwa anazofanya hadi hivi sasa. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninasema hayo, moja ya eneo kubwa ambalo limekuwa likileta shida sana katika mambo ambayo sisi wana-CCM tumekuwa tukiahidi ni utengaji wa fedha kwa ajili ya sekta ya miundombinu. Kwa mara ya kwanza Mheshimiwa Rais amekuwa kwenye ofisi hiyo na tumeshuhudia shilingi trilioni zaidi ya nne zimetengwa kwa ajili ya miundombinu. Naomba nimpongeze sana. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, pamoja na pongezi hizo, naomba nionyeshe masikitiko yangu kwenye baadhi ya maeneo. Baadhi ya Wabunge wamezungumzia, ninaamini kwamba fedha hizi zingeweza kufanya kazi nzuri sana katika utekelezaji wa Ilani yetu ya CCM, lakini ninavyoona kuna hatari kubwa ya kutapanya fedha hizi kwenye maeneo mengi na mengine ambayo wala hayaendani kwa kiasi kikubwa na Vision 2020 - 2025 na mengine wala hayawiani na ahadi ambazo tulizitoa kwa wananchi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze na suala la reli. Reli ya kati iko katika Ilani ya CCM, ukisoma Ilani yetu tuliahidi ujenzi wa reli ya kati kwa standard gauge. Si kwamba tutaanza, si kwamba tutafanya feasibility study au tutafanya kitu kingine chochote. Mimi kama Mwenyekiti wa Wabunge wanaotoka kwenye ukanda unaopitiwa na reli ya kati, tumekuwa na mazungumzo kwa nyakati kadhaa na Mheshimiwa Waziri tukizungumzia suala hili na hata tunapokuja kwenye bajeti yake tulikuwa hatujakutana kuzungumza na kuweka mkakati na Wabunge wenzangu kwa sababu Mheshimiwa Waziri amekuwa akituhakikishia mipango aliyoweka kwenye bajeti yake itahakikisha reli inajengwa. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nasikitika kusema kwamba Waziri ametu-betray kwa sababu upembuzi yakinifu na mambo mengine ya awali kabla ya ujenzi kuanza yalikuwa yameshakamilika na tulichokuwa tunategemea kwa hatua ya sasa ni kutafuta fedha na kuanza kujenga. Niwaombe Waheshimiwa Wabunge wote ambao tunatumia reli ya kati, ambao wananchi wetu wanaumia kimaisha kutokana na ughali wa bidhaa zote tuliangalie suala hili. Kwa mfano, mabati, nondo, cement zote zinatoka Ukanda wa Pwani, viwanda vyote vya cement viko Ukanda wa Pwani lakini ujenzi unafanyika mpaka Kigoma. Mfuko wa cement Kigoma ni zaidi ya shilingi 20,000/=, mfuko wa cement Dar es Salaam ni shilingi 12,000/=, shilingi 8,000 anayolipa mwananchi wa Kigoma ni adhabu anayopewa kwa sababu tu Mheshimiwa Waziri hajachukuwa hatua za kujenga reli ya kati. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nasema hatua hazichakuliwa kwa sababu ukisoma ukurasa, nawaomba Waheshimiwa Wabunge wote tuchukuwe vitabu vya hotuba ya Waziri, muangalie ukurasa wa 72, ile Iibara ya 127. Ukisoma ile ibara inasema, mpango uliokuwepo mwanzo ulikuwa ni wa kujenga reli kwanza kwa kujenga sisi wenyewe lakini pia kwa kutumia mpango wa PPP, Serikali imiliki reli, sekta binafisi iendeshe. Waziri anasema mpango huo umekwama na sasa wamefuta mwezi Februari baada ya kukutana na Mawaziri wenzake wa Rwanda na Burundi sijui wanachangia shilingi ngapi katika ujenzi wa reli ya kwenda Mwanza, mbaya zaidi wamefuta na sasa wanasema utajengwa kwa utaratibu mwingine unaitwa Sanifu, Jenga, Endesha, Kabidhi. Utaratibu huu utaanzia kwenye design ambayo inaonyesha kwamba itakamilika baada ya miezi 24. Ukihesabu miezi 24 kuanzia sasa obvious itakwenda zaidi ya mwaka 2019 na ilani yetu ya CCM ilisema tutajenga reli kabla ya mwaka 2020, tutakuwa tumeiba kura za wananchi kwa kuahidi reli ambayo haitakuwepo. (Mkaofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa mara ya kwanza naomba niseme maelezo ya Waziri hayajaniridhisha kwenye suala hili. Kwa maana hiyo nilikuwa naomba endapo Waziri katika majumuisho yake hatasema ni nini kitafanyika kuanza kujenga reli wala siyo maneno yaliyoko kwenye ukurasa wa 72 nilioonyesha, mimi binafisi na Wabunge wenzangu nitawashawishi sana wote tunaotumia reli ya kati tusikubaliane na jambo hili hadi tutakapohakikisha reli inajengwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, siko tayari mimi kuhukumiwa kwa kuiba kura, nimesimama Isaka niwaambia reli inajengwa sikuwaambia kwamba tunaanza kujenga kwa utaratibu tofauti, sikuwaambia kwamba tunaanza upembuzi yakinifu, tulisema tunaanza kujenga reli. Naomba reli ijengwe, bila kufanya hivyo Wabunge wote tunachimbiwa shimo, Mheshimiwa Mwakasaka hutarudi na rafiki zangu wote hamtarudi kwa sababu reli haitajengwa na hata Mheshimiwa Genzabuke hautarudi. Mpango wa ujenzi wa reli hauridhishi na hauendani na ahadi tulizotoa. (Makofi/Kicheko)
Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya kuzungumzia suala hilo, naomba nizungumzie suala lingine la barabara na hapa nizungumzie barabara yangu ambayo kimsingi inakidhi vigezo vyote. Mbunge mmoja amesema kwamba tunataka barabara zinazounganisha mikoa na mikoa ndipo twende kwenye barabara zinazounganisha wilaya na wilaya na baadaye kata na kata. Wote ni Watanzania na wote tunalipa kodi, tumekuwa tukizungumza toka mimi nimekuwa Mbunge mwaka 2005 kuunganisha mkoa wa Shinyanga na Geita. Tunasema kuunganisha, kwanza ni kuunganisha mkoa na mkoa lakini baya zaidi maeneo haya yana uchumi mkubwa unaoendesha uchumi wa nchi yetu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, Kahama kuna migodi miwili, Mgodi wa Bulyanhulu na Mgodi wa Buzwagi, Geita kuna Mgodi wa Geita. Si mara moja wala mara mbili mimi nimezungumza na wenye migodi ile na bahati mbaya kanuni haziruhusu lakini ningeomba kama utaruhusu tutengue kanuni tumkaribishe Injinia Dabalize aliyekuwa Mhandisi wa TANROADS Mkoa wa Shinyanga, tulishazungumza na watu wa Mgodi wa Bulyanhulu, tulishazungumza na watu wa Mgodi wa Geita wanasema wako tayari kushiriki katika ujenzi wa barabara ya Kahama - Geita kwa kiwango cha lami, upembuzi yakinifu umeshakamilika. Kwenye hotuba ya Waziri barabara hiyo wala haijatajwa, wala hajaonyesha nia yoyote ya kuzungumza na hawa wawekezaji ambao wako tayari kushiriki. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, wananchi wa Kahama, Msalala, Geita siyo kwamba tu wanahitaji barabara hiyo kwa sababu ya umuhimu wake wa kibiashara lakini wanahitaji pia kwa sababu ya masuala mazima ya afya.
Waheshimiwa Wabunge wenzangu hii barabara kwa wale ambao hamjaipitia, inapitisha malori yenye kusomba mafuta kupeleka mgodi wa Bulyanhulu, inapitisha malori yanayosomba mchanga wa dhahabu kutoka mgodi wa Bulyanhulu kwenda nje ya nchi na kwa wastani kwa siku zinapita semi trailer zaidi ya 200. TANROADS Shinyanga na Geita wamejaribu kuwa wanakarabati barabara hii lakini haiishi zaidi ya miezi miwili imeshaharibika. Sasa niulize, hivi nini kinakwamisha kuanza ujenzi wa barabara hiyo?
Mheshimiwa Mwenyekiti, bahati nzuri sana Mheshimiwa Rais ambaye alikuwa Waziri wa Ujenzi miaka ya nyuma, alisema na akahakikisha kwamba barabara hii itaanza kujengwa immediately baada ya kuwa ameshaingia madarakani kama Rais.
Ninaamini jambo hili Mheshimiwa Rais halifahamu na naomba Mheshimiwa Rais huko uliko ufahamu kwamba Mheshimiwa Profesa Mbarawa hajaanza kuweka mpango wa kujenga barabara ya Kahama - Geita kama ulivyoahidi ulivyokuwa unahutubia wananchi wa Kahama. Ninaamini amefanya hivyo kinyume cha dhamira yako, kinyume cha matakwa ya Watanzania wanaoishi Kahama na Geita. Naomba Mheshimiwa Waziri tafuta fedha ujenge hii barabara, upembuzi yakinifu umekamilika, wawekezaji wa hiyo migodi wako tayari kuchangia ili mradi Serikali ikubaliane nao namna ya kurekebisha masuala ya kodi, kufanya tax rebate kwa miaka ya mbele kutokana na uchangiaji watakaokuwa wamefanya.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa sababu nimepigiwa kengele nimalizie kwa kuomba sana kwamba Kanda ya Ziwa tunategemea uwanja wa ndege wa Mwanza uwe wa Kimataifa kwani utafungua ukanda wetu ule ili tuweze kupata watalii. Nimeona kuna fedha zimetengwa lakini ningeomba tu Waziri atuambie hivi ni lini uwanja wa ndege wa Mwanza utakamilika kujengwa kwa kiwango cha kimataifa na utakuwa International Airport ili wageni waingilie uwanja wa ndege wa Mwanza, waingie Serengeti watokee KIA au waingilie KIA waje watokee Mwanza. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, naona bado kuna dakika chache, nimalizie kwa kusema jambo lingine kwamba ili kupunguza msongamano wa malori Dar es Salaam kumekuwepo na pendekezo la kuweka dry port nje ya Dar es Salaam hasa eneo la Kibaha. Naomba Wizara hii ilichukulie jambo hili kwa uzito unaostahili, tujenge bandari kavu eneo la Kibaha ili malori yasiwe yanaingia Dar es Salaam hasa kwa kuangalia misongamano na ajali zinazotokea ambazo kwa kwa kweli hazina maana yoyote. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya kusema hayo nakushukuru sana kwa kunipa nafasi. Niombe kwa dakika chache zilizobaki feasibility study ya barabara ya kutoka Kahama - Mwanza kupitia Bulige na Solwa ianze. Feasibility study ya barabara ya kutoka Kahama - Msalala - Nyang‟hwale - Busisi ianze.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nakumbuka Mheshimiwa Rais na Makamu wa Rais walipokuja Nyang‟hwale pale kwenye mkutano Karumwa waliahidi barabara ya kutoka Busisi - Sengerema - Nyang‟hwale – Karumwa - Msalala - Kahama nayo itajengwa kwa kiwango cha lami. Ni barabara inayounganisha mikoa mitatu na ina sifa zote za kujengwa kwa kiwango cha lami.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru kwa kunipa nafasi.

Mapendekezo ya Mpango wa Maendeleo wa Taifa Unaokusudiwa Kutekelezwa na Serikali pamoja na Mwongozo wa Kuandaa Mpango na Bajeti ya Serikali kwa mwaka wa Fedha 2017/2018

MHE. EZEKIEL M. MAIGE: Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba na mimi nianze kwa kumpongeza Mheshimiwa Waziri kwa kutuwasilishia Mpango ambao sisi kama Wabunge tuna wajibu wa Kikatiba wa kutoa maoni yetu ili kuuboresha ili uweze kuwa na manufaa makubwa kwa wananchi wetu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa ujumla Mpango ni mzuri sana na kwa kweli nimshukuru Mheshimiwa Waziri kwa sababu yako baadhi ya maeneo ambayo tumekuwa tukiyazungumza sana ameyataja japo si kwa kiwango kikubwa ambacho tungetarajia lakini walau yamezungumzwa. Mojawapo ni suala la uboreshaji na ujenzi wa reli ya kati kwa kiwango cha standard gauge.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nakumbuka kwenye Bunge lililopita tulizungumza sana eneo hili, tulikasirishana sana na moja ya eneo tulilokuwa na wasiwasi ni ujenzi wa reli hii kwa kiwango cha standard gauge kwenye matawi yake yote. Nashukuru kwenye Mpango liko wazi, matawi yote yametajwa Kaliua - Mpanda - Karema - Uvinza - Msongati - Isaka - Keza na sehemu zingine. Nimuombe sana Mheshimiwa Waziri, eneo hili ni la muhimu sana, tunakubaliana na yeye na yako maeneo mengi ambayo tunakubaliana. Naamini kwamba tukienda kutekeleza matokeo makubwa tutayapata. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kama taratibu zinavyotaka nifanye, naomba nizungumzie baadhi ya maeneo ambayo naamini yanaweza yakasaidia zaidi kufanya Mpango uweze kuwa na manufaa makubwa kwa wananchi lakini lengo kuu likiwa ni kutusaidia katika kufikisha au kutekeleza ahadi tulizozitoa. Kwenye kitabu cha Mapendekezo ya Mpango ukurasa wa 62 Mheshimwa Waziri ameeleza maeneo ya kipaumbele kwa mwaka 2017/2018. Kwenye maeneo hayo yako baadhi ya maeneo ambayo mimi naamini yalitakiwa yaingizwe na yangefaa yatizamwe kwa upana mkubwa sana. Eneo moja ambalo mimi naona halijaelezwa kwa upana unaostahili ni mchango wa sekta ya kilimo kwa upana wake kama engine ya raw material inayotakiwa kwa ajili ya uchumi wa viwanda.
Mheshimiwa Mwenyekiti, tunafahamu kwamba hauwezi ukajenga viwanda bila malighafi na asilimia zaidi ya 80 ya malighafi zinazohitajika kwenye viwanda zinatoka kwenye sekta ya kilimo. Ili kweli kupata uchumi wa viwanda ni lazima tuangalie maeneo ya sekta ya kilimo na hasa mazao ambayo kwanza yanaajiri watu wengi lakini pili yana multiplier effect kubwa mfano ni zao la pamba. Zao la pamba mwaka 2000 tulizalisha marobota kama milioni moja na laki mbili hivi, uzalishaji wa mwaka jana ilikuwa ni chini ya marobota laki mbili. Kuzalishwa kwa pamba kwa kiwango kidogo namna hiyo kwa lugha rahisi maana yake ni kwamba zao la pamba limeanguka. Kuanguka kwa zao la pamba kunamaanisha wananchi wanaofikia zaidi ya milioni 14, wananchi wanaotoka kwenye Wilaya zaidi ya 42 ambao kwa kiasi kikubwa shughuli zao za kiuchumi zimekuwa zikitegemea pamba hawana shughuli ya kufanya. Iko Mikoa ambayo hauwezi ukapambana na umaskini kwenye mikoa hiyo bila kugusa pamba, mojawapo ni Mkoa wa Shinyanga na Simiyu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, naomba kwenye mpango huu, mkakati maalum wa kufufua sekta ya kilimo utajwe, acha tu kutaja kwa ujumla jumla kwamba kuongeza pembejeo, lakini uwepo mkakati maalum wa kufufua zao la pamba, kujenga viwanda vya mafuta yanayotokana na mbegu za pamba vilevile viwanda vya kusokota nyuzi za pamba na hatimaye kupata nguo. Tukifanya hivyo, tutatoa ajira kwa Watanzania zaidi ya milioni 14 lakini pia tutaondoa umaskini kwa mikoa zaidi na nane ambayo inaishi kwa kutegemea zao la pamba. Kwa hiyo, eneo hili nilidhani ni muhimu Mheshimiwa Waziri akalitizama kwa umakini unaostahili. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, eneo lingine ni zao la mifugo na hapa kuna tatizo kubwa sana. Hivi sasa tunakisiwa kuwa na ng‟ombe, mbuzi na kondoo zaidi ya milioni 26. Mifugo hii wote tunajua ambavyo imekuwa ni kero kati ya wahifadhi na wakulima kwa upande mmoja pamoja na mifugo yenyewe. Ukiangalia kinachopatikana kutoka kwenye mifugo hii kimsingi ni kama hakihesabiki (negligible). Naiomba sana Wizara hasa Wizara ya Fedha pamoja na Wizara ya Kilimo mkae pamoja muwe na mpango mkubwa pia wa ujenzi wa viwanda vya nyama, ujenzi wa viwanda vya maziwa, ujenzi wa viwanda vya ngozi, tuache hivi viwanda vidogo vidogo ambavyo vimekuwa vikisemwa na rafiki yangu mmoja ametajwa hata hapa Waziri wa Viwanda kwamba anachukulia suala la viwanda ni suala rahisi, ni suala ambalo ni complicated sana. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, haiwezekani ng‟ombe hawa zaidi ya milioni 25 ambao kwa wastani wa bei ya soko ya shilingi 300,000 kwa ng‟ombe mmoja unazungumzia utajiri wa zaidi ya shilingi trilioni 7.5, ambayo ni karibia theluthi moja ya bajeti yetu ya Serikali, utajiri wa namna hiyo tunauona hauna thamani, wafugaji tunawafukuza kila mahali na kuwaambia warudi walikotoka. Mimi nimekuwa nikihoji sana hiyo lugha ya kusema watoke kwenye hifadhi warudi walikotoka, nikawa najiuliza hivi sisi Watanzania tukiambiwa turudi tulikotoka itakuwaje? Kwa sababu Watanzania tulio wengi wengine wana asili ya Asia, wengine Wabantu wana asili ya Afrika ya Kati na wengine Nilotics wana asili ya Afrika ya Kaskazini, hivi na sisi turudi huko? Ni lazima tujue mifugo ni rasilimali yetu tuiwekee mkakati maaalum mzuri wa kuiendeleza wala si kuiona kwamba ni kero na inawezekana. Kwa hiyo, naomba sana eneo hili la mifugo liweze kutazamwa. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, eneo lingine ni la mtawanyiko wa uwekezaji wa kimkakati katika nchi. Kuna eneo ambalo tumezungumzia miradi ya kielelezo na kanda za kiuchumi, kwenye hotuba ya Mheshimiwa Waziri ukurasa wa 18. Ukitazama kanda za kiuchumi zilizotajwa za Pwani, Tanga, Dar es Salaam, Mtwara na Kigoma, najiuliza kama kweli tunataka kufanya kanda ya mkakati wa kiuchumi iwe kanda hiyo na huko ndipo pengine tutakoweka uwekezaji mkubwa na biashara kubwa na viwanda, haitawezekana kwa malighafi zitakazotoka katikati ya nchi yetu za mifugo na mazao ya kilimo kuyapeleka kwenda kuchakatwa kwenye viwanda ambavyo vitajengwa maeneo hayo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba ukuzaji wa uchumi kwa kanda za kiuchumi za kitaifa ziwe kijiografia kwa kuangalia kila eneo linazalisha nini? Tuwe na makakati maalum wa kuendeleza mifugo kwa hiyo tuwe na kanda maalum ya Dodoma; Kanda ya Mwanza tuwe na mkakati maalum wa kuendeleza madini, kuendeleza kilimo cha pamba na kuendeleza mifugo. Kanda ya Kigoma kule kwa kina Nswazugwako tuwe na mikakati hiyo ya kuendeleza uvuvi wa Lake Tanganyika, mawese na vitu kama hivyo. (Makofi/Kicheko)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nchi yetu inatofautiana utajiri wa rasilimali eneo kwa eneo, hauwezi ukategemea chuma cha Liganga kiwe rasilimali kwa kiwanda kitakachojengwa Tanga au kiwanda kitakachojengwa Bagamoyo. Kwa hiyo, ni lazima eneo ambalo rasilimali inapatikana, mifugo inapatika Shinyanga kiwanda cha nyama kijengwe huko na ndiyo huko kuufanya uchumi uweze kugusa Watanzania wote.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba pia nizungumzie eneo moja ambalo naona kama linasahaulika la misitu. Uzalishaji wetu na potential yetu kwenye misitu hatuitumii vizuri. Bahati mbaya Mheshimiwa Waziri wa Maliasili hayupo, nchi ya Finland kwa mfano, uchumi wake zaidi ya Euro bilioni 20 kwa mwaka unatokana na mazao ya misitu. Ardhi wanayolima ni kama hekta milioni mbili, sisi ardhi yetu iliyoko kwenye hifadhi (forest reserves) ni hekta milioni 13 na eneo linalolimwa kwa maana ya forest plantation ni hekta 80,000. Maeneo makubwa ya hizi reserves kwa lugha ambayo anaitumia sasa hivi ndugu yangu Lukuvi kwa wananchi wa kawaida tunaita mashamba pori. Naomba niwafahamishe kama kuna mtu tajiri wa mashamba pori ni Wizara ya Maliasili na Utalii. Maeneo haya yanaitwa hifadhi lakini ukifika ni nyika hakuna miti zilishabaki nyasi na yamebaki maeneo ambayo yanatumika kukusanya rushwa kwa watu wanaokwenda pale kujitafutia riziki, hayana ulinzi wala hayafanyiwi shughuli yoyote.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nini kifanyike? Wenzetu wa Finland maeneo haya wametumia PPP, sekta binafsi mnaiita mnaingia concession, wanalima miti kwenye maeneo hayo, Serikali inapata kipato fulani na wale wawekezaji wanapata. Kwa mfano, sisi mahitaji yetu ya mbao ni zaidi ya cubic meter milioni 40. Sasa hivi uzalishaji wetu ni cubic meter 450,000. Soko la mbao la Kenya, soko la mbao la Djibouti, South Sudan, Ethiopia mpaka Muscat wanasomba mbao na wananunua mbao kutoka Tanzania. Uwepo wetu hapa kijiografia na kuzungukwa na nchi ambazo hazina ardhi ya kutosha, Kenya hawana ardhi ya kutosha, Somalia wana vita na maeneo mengine ni jangwa, kwa hiyo tukitumia ardhi yetu ambayo tayari tunayo, naamini tunaweza kabisa kwa export ya mazao ya misitu na revenue ya kutoka kwenye mazao ya misitu kwa commercial plantation kwa kutumia sekta binafsi kuwa zaidi ya dola za Kimarekani angalau bilioni 20 ambayo ni zaidi ya trilioni 40 ambayo ndiyo bajeti ya Serikali. Tukiwa na mkakati wa namna hiyo kwa miaka 20, 25 kule mbele naamini sekta hii inaweza ikatoa mchango mkubwa sana kwa uchumi wa nchi yetu. Naamini kabisa kwamba tukiyatazama mambo haya kwa upana unaostahili kwa kiwango hicho, tunaweza tukaitoa nchi yetu kutoka hapo ilipo kwenda mbali zaidi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, la mwisho, kuna eneo ambalo tunazungumzia kuangalia upya mikataba ili iweze kuwa na tija kwenye uchumi na kwa wananchi na hasa mikataba inayohusu kodi. Kwenye sekta ya madini kuna mikataba ambayo ilikwishakuwekwa inayozuia Halmashauri zisitoze ushuru wa huduma na mikataba hiyo imefanya Halmashauri zisiwe zinanufaika pamoja na mabadiliko mazuri sana aliyofanya Mheshimiwa Profesa Muhongo. Kwa mfano, Halmashauri ya Wilaya ya Msalala inadai zaidi ya shilingi bilioni 14 kutokana na malimbikizo ya ushuru wa huduma ambao imekuwa hailipwi kwa sababu mkataba ulifungwa kwamba ilipwe dola 200,000 wakati proper service levy ya 0.3% ni zaidi ya dola za Kimarekani milioni 1.8 kwa mwaka. Kwa hiyo, mnafungiwa mkataba wa kulipa dola 200,000 wakati sheria inasema mlipwe over and above 1.8 million dollar. Kwa hiyo, naomba mambo tuliyokwisha kuyaanza ya kuzungumza ili kurekebisha…
MWENYEKITI: Ahsante.

Hon. Job Y. Ndugai

Speaker of the National Assembly

Legislative Role

Profile

Ask the Speaker / Comments

Dr. Thomas D. Kashililah

Clerk of the National Assembly

Legislative Role

Profile

Ask the Clerk / Comments

Member of the Parliament

View All MP's