Parliament of Tanzania

Contributions By: Hon. Hussein Mohamed Bashe

All Contributions

Mpango wa Pili wa Maendeleo wa Taifa kwa kipindi cha Miaka Mitano kuanzia mwaka 2016/2017 – 2020/2021

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante. Nitumie fursa hii kwanza kumshukuru Mwenyezi Mungu, kwa kutupatia fursa sote kukutana katika kikao hiki, lakini nitumie nafasi hii vile vile kumpongeza na kumtakia kila la kheri Rais wa Awamu ya Tano.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka tu niseme ujumbe mmoja kuna popular speech aliwahi kuitoa Baba wa Taifa Mkoani Tabora, ambayo alikuwa anazungumzia historia na hadithi ya vijana wanaokwenda kuchumbia kwa binti mzuri lakini wakawa wanazomewa zomewa ukigeuka unageuka jiwe. Kwa hiyo, nimwombe tu kelele nyingi zinaweza zikawepo, asikubali kugeuka jiwe. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kwa masikitiko, masikitiko yangu ni kwamba, ni aidha kuna disconnection kati ya vision na mwelekeo wa Rais na walio chini wanaoandaa Mipango mikakati kufikia vision hiyo. Jambo la kwanza ambalo naona wengi wetu tunaimba viwanda, viwanda, tunasahau kwamba viwanda ni matokeo ya efficiency ya sekta zingine, ndiyo tutapata viwanda.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa nature ya nchi yetu hakuna viwanda kama sekta ya kilimo haitopewa kipaumbele kinachostahili, hakuna viwanda kama sekta ya usafirishaji haitopewa kipaumbele kinachostahili na nianze kuwaambia Wabunge wenzangu tunaosema reli ya kati tunapongeza, hakuna reli ya kati. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimesoma kitabu hiki nendeni ukurasa wa kumi na saba mkasome, naomba ninukuu construction of new Central Railway Lane to standard gauge, ukienda chini sehemu inayosema this project is facing number of challenges as follows. Kipengele namba tatu, the choice of route that is Dar es Salam, Tabora, Kigoma with branches to Tabora Mwanza, and Kaliua - Mpanda, Dar es Salaam – Isaka – Kigali – Keza - Msongati has not been decided, and this is the railway we want.
Mheshimiwa Mwenyekiti, hatutaki railway ya project ya ADB, inayotoka Dar es Salaam kwenda Isaka, kwenda Keza, this does not help this country na niwaombe wenzangu wa Kanda ya Ziwa na Mikoa inayopita reli, hakuna reli yetu, haipo! Hilo ni jambo la kwanza.
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la pili, nimesoma Mpango wa Serikali, Mpango wa Mwaka Mmoja unatokana na Mpango wa Miaka Mitano. Serikali inataka kufufua General Tyre, mmeshafanya study kujua kwa nini General Tyre ilikufa, you are going to allocate two billion shillings kwa ajili ya General Tyre.
Swali la kujiuliza hii General Tyre ni wangapi wamewekeza, nendeni kwenye rekodi NSSF iliwekeza nine billion shillings imeshindikana kufufuliwa kile kiwanda, leo mnapeleka fedha za walipa kodi kwenda kuwekeza kwenye dead project lakini study zipo, wamekuja wawekezaji na Waziri Mwijage anajua, wameomba wawekeze sixty billion shillings kwa ajili ya kufanya investment kwenye kile kiwanda, leo mnataka kuchukua fedha za umma kuweka hapo, this is wrong thinking. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tunasema tunawekeza ATC, hebu jamani tufanye study airline industry, Kenya Airways ambayo partner wake ni KLM mwaka jana wame-register two million U.S dollar loss. South African Airline kila mwaka inapoteza one million U.S dollar, sasa hivi wanataka kuunganisha Airlines tatu ku-streamline operation zao, sisi ATC toka Mwalimu Nyerere, kaja Mzee Mwinyi, kaja Mzee Mkapa, kaja Mzee Kikwete tumeshindwa ku- revive!
Mheshimiwa Mwenyekiti, nawaomba Serikali fedha za umma kupeleka kununua ndege is wrong direction, lazima tufanye business sense decision siyo kila maamuzi jamani ya kisiasa. Hizi ni fedha za walipa kodi, fedha hizi tuzipeleke kwenye huduma za jamii, fedha hizi tuzipeleke kwenda ku-revive Textile Industry, Mwigulu hayupo hapa, yupo nimemuona.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ukisoma Mpango wa Mwaka Mmoja, ukisoma Mpango wa Miaka Mitano, hapa wanazungumzia C to C na hakuna strategy, wanaelezea tu cotton to clothes, hawasemi wanafanya nini, there is no investment kwenye cotton. Niwaambieni watu wa maeneo tunayozalisha pamba hakuna investment kwenye Mpango wa Miaka Mitano, hakuna investment kwenye Mpango wa Mwaka Mmoja. Hatuwezi ku-revive uchumi wa nchi hii kwa kwenda kuwekeza kwenye mpunga, Serikali inatenga fedha kwa ajili ya mpunga.
Mheshimiwa Mwenyekiti, namshauri Waziri wa Mifugo na Uvuvi Mheshimiwa Mwigulu, nimekutana nae private as my brother and friend, nchi hii tunazalisha mazao mengi fanya strategic decision. Mazao mengine waachie District Commissioners mahindi, mchele, mbaazi, mananasi tuwaachie kwenye Wilaya. Chukua mazao ya msingi, chukua cotton, chukua kahawa, chukua korosho, chukua katani, chukua tumbaku, mazao haya yata-turn around na kumsaidia Waziri wa Viwanda na Biashara, Mheshimiwa Mwijage kuweza kufanikisha wazo la kuwa na viwanda.
Mheshimiwa Mwenyekiti, leo tunajadili ufugaji, na-declare interest mimi ni mfugaji, tunajadili kama ufugaji ni jambo la ajabu, mkulima leo akilima heka mbili mwaka kesho akalima heka tatu tunasema growth, mfugaji akiwa na ng‟ombe tatu zikafika saba anaharibu mazingira!
Tanzania ni nchi ya pili Afrika kwa kuwa na mifugo mingi baada ya Ethiopia. Kwa mwaka 2015 Ethiopia kwa tannery industry imewaingizia five hundred million US dollar, leo Kenya wanajenga kijiji cha viwanda vya ngozi, raw material yao sehemu kubwa wanachukua Tanzania.
Mheshimiwa Mwenyekiti, what is the plan? Ukisoma kitabu cha Miaka Mitano Mpango kinaelezea tu tokea tulivyoanza kuzalisha ngozi mpaka tulipofeli, hamna mkakati.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kuna umuhimu na mimi nashauri kwamba, kwa kuwa tunataka kujenga viwanda kwanza tukubali kwamba viwanda ni matokeo, ni efficiency ya agro sector ni efficiency ya energy sector, ni efficiency ya Waziri wa Elimu, Sayansi, Teknolojia na Ufundi Mheshimiwa Ndalichako, ni efficiency ya Waziri wa Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano, Profesa Mbarawa, ndiyo tunampata Waziri wa Viwanda na Biashara, Mheshimiwa Mwijage! There is no miracle, hakuna muujiza.
Mheshimiwa Mwenyekiti, leo ukienda pale Mkoa wa Tabora tunalima tumbaku na wakulima wa tumbaku wapo, wanafahamu utitiri wa kodi intermediaries wamejaa kati ya mkulima na mnunuzi kila intermediaries hapa anavuta kidogo mkulima anabaki maskini. Nimeona kwenye Mpango tunazungumzia special zones ambazo tutaweka either viwanda, sijaona Tabora, Tabora tunazalisha tumbaku haijatajwa, ningemwomba Mheshimiwa Dkt. Mpango na Dada yangu Mheshimiwa Ashatu... (Makofi)
MWENYEKITI: Mheshimiwa tunakushukuru kwa mchango wako mzuri, nilifanya makusudi kukuweka wa mwisho kwa jioni ya leo.

Hotuba ya Mheshimiwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa Kufungua Bunge la Kumi na Moja

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, ahsante kwa kunipa fursa. Awali ya yote, nianze kumshukuru Mwenyezi Mungu kwa kutufikisha sote salama na kuendelea kulifanya Taifa letu kuwa salama na tulivu pamoja na misukosuko yote ambayo tumekuwa tukikabiliana nayo. (Makofi)
Vilevile nitumie nafasi hii kuwashukuru wananchi wa Jimbo la Nzega kwa heshima walionipa ya kukichagua Chama cha Mapinduzi na kunichagua mimi kuwa Mbunge wao wa Jimbo la Nzega. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nitumie fursa hii kumpongeza Mheshimiwa Rais kwa hotuba aliyoitoa wakati wa ufunguzi wa Bunge. Wataalamu wengi wa utawala wametoa criteria na quality za viongozi ambapo viongozi wa aina mbalimbali na Taifa hili kwa muda mrefu tumekuwa tukiomba kupata kiongozi ambaye ni transformational wa kuweza kutusaidia kui-transform society yetu na kuipeleka mbele. Nitumie nafasi hii ku-copy sehemu ya presentation aliyowahi kuifanya Dkt. Mpango akielezea sifa za kiongozi ambaye ni transformational. Moja ya sifa ya kiongozi ambaye ni transformational ni kiongozi uncompromising katika jambo analoliamini na lenye maslahi ya watu wake. Katika presentation ya Dkt. Mpango alitumia neno moja no gain without pain. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, katika kuchangia hotuba ya Rais, wenzetu walisema kwamba Rais wa Jamhuri ya Muungano amekuwa akivunja na kukanyaga sheria katika maamuzi ambayo amekuwa akiyafanya sasa. Mimi niseme, moja ya tatizo kubwa linalokabili Taifa letu ni uwepo wa sheria zinazoruhusu watu kuzitumia kuliibia Taifa hili. Sheria hizi zimewapa fursa watendaji wengi kuiibia nchi yetu. Mmeona wizi mwingi ambao umefanyika katika Taifa hili umehifadhiwa katika sheria. Tunahitaji kiongozi mwenye sifa ya Rais Magufuli kuzikanyaga hizi sheria ili tuweze kupambana na wizi wa nchi hii. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, yalisemwa hapa na baadhi ya Waheshimiwa Wabunge kwamba Rais amepeleka fedha katika sekta ya elimu bila kuleta mini-budget. Swali tu la mantiki, tulitaka watoto wasiende shule tusubiri Bunge la Februari tuwaleteeni mini-budget mpitishe? Tumeambiwa barabara ya Morocco, fedha zilizokuwa allocated kwa ajili ya sherehe za uhuru zimepelekwa pale bila kufanyika utaratibu wa kumpata mkandarasi. Walitaka tutumie miezi sita kumpata mkandarasi ili barabara ile ijengwe. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba niwaambieni, jambo la kwanza ambalo tunatakiwa kulifanya sasa, Mwanasheria Mkuu wa Serikali na kaka yangu Mwakyembe kaeni mzipitie hizi sheria hovyo mzilete kwenye Bunge la Aprili tuzifute, Sheria ya PPRA ni wizi mtupu. Leo kujenga tundu moja la choo mkandarasi anakuletea bajeti ya shilingi milioni 25 na imefuata taratibu za evaluation na process zote, kile choo kina nini? Kwa hiyo, nimuunge mkono Mheshimiwa Rais katika hatua anazochukua, Taifa letu liko kwenye dharura, linahitaji aina hii ya leadership ili tuweze kwenda mbele.
Mheshimiwa Naibu Spika, nijikite sasa kwenye hotuba ya Rais. Tumeona political will ya Rais ya kutaka kulifanya Taifa hili kuwa la viwanda lakini yapo mambo ya msingi ambayo tunatakiwa tuyafanye kama Waheshimiwa Wabunge na Watanzania. Jambo la kwanza ambalo naiomba Wizara ya Fedha, nia ya Rais haiwezi kufanikiwa kama Wizara ya Fedha haitakaa chini na kufanya strategic decision ni maeneo gani ya viwanda tunataka kuwekeza ambayo yatakuwa na matokeo chanya kwa watu wetu. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, mimi nashauri na ningeomba Waheshimiwa Wabunge na Wizara ya Fedha tukubaliane, nchi hii tunasema ni nchi ya wakulima ni kweli. Hata hivyo, ukitazama takwimu uchangiaji wa sekta ya kilimo katika pato la Taifa kwa mwaka 2014 umeshuka kwa asilimia kumi na nne. Aidha, Watanzania waliokuwa wamejiajiri katika sekta ya kilimo mwaka 2012 walikuwa asilimia 76 leo ni asilimia 66 maana yake ni kwamba Watanzania wamehama kwenye sekta ya kilimo wameenda kwenye sekta zingine. Hii inamaanisha nini? Maana yake tukifanya maamuzi yasiyokuwa sahihi katika uwekezaji wa viwanda, tukaenda katika maeneo ambayo hayatakuwa na matokeo chanya kwa watu wetu wengi, umaskini wa Watanzania utaendelea kuwepo hata tukiwa na viwanda vyingi. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la pili kwenye suala la viwanda, hatuwezi kufanikiwa kwenye suala la viwanda kama hatujamsaidia Mheshimiwa Profesa Ndalichako katika eneo la elimu kuhakikisha kwamba tunawekeza fedha nyingi kwenye sekta ya elimu ili ku-improve skills za vijana wetu waweze kwenda kusaidia uzalishaji katika viwanda. Tusipohakikisha kwamba elimu yetu inatoa majibu sahihi kuweza kufikia lengo la viwanda, matokeo yake ajira nyingi za viwanda hazitachukuliwa na Watanzania. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nawaomba Waheshimiwa Wabunge, tukaipa kipaumbele Wizara ya Elimu na kuiagiza Wizara ya Elimu ije na mpango mkakati wa namna gani technical schools zetu kama vyuo vya VETA vitatoa wanafunzi ili waweze kwenda kuajiriwa katika sekta ya viwanda vya Agro Based Industries. Hivi ndivyo viwanda ambavyo vitatuondolea matatizo. Textiles Industries, hivi ndivyo viwanda ambavyo vitaajiri vijana wetu wengi. Tunaotoka katika maeneo ambayo pamba inalimwa mmeona wakulima wamepoteza matumaini. Tukiongeza jitihada katika viwanda vya textiles, mazao ya pamba yakawa processed katika viwanda vyetu, wakulima wetu watakuwa na moyo wa kufanya kazi, watakuwa na soko la uhakika na hii itasaidia sana nchi yetu. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, leo tunazungumzia viwanda lakini hakuna jambo la msingi kama infrastructure ya reli. Nimeangalia Mpango wa Maendeleo wa mwaka mmoja, Waziri amesema tutajenga reli ya standard gauge. Habari ya kujengwa reli imekuwepo kabla mimi sijaja hapa Bungeni, nimekuwa nikiisikia, niwaombe Wabunge, bajeti itakayokuja kama haitatuambia imetenga fedha kiasi gani za kujenga reli ya standard gauge, tusikubali kuunga mkono bajeti hiyo. Kama bajeti ya Serikali itakuja bila suala la reli kupewa kipaumbele cha kutosha tusikubali kuunga mkono.
Mheshimiwa Naibu Spika, tunapozungumzia suala la uzalishaji wa viwanda, tumsaidie Mheshimiwa Profesa Muhongo. Leo 41% ya uzalishaji wetu wa umeme wanazalisha Independent Power Producers na tunanunua umeme kwa shilingi ngapi, ni ghali. Kwa hiyo, tuisaidie Serikali uzalishaji wa gesi uweze kutusaidia kama nchi. Tufanye maamuzi ya lazima, haya mambo ya 100% owned by private, anakuja anatumia gesi yetu, sisi hatu-own stake katika huu uzalishaji, ameenda kukopa nje hatumsimamii alikokopa, bado tutaununua umeme kwa bei kubwa. (Makofi)
NAIBU SPIKA: Ahsante Mheshimiwa Bashe muda wako umekwisha.
MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, naunga mkono hotuba ya Mheshimiwa Rais. (Makofi)

Makadirio ya Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017- Wizara ya Viwanda, Biashara na Uwekezaji

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa fursa ya kuchangia.
Jambo la kwanza nitumie fursa hii kumshukuru Mheshimiwa Rais, ameongelea suala la sukari huko alikokuwa anaelekea Arusha, kwa sababu jambo hili ni jambo la dharura, ni jambo kubwa, kwa sababu leo tu pale Choma cha Nkola sukari ni shilingi 5,000, Nzega Mjini ni shilingi 4,000, Igunga Mjini ni shilingi 3,200, Kibaha hapo kwenye mzani ni shilingi 3,000.
Kwa hiyo, naiomba Serikali, alichokisema Mheshimiwa Rais huu mchakato wa kuagiza sukari na sukari kuingia nchini, kwa sababu mwezi wa Ramadhani umebaki siku chache na kwa tabia ya soko bidhaa huwa zinapanda sana na moja ya bidhaa ambayo huwa inapanda ni sukari. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kumwambia kaka yangu Mwijage, mimi nitakuunga mkono leo. Bajeti hii nitakuunga mkono, ila ya mwaka kesho ukija kwa style hii sitakuunga mkono. Nasema hivi kwa sababu moja, ukisoma ripoti ya Kamati ya Viwanda na Biashara katika miradi ya kimkakati iliyotajwa na Mheshimiwa Waziri, moja ni kufufua General Tyre. Serikali inataka kutenga two billion, lakini Kamati inasema ili uifufue General Tyre unahitaji shilingi bilioni 60. Bajeti ya Serikali ni bilioni 80! Kwa hiyo, namwonea huruma Mheshimiwa Mwijage, anaenda kufanya muujiza gani? Mimi namtakia kila la kheri. (Kicheko/Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa nini nasema hivi? Ukisoma hotuba ya kaka yangu Mheshimiwa Mwijage, page namba 43 mpaka 49 anasema uendelezaji wa viwanda vya kimkakati. Kiwanda cha kwanza nachokitaja ni Kiwanda cha Makaa ya Mawe cha Mchuchuma na Liganga ambacho CAG amesema mkataba wake una harufu ya ufisadi, strategic partnership tunayotaka kufanya na hawa Wachina, ina walakini. Nasema namtakia kila la kheri kaka yangu, Mheshimiwa Mwijage.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mradi wa pili ni wa Magadi Soda wa Engaruka; mradi wa tatu ni wa Viwatilifu TAMCO Kibaha. Najiuliza swali dogo, nimeamua kwenda hadi kwenye dictionary kutafuta tafsiri sahihi iliyotajwa katika Mpango wa miaka mitano, lakini vilevile iliyotajwa na Mheshimiwa Mwijage, ya nini strategic industries? Strategic industries kutokana na dictionary ya Cambridge inasema kwa kiingereza, nanukuu; “an industry that a country considers very important for economic development.” Hii ndiyo tafsiri. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, I am asking myself, kama tunataka kuuondoa umaskini wa nchi hii, ni wapi pa kuanzia? Engaruka? General Tyre? Ukisoma Mpango alichokisema ukurasa wa 62, flagship project, kipengele cha kwanza, anasema maamuzi ya uwekezaji yote yatakuwa based on the countries comparative advantage.
Mheshimiwa Mwenyekiti, my question is, do we have comparative advantage over others in the world, kwenye uwekezaji huu wa kutengeneza matairi? Hili ni swali najiuliza namtakia kila la kheri kaka yangu Mheshimiwa Mwijage. Huo muujiza mwaka kesho niuone. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tulisema wakati tunachangia Mpango Bunge lililopita, nchi hii 65% ya wananchi wetu wako kwenye sekta ya kilimo, kwa nini Processing Industries? Ninayo hotuba ya kaka yangu Mheshimiwa Mwigulu, nendeni page namba 23 pamba; mwaka 2013/2014 uzalishaji ulikuwa 245,000; mwaka 2015/2016 uzalishaji ulikuwa 149,000, una nosedive! Uzalishaji unaporomoka! Tumbaku uzalishaji unaporomoka! Kila sehemu uzalishaji unaporomoka. What are we doing?
MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, kosa letu la kwanza, ni utangulizi wa kauli yetu ya Mpango wa mwaka mmoja; hili ndilo kosa la kimkakati tulilofanya.
Mheshimiwa Mwenyekiti, tunasema hivi, naomba ninukuu; “Mpango unakusudiwa kuwa na maeneo ya vipaumbele vinne, viwanda vya kuimarisha kasi ya ukuaji uchumi, miradi mikubwa ya kielelezo, miradi wezeshi kwa maendeleo ya viwanda ikiwemo barabara, reli, nishati, bandari, maji, mawasiliano, maendeleo ya viwanda; maeneo yatakayolenga kufungamanisha maendeleo ya viwanda na watu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, tunasema tunataka maeneo yatakayofungamanisha maendeleo ya viwanda na watu, halafu hayo maeneo hatuwekezi. Hatuwekezi kwenye pamba, hatuwekezi kwenye katani, hatuwekezi kwenye korosho, hatuwekezi kwenye alizeti, hatuwekezi popote, halafu tunatarajia muujiza! Nawaombeni Mawaziri, ushauri wangu wa kwanza kwenu, Mheshimiwa Waziri Mwijage kwanza in your mind, wewe ni mtoto, ni matokeo ya wengine. Mkae mtengeneze strategic unit ili muongee lugha moja.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimeangalia hotuba ya Mheshimiwa Mwigulu, nimeangalia ya kwako, nimekata tama. We are planning to fail kaka zangu! Hatuwezi kujadili kufanya revolution kwenye uchumi wa nchi hii bila kuamua kuweka vipaumbele vya maeneo yanayogusa watu. Tutakuja hapa kusema uchumi wetu umekuwa kwa asilimia nane, umaskini bado upo kwa sababu mipango yetu yote inaacha watu wetu wengi nje. Hakuna inclusion! Hatuwa-include watu wengi kwenye mipango yetu; na hili ni tatizo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tunazungumzia uwekezaji, nataka nikwambie Mheshimiwa Waziri, nenda kwenye database ya Wizara, miaka minne iliyopita kilo moja ya ngozi, raw, kwa mchunaji machinjioni ilikuwa shilingi 3,000 leo ni shilingi 400.
MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, tutakutana mwaka kesho, namuunga mkono kaka yangu.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Spika, ahsante. Kwanza nishukuru kwa kupata fursa ya kuchangia. Nina mambo machache na ningeomba Bunge hili tumsaidie Waziri na Naibu wake na Katibu Mkuu ili mwaka kesho wakija watuambie wamepunguza vifo vya akinamama kwa kiwango gani. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, takwimu zipo na ukitazama vifo vya akinamama vinachangiwa na nini? Moja ni access to health services, wao kutopata huduma nayo ni moja kati ya sababu kubwa inayowachangia kupatikana kwa vifo vya akinamama. Kwa takwimu tunapoteza akinamama 42 kwa siku kama nchi. Kwa hiyo, nilichokuwa nataka niombe ni nini?
Mheshimiwa Spika, nataka niombe Bunge hili tupitishe, tuitake Wizara ya Fedha impatie Waziri wa Afya shilingi bilioni 7.5 mwaka huu ili akinamama wajawazito wote wakatiwe Bima ya Afya ya National Health Insurance Fund. Kutokana na takwimu za nchi yetu, kwa wastani akinamama wanaojifungua kwa mwaka ni average ya akinamama milioni moja na laki mbili, maximum milioni moja na laki tano. Wakipata Bima ya Afya ya average ya shilingi 50,400 ni sawasawa na shilingi bilioni 7.5. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, Waziri wa Afya aidhinishiwe fedha hizo, Waziri wa Fedha akatafute fedha hizo popote ili akinamama hawa nchi nzima kwa sababu mama anakwenda kliniki, akienda kliniki anakuwa registered, anakatiwa bima ya afya, baada ya miezi tisa anakwenda kujifungua bila kwenda na gloves, wembe wala kitu chochote na tui-task bima ya afya kuweza kulifanya jambo hili. Hii itakuwa ni njia moja ya kutatua tatizo au kupunguza vifo vya akinamama kwa sababu kila mama mjamzito atakuwa amepata haki ya kuleta kiumbe duniani bila matatizo. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, nasema hivi kwa sababu sisi sote Wabunge tunafahamu ugumu wa maisha wa watu wetu, nataka nitolee mfano Nzega. Leo theatre iliyoko katika Hospitali ya Wilaya ya Nzega na nimshukuru Waziri na Katibu Mkuu, katika theatre tatu zilizojengwa na ADB katika Wilaya ya Nzega, theatre iliyoko katika Hospitali ya Wilaya ya Nzega imefunguliwa, bado theatre ya ndugu yangu Kigwangalla iliyoko katika Kata ya Lusu haijafunguliwa na theatre iliyoko Itogo kwa Mheshimiwa Selemani Zedi haijafunguliwa. Kumtoa mama Bukene kumleta Nzega ni kilometa zaidi ya 50 ili aweze kuja kupata huduma. Kwanza anaingia gharama ya usafiri, lakini bado akifika hospitalini anatakiwa aende na zile accessories ili aweze kupata hiyo huduma.
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, tukiwapatia bima akinamama nchi nzima, kwanza tutakuwa tumetekeleza ahadi na ilani ya chama chetu, tulisema akinamama wajawazito watapata huduma ya afya bure. Kwa hiyo, tuwakatie bima na ningeomba Waheshimiwa Wabunge tuungane pamoja kuitaka Serikali impatie Mheshimiwa Ummy shilingi bilioni 7.5 ili mwaka huu akinamama wajawazito wote nchi nzima, wakatiwe bima ya afya. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, jambo la pili, sera ya afya inasimamiwa na Wizara ya Afya. Hili tatizo wewe umelisema katika lugha nzuri tu kwamba suala la afya ni TAMISEMI na nini; ni sahihi kabisa na ndugu yangu Sugu ameligusia, tutazame, D by D ambayo kama nchi tumei-adopt, kwenye Sekta ya Afya na ikija Wizara ya Elimu na nikipata fursa nitaongea, is it practical? Ningeomba Bunge hili kwa mwaka huu, tumtake Waziri wa afya, akabidhiwe hospitali zote zilizoko katika mikoa. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, nasema hivyo kwa sababu hii sekta ya afya katika nchi yetu inasimamiwa na Wizara ya Afya, on the other hand TAMISEMI, on the other hand Utumishi, Wizara tatu zinasimamia sekta moja, hatutopata efficiency. Kwa hiyo, ningeomba Bunge hili kwa mwaka huu wa fedha tumkabidhi Waziri wa Afya hospitali zote za Mikoa, siyo tu za Rufaa za Mikoa zote, kila Mkoa ukiwa na hospitali ya mkoa na kama mkoa hauna hospitali ya Mkoa, hospitali moja itambuliwe kuwa ni hospitali ya mkoa, akabidhiwe Waziri wa Afya. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, hii itatusaidia mambo yafuatayo; itatusaidia suala la usimamizi wa sera, itatusaidia katika usimamizi wa sekta ya afya katika hospitali ile, itasimamia ugharamiaji na uendeshaji, TAMISEMI tumwachie jukumu la ku-develop infrastructure peke yake. Kwa sababu haina mantiki, anayesimamia sera, hata tukienda Nzega pale mimi na Mheshimiwa Kigwangalla, hana mamlaka ya kumsimamia Afisa yeyote katika Hospitali ya Wilaya. Mfano, siku nne zilizopita katika Hospitali ya Wilaya ya Nzega hakuna umeme, Daktari hayupo, wagonjwa wamejaa OPD. Kwa hiyo, inabidi mimi ama Kigwangalla amtafute Mkurugenzi, bwana watu wako hawapo kazini na hakuna umeme, lakini Waziri hana mamlaka na yule Daktari aliyeko pale na huyu ndiye anasimamia afya.
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, ningeomba kwa mwaka huu tuwakabidhi Wizara ya Afya Hospitali za Mikoa, bajeti ya mwaka kesho, Wizara ya Afya ije ichukue hospitali zote za Wilaya ziwe chini ya Wizara ya Afya, kwa sababu wao ndio wanasimamia sera na wao ndiyo tutawawajibisha juu ya ubovu wa afya katika nchi hii. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, niwaombe Waheshimiwa Wabunge wenzangu, kama Bunge tuchukue jukumu la kutoa leadership katika nchi hii juu ya suala la D by D. D by D is not practical kwenye sekta ya afya, is not practical kwenye sekta ya elimu. Leo hii nataka nitolee mfano watoto wa form four wakifeli tunasema Wizara ya Elimu ime-perform hovyo, lakini hana mamlaka, hasimamii uendeshaji wala ugharamiaji, ndiyo hivyo hivyo kwenye Wizara ya Afya, Waziri wa Afya anasimamia sera tu. Kwa hiyo anatengeneza sera pale, anaiangalia ofisini kwake, mimi ni mjumbe wa Kamati ya Huduma za Jamii, nataka niwaambie for my little experience, katika sekta mismanaged katika nchi hii ni sekta mbili, afya na elimu. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, niseme kama Mbunge wa Chama cha Mapinduzi na nataka nikupe mfano, wazee wa miaka 60 watoto chini ya umri wa miaka mitano, magonjwa sugu yasiyotibika, kwa maana ya kisukari, pressure na UKIMWI na mengine mama wajawazito hawa wote kisera wanatakiwa wapate huduma bora na huduma bure. Ukienda leo kufanya tathimini katika hospitali zetu hawa wana-constitute 70% ya wagonjwa wanaokwenda hospitali, lakini central government hai-subsidize fedha kwenye hospitali hizo. Kwa sababu tumesema kisera wapate huduma bure, lakini watakwenda pale, matokeo yake ataandikishiwa cheti, atafika pale, hatopata huduma, ataambiwa nenda dukani kalete gloves. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, ningeomba ili mwaka kesho tuingie kwenye rekodi ya nchi hii, Wabunge wa Chama cha Mapinduzi na Wabunge wa Kambi ya Upinzani, tuungane kumsaidia mwaka huu Mheshimiwa Ummy na Mheshimiwa Kigwangalla, wawaondolee matatizo mama mjamzito katika nchi hii kwa kumpatia bima ya afya. It is doable, naamini Serikali inaweza na ni ahadi yetu kama Chama cha Mapinduzi, tuliwapa Watanzania kwamba mama mjamzito atapata huduma bure na bora. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, naunga mkono hoja na mwisho namwomba Waziri pale Nzega, sisi tumejenga OPD mpya, Mheshimiwa Kigwangalla anajua tumeishia njiani, kwa sababu imekuja amri ya maabara na madawati hatuna fedha…
SPIKA: Ahsante sana.
MHE. HUSSEIN M. BASHE: Tunaomba mtusaidie, ahsanteni.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 20 16/2017 - Ofisi ya Rais, TAMISEMI, Utumishi na Utawala Bora

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, ahsante kwa kunipa fursa ya kuchangia. Nianze kwa kumshukuru Mwenyenzi Mungu kwa kutufanya tuweze kuwa salama na tuweze kushiriki kikao hiki cha siku ya leo.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwanza nianze kuwapongeza Mawaziri na nawapongeza kwa jambo moja la msingi. Zamani kabla sijaingia Bungeni nilikuwa nasikia kwamba kumfikia Waziri ni kazi ngumu kweli, lakini Mawaziri wa Serikali ya Awamu ya Tano naona ni Mawaziri reachable, ni rahisi kuwafikia. Binafsi niwashukuru kwa dhati kabisa Waziri Mheshimiwa Simbachawene na Naibu wake Mheshimiwa Jafo kwa sababu yanayohusu Halmashauri yangu ya Mji wa Nzega wamekuwa wakitoa ushirikiano hata yale ambayo hajakamilika lakini angalau unakuwa una moyo kwamba kesho litakamilika. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nianze na jambo la kwanza. Halmashauri ya Mji wa Nzega ni mpya, lakini kwa muda mrefu kwa lugha ambayo nimeisikia Serikalini inalelewa na Halmashauri ya Wilaya ya Nzega. Kwa maana kwamba bajeti ceiling zake zinakuwa zikipitia Halmashauri ya Wilaya ya Nzega. Mheshimiwa Waziri anafahamu matatizo yanayoikabili Halmashauri ya Mji wa Nzega, fedha za OC mnazopeleka Halmashauri ya Mji wa Nzega zinazopitia Nzega DC hazifiki katika Halmashauri ya Mji wa Nzega. Inakuwa ni unfair kwa watendaji walioko pale, Serikali Kuu ina disburse fedha kwenda kwenye Halmashauri ya Mji wa Nzega kupita Halmashauri ya Nzega DC kwa sababu tu ceiling na vote ya Halmashauri ya Mji wa Nzega ilikuwa chini ya Halmshauri ya Wilaya ya Nzega. Mpaka leo fedha mlizotuma kwenda Halmashauri ya Mji wa Nzega 56 million shillings ambazo ni za OC zimetumika katika Halmashauri ya Wilaya na Halmashauri ya Mji haijapata zile fedha, ni tatizo kweli.
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba Halmashauri ya Mji wa Nzega ipewe vote yake, ijitegemee, ina wafanya kazi wake, ina vyanzo vyake vya mapato, ina kila kitu, for how long Halmashauri ya Mji huu itakuwa chini ya Halmshauri ya Wilaya ya Nzega, ni mateso. Leo hii fedha za Mfuko wa Jimbo la Nzega Mjini tunashindwa kuzipata na hili siyo suala la Wabunge ni la watendaji walioko pale hawako flexible kutumia taratibu zilizowekwa ili fedha zile ziwe disbursed kwenda kwenye Halmshauri ya Mji wa Nzega, hili ni ni tatizo. Nakuomba Mheshimiwa Simbachawene, Halmashauri ya Mji wa Nzega muiondoe kwenye kwapa la Halmashauri ya Wilaya ya Nzega. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, leo vyanzo vya mapato vya Halmashauri ya Mji wa Nzega vinakusanywa na Halmashauri ya Wilaya kwa hoja kwamba fedha hizi zitahamishiwa katika Halmashauri ya Mji lakini hawahamishi. Kwa hiyo, ningeomba hili jambo litatuliwe kabisa katika Mji wa Nzega. Hilo ni jambo la kwanza.
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la pili, nimeona hapa katika jedwali lililoambatanishwa, Halmashauri ya Mji wa Nzega imetegewa shilingi milioni saba kwa ajili ya kilimo, Halmashauri ya Mji wa Nzega ina kata 10, kata nane zote ni za wakulima na ndiyo zinalisha ule mji lakini tume-allocate only seven million shillings. Bajeti iliyokuwa proposed na Halmashauri ya Mji ambayo tuliomba for development ni 176 million shillings lakini tunapata shilingi milioni saba. Kwa hiyo, naomba mnapo-allocate fedha hizi mnazoweka kwenye majiji makubwa kama Mwanza, Arusha na kwingine kwamba ni ya kilimo hawalimi, hizi fedha pelekeni kwenye maeneo yenye kilimo. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, mfano katika Mji wa Nzega tuna eneo kubwa la kilimo katika Kata ya Mwanzori, kumekuwepo na irrigation scheme toka miaka ya 1970. Kwa sababu tu hakuna allocation ya resources, sasa hivi ile irrigation scheme katika Kijiji cha Idudumo inakufa. Namuomba Mheshimiwa Waziri waliangalie suala hili.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini ukiitazama allocation ya funds kwenye kilimo kwa Wilaya zote za Mkoa wa Tabora imetengwa 198 million shillings. Mkoa wa Tabora unalima tumbaku na kwa mwaka jana tumbaku ime-contribute over three hundred million US dollars kwenye pato la Taifa, tunawapelekea shilingi milioni 180. Ukiangalia fedha zilizokuwa allocated kwenye Wizara ya Kilimo na zenyewe ni masikitiko. Najua kasungura kadogo wekeni priority sehemu ya kuzi-allocate.
Mheshimiwa Naibu Spika, Mheshimiwa Rais alipofika katika Mji wa Nzega wakati anaomba kura tarehe 14 Oktoba, 2015 aliahidi mambo makubwa mawili. Jambo la kwanza katika Mji wa Nzega tuna tatizo sugu la maji, tukamuomba Mheshimiwa Rais kwamba kutatua tatizo la maji katika Mji wa Nzega wakati tunasubiri mradi wa maji wa Ziwa Victoria, kwanza nimwambie Mheshimiwa Waziri wa Maji akija hapa atuambie ni lini mradi wa Ziwa Victoria utaanza kwa ajili ya Mkoa wa Tabora. Wasiposema specifically ni tarehe ngapi mkandarasi anaingia pale mimi nitakuwa mmoja kati ya Mbunge wa Chama cha Mapinduzi ambaye hataunga mkono bajeti ya Serikali kwa sababu mradi huu umejadiliwa mwaka 2013, 2014 na 2015.
Mheshimiwa Naibu Spika, Mheshimiwa Rais, wakati anajadili suala la maji alitupa shorten solution, katika Mji wa Nzega tunahitaji pampu na matenki matano, ukitazama allocation ya maji iliyowekwa ni shilingi milioni nane. Nikiangalia fedha zilizokuwa allocated Wizara ya Maji hazitatui kabisa tatizo la maji la muda mfupi Nzega. Leo tunatarajia maji kutoka Bwawa la Kilimi, chujio liko Bwawa la Uchama, kwa hiyo vijiji vyote vinavyotoka Kilimi mpaka Uchama ambako tunaenda kusafishia maji hawapati maji. Naiomba Serikali kwa heshima kabisa tunapo-allocate hivi vitu kidogo kidogo hatutatui tatizo. Ni lazima tulitatue tatizo kwa ujumla wake.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, ningeomba ahadi ya Rais ya kufunga pampu ya maji katika Bwawa la Kilimi na kujenga matenki matano katika Mji wa Nzega ili kutatua tatizo la maji wakati tunasubiri utekelezaji wa mradi wa maji wa Ziwa Victoria itekelezwe na tuone commitment ya Serikali katika jambo hili. For good news, nimwambie Waziri wa Maji yupo hapa kwamba kwa kuwa Rais alisema mkandarasi atakaa pale Nzega kwa sababu ni njia panda kupeleka maji Singida na Tabora, sisi Halmashauri ya Mji wa Nzega tumetenga eneo ambalo Serikali haitataka fidia yoyote hata shilingi kwa ajili ya kuja kumkaribisha huyo mkandarasi ili aweze kukaa pale na kufanya huu mradi.
Mheshimiwa Naibu Spika, nilimsikia Mbunge mwenzangu mmoja hapa anaongea simkumbuki nadhani ni Mheshimiwa Sannda, namuomba Mheshimiwa Naibu Waziri Jafo na Waziri Mheshimiwa Simbachawene, leo tunaenda kuwaambia wananchi wachangie madawati, wachangie ujenzi wa maabara, Nzega zimeliwa 2.2 billion shillings zilizotolewa na Mgodi wa Resolute ambazo zilikuwa allocated kwa ajili ya ujenzi wa maabara.
Mheshimiwa Dkt. Kigwangalla aliandamana, alipigwa mabomu, aliwekwa jela ndiyo akapata hako kasungura ka shilingi bilioni 2.2 kalivyoenda Halmashauri waliopiga deal mwingine mme-promote ndiyo kawa Injinia wa Manispaa ya Kagera. Huyu mtu aliharibu Ilala, akahamishiwa Nzega and Nzega is a dumping place kwenye local government, zikaja 2.2 billion shillings akapiga yeye na wenzake maabara zilizokuwa allocated 68 million shillings hazijafika hata kwenye lenta, akahamishiwa kuwa Injinia wa Manispaa ya Kagera, yupo pale.
Mheshimiwa Naibu Spika, Halmashauri ya Mji wa Nzega, tena Mheshimiwa Waziri Mkuu nisikilize, aliyekuwa Mweka Hazina wa Halmashauri ya Sumbawanga ana kesi ya uhujumu uchumi akapelekwa Magu, akapata kesi ya uhujumu uchumi, leo kahamishiwa Nzega. Leo tumemkamata yeye na network yake wakiiba fedha za parking, wenzake wamewekwa ndani yeye anazunguka pale, this is unfair. Halafu tunaenda kwa wananchi kuwaambia watuchangie fedha za maabara, mimi nimewaambia wananchi wangu wa Mji wa Nzega hakuna kuchanga fedha ya maabara mpaka wezi wapelekwe mahakamani tutafunika maabara zilizobaki. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, la mwisho, kwa masikitiko kabisa, dhamira ya Rais kumpatia kila mtoto wa nchi hii elimu bora ni dhamira njema, tuione kwenye commitment ya Serikali katika allocational of resources, tumefanya mass expansion ya elimu. Hata ukisoma Mpango wa Miaka Mitano, Waziri Mpango anakiri kwenye document yake kwamba quality ya elimu yetu ni tatizo. Niiombe Wizara ya TAMISEMI, kwa sababu kwa sasa hivi dhamana ya ku-expand infrastructure iko mikononi mwenu, jamani tengeni fedha ya kujenga infrastructure ya elimu, tukiuacha huu mzigo kwa wananchi peke yao hawawezi, tuiombe central government. Nishukuru nimepokea madawati 250 nadhani ni chenji ya rada, nashukuru kabisa na nimeyapokea yako pale. Nitumie fursa hii kushukuru institution ambazo zimetusaidia katika Mji wa Nzega, tumepata madawati 600 kutoka TEA…
Mheshimiwa Naibu Spika, naunga mkono hoja, ahsante.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano kwa Mwaka wa Fedha wa 2016/2017.

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, ahsante. Mimi nina mambo machache tu. Nitaunga mkono bajeti ya Mheshimiwa Waziri akinipa majibu juu ya mambo yafuatayo:-
Jambo la kwanza ahadi ya Mheshimiwa Rais Kikwete aliyeitoa mwaka 2005 na baadaye mwaka 2010 katika Jimbo la Nzega na bahati nzuri Meneja wa TANROADS, Mkoa wa Tabora yupo, juu ya ujenzi wa lami kilomita 10 ndani ya Mji wa Nzega, ahadi hii ilikuwa ya Rais Kikwete. Mwaka 2014, Rais Kikwete alifika Nzega akiwa na Rais wa sasa wakati huo Waziri wa Ujenzi aliiongelea barabara hii. Baadaye Rais Magufuli akiwa mgombea aliongelea suala la ahadi hii. Kwa hiyo, naomba majibu kwa Mheshimiwa Waziri juu ya suala hili nijue nini kinafanyika ili niweze kumuunga mkono na yeye anafahamu namheshimu sana.
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la pili, Mheshimiwa Rais aliahidi madaraja mawili katika Jimbo la Nzega na ni kwa sababu Halmashauri kupitia TAMISEMI hawana uwezo wa kuyajenga madaraja haya, daraja la Nhobora na daraja la Butandula pamoja na barabara zake. Hli ni jambo lingine ambalo napenda kupata majibu.
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la tatu, nataka niseme kidogo kuhusu Bandari ya Bagamoyo. Mimi naiunga mkono kama strategic investment kwa nchi na study zinaonekana kwamba by 2030-2035, six percent ya mzigo wa dunia wa kibiashara unaopita katika bahari utapita kwenye bahari ya Hindi. Tathmini za kisayansi zinaonesha hakuna bandari itakayokuwa salama duniani kwa gharika mbalimbali kama Bandari ya Bagamoyo. (Makofi)
Mheshimwia Naibu Spika, lakini tatizo langu ni moja kama nchi tunalipa fidia, kama nchi tunachimba kuongeza kina cha bandari hii, what is the stake ya kwetu, share yetu kama Taifa kwenye mradi wa Bandari ya Bagamoyo ni asilimia ngapi? Kwa sababu the biggest part ya expenses tunafanya sisi kama nchi, kupokea wharfage tu haitutoshi. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la nne, Rais Kikwete aliahidi Wilaya ya Nzega wakati anamnadi Mheshimiwa Dkt. Kigwangalla na Mheshimiwa Selemani Zedi, ujenzi wa barabara ya kutoka Tabora kupita Mambali kufika Itobo kwenda Kahama. Nitaomba majibu kutoka kwa Mheshimiwa Waziri nini kinafanyika. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, barabara hizi nilizozitaja ni barabara muhimu sana kwa wakazi wa Mkoa wa Tabora. Vilevile madaraja haya, daraja la Nhobora ni daraja la uhai kwa wananchi wa Jimbo la Nzega kwa sababu hili daraja mto wake ndiyo unaenda ku-connect kule ambako Mheshimiwa Rais Magufuli akiwa Waziri wa Ujenzi alijenga daraja kwa kutumia local engineers Wilaya ya Igunga. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, la mwisho nilitaka niwaambie Waheshimiwa Wabunge tuna haki ya kukosoa na nataka niwashauri Waheshimiwa Mawaziri, kwa karne hii tumepata the most honest President. Rais Magufuli is honest, ni mkweli, kama hataki jambo atasema, hana siasa. Niwaombe Waheshimiwa Mawaziri mmepata kiongozi wa kufanya naye kazi ambaye ni most result oriented, msaidieni kumshauri, msiogope. Sisi huku mtaani tunasema mna nidhamu ya uoga, tunawaomba kama kweli ipo basi msiifanye hii. Kwa sababu huyu mtu deep in his heart anachokisema ndicho anachokiamini na hata kama kuna makosa amewahi kufanya au anafanya basi tujue deep in his heart hana malicious interest na nchi hii. Mheshimiwa Magufuli ana-represent the true picture ya common Tanzanian na anayajua maisha ya Watanzania, kwa hiyo, tumsaidie kuweza kufikisha nchi hii anakotaka. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, ahsante sana.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Nishati na Madini kwa mwaka wa fedha 2016/2017.

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, nashukuru kwa kunipa nafasi. Jambo langu la kwanza kabisa, kwa dhati namshukuru Waziri wa Nishati na Madini. Namshukuru kwa kuonesha nia ya kushughulikia tatizo lililoko Katika Jimbo la Nzega la wachimbaji wadogo na chuo cha MRI.
Mheshimiwa Naibu Spika, nataka nimpe taarifa Mheshimiwa Waziri na naomba AG ampe nafasi ili aweze kusikia hili tatizo Mheshimiwa Waziri, kwamba agizo alilolitoa Mheshimiwa Waziri la kumtaka mchimbaji aliyeingia kinyume na utaratibu, aliyeingizwa na MRI katika eneo la Resolute na mwezi mmoja aliopewa, pamoja na Waziri kupeleka delegation kubwa akiwepo Naibu Katibu Mkuu wa Wizara, Kamishna wa Madini, yule mtu mpaka leo anaendelea na uchimbaji ndani ya eneo la Mgodi wa Resolute. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, niliongea na Naibu Waziri Kalemani na tulishauriana juu ya solution ya jambo hili. Nataka niitahadharishe Serikali, tension iliyoko katika eneo lile, ni tension kubwa. Kwa hiyo, nashauri Waziri awaagize wataalam wake, yule mtu atoke ndani ya lile eneo kwa sababu perception ya wananchi juu ya lile eneo siyo jambo zuri sana. Hilo ni jambo la kwanza. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la pili, Mheshimiwa Waziri anafahamu, nami nashukuru amenipa commitment, miradi ya umeme iliyokuwa inafadhiliwa na MCC katika Jimbo la Nzega kwa maana ya mradi wa umeme wa kutoa umeme Nzega Mjini kuupeleka Kitangili, kutoka Kitangili kwenda Migua; kutoka Migua kwenda katika Kata ya Mwanzoli, Kijiji cha Kitengwe. Naomba tuhakikishiwe wananchi wa Nzega kwamba mradi hii iliyokuwa inafadhiliwa na MCC itaingia kwenye REA Phase III, kwa sababu kuna upungufu mwingi katika miradi ya REA Phase II katika Jimbo la Nzega. Kwa hiyo, naomba Serikali itoe commitment katika jambo hili. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo lingine ambalo nataka niseme katika hotuba ya Waziri, wazo la East African Countries kununua share kwa ajili ya kushiriki katika mchakato refinery kwenye project ya uzalishaji wa mafuta katika nchi ya Uganda, mradi huu ni jambo muhimu sana. Strategically ni muhimu kwa sababu maisha ya Watanzania na Jumuiya ya Afrika Mashariki, gharama za mafuta zitashuka.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, Mheshimiwa Muhongo ni jambo la kuisukuma Serikali na sisi Wabunge tumsaidie ili Serikali ya Tanzania iweze ku-play part yake ili tuweze kupata shares zetu katika mradi huu na Jumuiya ya Afrika Mashariki kwa sababu economically litatusaidia sana jambo hili.
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la mwisho, Waheshimiwa Wabunge, nimesoma hotuba ya ndugu yangu Mheshimiwa John Mnyika, kwa heshima Kabisa, tunajua suala la ESCROW mna hoja ya kumhusisha Waziri Muhongo, ni kutaka kumfanya kondoo wa kafara katika jambo hili. Naomba Bunge hili lisifanye makosa ya Mabunge yaliyopita kushughulika na watu dhaifu na kuacha msingi wa matatizo. We all know katika mioyo yetu suala la ESCROW kama beneficiaries wakubwa wa ESCROW wapo, wanajulikana. If we real want to deal with it, tuwafuate hao, lakini tumwache Mheshimiwa Profesa Muhongo atimize wajibu wake. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, naunga mkono hoja ahsante.

Hali ya Uchumi wa Taifa kwa Mwaka 2015, Mpango wa Maendeleo wa Taifa kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017 na Mapendekezo ya Serikali kuhusu Makadirio ya Mapato na Matumizi kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017.

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru kwa kunipa fursa ya kuchangia. Kwanza nitumie fursa hii kumshukuru Mwenyezi Mungu kwa kutupa fursa sote kuamka siku ya leo na kuja kutimiza wajibu wetu wa kisheria.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa kuwa Kanuni ya 106 imesema wazi hatuna mamlaka ya kubadilisha chochote katika bajeti ya Serikali, kwa hiyo niseme, tunachofanya hapa ni kushauri ili mengine yachukuliwe yaweze kufanyiwa kazi kwenye mwaka wa fedha 2017/2018; lakini mengine itakapokuja Finance Bill ili tuweze kuitumia kuitaka Serikali kufanya mabadiliko katika baadhi ya maeneo, hilo ni jambo la kwanza. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la pili, nishukuru Wizara ya Fedha. Nimeangalia document ya mpango ambayo ilizinduliwa juzi, nimeangalia hotuba ya hali ya uchumi, yapo yale ambayo tumekuwa tukiyasema katika Bunge la mwezi uliopita wakati tunajadili mpango na yapo ambayo tumeyasema katika kipindi hiki wameanza kuya-accommodate. Jambo ninaloshukuru kutoka Wizara ya Fedha, ni kauli ya Waziri kwenye Hotuba yake ya ku-acknowledge kwamba mpango wetu wa mabadiliko kwenda kwenye sekta ya viwanda, wata-accommodate viwanda vinavyotokana na mazao ya kilimo, hili ni jambo la kheri kabisa. Kwenye maisha kutambua na kutekeleza ni vitu viwili. Hatua ya kwanza ni kutambua na ya pili ni kutekeleza. (MakofiI)
Mheshimiwa Naibu Spika, nina baadhi ya mambo ambayo nataka nishauri na tutumie Finance Bill kuweza kufanya hayo mabadiliko.
Mheshimiwa Naibu Spika, hoja ya Serikali kwenye msamaha wa mazao yasiyosindikwa; ningeomba, athari ya jambo hili ni kwa wananchi. Lengo ni kuongeza uzalishaji wa mazao, wametolea mfano, soya, mbogamboga, lakini mazao haya yakisindikwa tu yanakutana na kodi. Hapa ina-work against vision ya Mheshimiwa Rais, kwa sababu mkulima kalima mboga mboga hawekewi kodi, lakini akienda kuisindika anakutana na kodi, hili ni tatizo.
Mheshimiwa Naibu Spika, nitolee mfano wa alizeti. Tukipeleka alizeti kiwandani ikawa processed inakutana na VAT, maana yake mafuta haya ya alizeti hayamsaidi mkulima wetu kwenye value addition, tuna mu-encourage mkulima auze raw, hili ni tatizo. Ningeomba hili tusilipitishe Waheshimiwa Wabunge. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, ingekuwa inaonesha value addition kwa maana ya kwamba tunafuta kodi zote kwenye mazao yatakayosindikwa maana yake tunashauri na kushawishi wananchi wetu kuwekeza kwenye viwanda vidogo vidogo ili mazao wanayolima yaingie kwenye viwanda, wauze finished goods; hili ni eneo moja.
Mheshimiwa Naibu Spika, tozo kwenye huduma za utalii. Competitors wetu wote dunia au kwenye masoko ya jirani kwa maana ya Kenya, Msumbiji, South Africa bado Tanzania itaendelea kuwa the most expensive destination. Kwa hiyo, ningeshauri Waheshimiwa Wabunge, tusipitishe hii VAT ambayo inachajiwa kwenye utalii kwa sababu haitosaidia kabisa sekta ya utalii, bado destination yetu itaendelea kuwa ghali.
Mheshimiwa Naibu Spika, kutokana na ripoti aliyoisoma Mheshimiwa Waziri, mkitazama Sekta zilizochangia kukua kwa uchumi wa nchi yetu mojawapo ni tourism; ya pili ni usafiri; na ya tatu ni financial services. Sekta zote hizi tumeziwekea kodi, tunatarajia kweli huu uchumi uta-grow kwa 7.2? Nina mashaka, sioni kukua kwa 7.2 kama tutaweka hizi kodi. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, leo hii Beira, Mombasa, wamefuta kodi za ongezeko la thamani, kwenye goods on transit; sisi tumeweka, nini tunatarajia? Maana tume- tighten taratibu zetu za kukusanya kodi bandarini, ni jambo jema sana, lakini tunaweka kodi, kuna uwezekano wenzetu waliofuta, watu wakakimbilia kule. Kwa hiyo, ningeshauri Serikali ikaachana na kodi hii.
Mheshimiwa Naibu Spika, kaka yangu Mheshimiwa Zungu kaongelea kodi ya mitumba, niwaombe hatuna viwanda vya nguo vya ku-meet mahitaji ya nchi yetu, lakini tukiweka kodi kwenye mitumba, tuna discourage importation ya mitumba, tutaua small business, tutaua soko la pale Dar es Salaam, Wamachinga wanaojitafutia riziki barabarani, matokeo yake tutaongeza vibaka barabarani. Tujenge kwanza uwezo wa kuzalisha nguo ndani ya nchi ndipo tu-impose kodi kwenye hili.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini Serikali itasema; na mimi hili kidogo nina mashaka Mheshimiwa Waziri. Serikali itasema inatoa wapi fedha? Kwa sababu hizi kodi zina budgetary implication. Ushauri, yapo maeneo ambayo hamna sababu ya Dkt. Mpango kuchukua fedha kutoka kwenye Mfuko wa Hazina kuyahudumia:-
Moja, tumetengea hundred and sixty one billion Shilling, kwa ajili ya kununua vichwa vya treni na mabehewa, ningeshauri kuna sheria zinakuja kwa mwendokasi huku, tutaletewa hapa. Leteni moja ya sheria ya RAHCO, tuifute RAHCO iwe chini ya TRL. TRL ikakope fedha hizi; kwa nini tukulazimishe Mpango uwape cheki ya one sixty one billion TRL wakati wana uwezo wa kujiendesha?
Mheshimiwa Naibu Spika, mwondoeni huyu mzimu unaoitwa RAHACO hili ni chaka la wizi. Mwekeeni hizi mali zote TRL, ataenda kukopa kwenye financial institution. Nimwambie Mheshimiwa Waziri, ana one of the best CEO kwenye TRL Masanja, ametoka Private Sector anajua hela, anajua biashara, amwezeshe kwa kumletea hiyo sheria. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kuna kodi ya kiinua mgongo cha Wabunge, nataka niishauri Serikali na nataka niwaambie Waheshimiwa Wabunge, Serikali hapa imetuletea kamtego kutaka kutochonganisha na wananchi, kwamba tunajipendelea. Sheria ya The Political Service Retirement Benefit Act ya mwaka 1999, section 24(2) imeelezea exemption; subsection (4) imewa-define those leaders waliopewa exemption, nataka aniambie Waziri wa Fedha kama kweli tunataka kuwa fair kwa nini kamwacha Mheshimiwa Rais, Waziri Mkuu, Mawaziri, Wakuu wa Mikoa, Wakuu wa Wilaya? Mimi nasema Wabunge tulipe kodi, lakini wawekeni wote.
Mheshimiwa Naibu Spika, it is unfair kutuchonganisha na wananchi, Majaji why not? Wawekeni wote walipe. It will be fair mbele ya macho ya sheria, itakuwa fair mbele ya kila mtu kwamba tunalipa kodi wote kama tumeondoa exemption, achene kufanya division; msitu-divide, wawekeni wote walipe. Eee na Naibu Spika na Spika wote tulipe. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nimpongeze Mheshimiwa Waziri wa Fedha determination na dhamira yao ya kupeleka asilimia 40 ya fedha ya maendeleo kwa wananchi, ni jambo jema sana, lakini nataka niwaulize swali, hivi unapelekaje fedha Halmashauri ya Nzega, halafu CAG umemkata miguu.
Mheshimiwa Naibu Spika, nimesikia kengele, aaa, ya kwanza.
Mheshimiwa Naibu Spika, dada yangu Neema kanipa dakika zake.
Eee nashukuru. Mheshimiwa Naibu Spika, tumepeleka 40 percent ya fedha za umma…
Mheshimiwa Naibu Spika, Neema Mgaya, dakika tano.
Mheshimiwa Naibu Spika Ahsante. Waziri Mpango, Hazina, TRA; wanakimbizana barabarani kukusanya fedha wanapeleka 40 percent ya fedha za maendeleo kwa wananchi; jambo jema lakini mnapelekaje fedha bila kumwezesha watchdog? Watch dog wa Serikali na Bunge hili ni CAG, lakini tunampunguzia fedha. Halafu tumempunguzia fedha wanahitaji taarifa za CAG ili wakazitekeleze mfano TAKUKURU tumewapa 72 billion, how? inakuwa vice-versa hii. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, ningeshauri Serikali na Waheshimiwa Wabunge; Waziri Mpango aliulizwa swali hapa akasema kwamba CAG akiishiwa atakuja kugonga mlango; jamani! Yaani wanataka aende kugonga mlango kwake, Mzee nimeishiwa hela ya mafuta na yeye atampa kutoka wapi Mheshimiwa Waziri?
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo ningeshauri CAG aongezewe fedha; zinatoka wapi? Zile bilioni 161 tulizokuwa tukanunue mabehewa na vichwa vya treni tuchukue fedha kule kwa sababu hakuna sababu, RAHCO ivunjwe, TRL wakakope twende huko. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la pili, nashtuka kidogo. Kwenye bajeti ya mwaka 2015/2016 inflow expectation kutoka kwa donors ilikuwa 2.14 trillion Shillings, lakini tuliyopokea ni 65 percent only. Mwaka huu kwenye bajeti tumeongeza kwenda 3.7 trillion. Najiuliza kama zile za mwaka jana wale wale development partner hawajatuletea, tuliyotaka kukopa kwao hawajatupa, mwaka huu kuna muujiza gani watupe three trillion Shillings? Nini madhara yake? Target mliyojiwekea mnaweza msiifikie. Ningeshauri m-review hii, simameni kwenye 1.4 ambayo mliipata mwaka jana. Mkipata ziada ni kheri, lakini ni afadhali kupanga yale ambayo tunaweza kuyafanya.
Mheshimiwa Naibu Spika, tumeweka kodi kwenye crude oil, tunataka tumsaidie huyu mwananchi wa chini, lakini kwenye mafuta ya alizeti yanayosindikwa pale Singida na Shinyanga tumeweka 18 percent, yanayokuwa imported tumeweka kodi, huyu mwananchi wa Nzega ananunua haya mafuta kwa bei ghali. Hatuna sababu ya kuweka kodi kwenye crude oil, wala hatuna sababu ya kuweka kodi kwenye mazao ya kusindika; hasa ya chakula na mafuta.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini Mheshimiwa Waziri, kwenye bajeti ametenga, ingawa nimeona kwenye kitabu cha maendeleo ni one trillion ya standard gauge; lakini kwenye hotuba amesema 2.4 trillion, kidogo nashindwa kuelewa. Hata hivyo, nauliza hivi, hivi ni lazima kweli 15 percent ya commitment ya nchi tuweze kutumia fedha zetu za ndani kuweka?
Mheshimiwa Naibu Spika, ningeshauri Serikali iangalie uwezekano, pamoja na kuwa tunajenga reli ya kati, ambayo mimi naiunga mkono, reli ya kati ya mtazamo wa Kitanzania hatuna sababu ya kutumia fedha zetu za mfukoni kufanya hili jambo; hebu tuangalie option ya PPP kama itawezekana, lakini jamani kuna uwezekano wa concession, why should we go for our pocket every now and then? Ningeshauri Serikali kuwaza kufanya kila kitu kutoka mfukoni kwake.
Mheshimiwa Naibu Spika, ameongea Mheshimiwa Profesa Norman na Mheshimiwa Zungu kuhusu suala la ku-impose kodi kwenye transfer ya share. Wenzetu wamefuta halafu bahati mbaya tumeweka kwa foreigners 20 percent, kwa wa ndani 10 percent na ukiangalia listed companies pale ni chache, matokeo yake hawa watu watakimbilia Nairobi Stock Exchange, watakwenda kule kwa sababu kuna incentive. Ningeiomba Serikali, dhamira ya kukusanya ni njema, lakini nakuomba Mheshimiwa Waziri kodi isiwe ni ya kukusanya tu itumike kama stimulus kwa ajili ya maendeleo ya uchumi wa nchi hii. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, naunga mkono hoja. Ahsante sana.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Maliasili na Utalii kwa kwa mwaka wa Fedha 2016/2017.

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa fursa ya kuchangia.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kwa kusema jambo moja, tulipopata Uhuru mwaka 1961 tulisema na tuli-declare wazi kwamba nchi yetu ni nchi ya wafanyakazi na wakulima. Hii ndiyo ilikuwa kauli na ndiyo iliyotengeneza direction ya nchi yetu, wafanyakazi wakawa na vyama vya wafanyakazi, wakulima wakawa na ushirika na Serikali ikaweka nguvu katika kutunga sheria, kutengeneza sera ambazo zingeweza kuwajengea mazingira bora wakulima na wafanyakazi wa nchi hii.
Mheshimiwa Mwenyekiti, miaka ya 1990 tukafanya liberalization tukatambua kundi la tatu katika nchi yetu, kundi la wafanyabiashara tukawapa heshima kubwa na kuwaita wawekezaji, tukawatengenezea sera, tukawatengenezea sheria ili kuwajengea mazingira ya wao kufanya biashara. Mpaka leo kama nchi hatujawahi kuwa na deliberate move ya kuweza kuli-accommodate kundi kubwa linaloitwa la wafugaji. Huko nyuma tumekuwa tukisema kwamba nchi hii ni yetu sote, sungura mdogo tutagawana wote. Nataka niseme leo, Mwalimu Nyerere aliwahi kuongea mwaka 1975 na wafanyakazi, akiwaambia wafanyakazi utii ukizidi unakuwa uoga, na siku zote uoga huzaa unafiki na unafiki huzaa kujipendekeza na hivyo kuzaa mauti. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, Mwalimu aliendelea kuwaambia wafanyakazi, kama ninyi watumishi wa umma kwa wingi wenu mmeshindwa kupiga kura ya kuwaondoa viongozi dhalimu ni bora mfe. Na mimi nasema sisi kama CCM kwa wingi wetu tunashindwa kuishauri Serikali kwa ukweli hatuna sababu ya kubaki kuwa madarakani. Nayasema haya kwa moyo mweupe, nikiwa mwanachama wa chama chetu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa nini nasema hivi. Hili ni jukumu letu Serikali ya Chama cha Mapinduzi kutafuta suluhisho la migogoro ya wakulima na wafugaji na hili siyo jukumu la Waziri peke yake ni jukumu letu sote kama chama na kama Serikali. Hili siyo jukumu la Mheshimiwa Maghembe, hili ni jukumu la Waziri wa TAMISEMI, Waziri wa Kilimo, Waziri wa Ardhi, Waziri wa Katiba na Sheria ili tuweze kutengeneza mazingira bora kwa ajili ya wananchi wetu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka nikuambie leo hii kaka yangu Mheshimiwa Kakunda yule pale, katika Wilaya ya Sikonge over 70 percent ni hifadhi, hawa wananchi wakulima na wafugaji wanaenda wapi? Mkoa wa Tabora Pori la Ipala linaanzia Nzega linaenda Uyui, linaenda Tabora Manispaa, linaenda Sikonge, hakuna maeneo. Wakulima wetu na wafugaji wetu wanakwenda wapi? Lazima ufike wakati na ningemuomba Waziri wakati unakuja kufanya wind up hapa useme clearly kwamba tarehe 15 mfugaji hatotolewa porini bila kumuandalia maeneo. Maana yake mkimtoa porini mnaenda kumchonganisha na ndugu yake mkulima waanze kuumizana, hili ni jambo la kwanza. (Makofi)
Mheshimwia Mwenyekiti, kwa hiyo ndugu zangu, dhambi hii na Bunge liiagize Serikali, Bunge la Oktoba wanapokuja hapa kama Serikali waje wametoa affirmative action juu ya tatizo la wafugaji na wakulima. Nataka niwape mfano, mwaka 2006 wafugaji waliondolewa Ihefu wakapelekwa tena Mheshimiwa Abdallah Ulega alikuwa DC yule pale, mnampeleka mfugaji eneo la kijiji hamjamwekea miundombinu. Bajeti ya mwaka huu Mheshimiwa Mwigulu hana fedha ya kuchimba hata mabwawa mawili na tumeipitisha hapa, tunataka kwenda kusaidia matatizo ya wafugaji na wakulima hatuwezi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, tuiombe Serikali ije na affirmative action na solution ya jambo hili ili tuondoke kwenye mgogoro huu iwe ni leo, ni kesho, kwa kizazi cha watoto wetu na wajukuu zetu huko mbele. Inawezekana hatupendi kuyasikia, lakini ndiyo ukweli wa jambo hili. (Makofi)
Mheshimiwa mwenyekiti, jambo la pili, siongelei wafugaji na wakulima tena. Jambo la pili leo maliasili ukitazama takwimu zilizotolewa na World Travel Tourism Council on Economic Impact in Tanzania ya mwaka 2015, inasema maliasili yaani utalii ume-create ajira mwaka 2014 watu 1,300,000. Wana-project mwaka 2025 watu watakaokuwa wameajiriwa katika sekta hii direct or indirect ni 1.6 million, growth ya 2.7 percent. Lakini investment lile kapu la uwekezaji kutoka nje na ndani kwa mwaka 2014 uwekezaji uliyofanywa katika sekta ya utalii ni trilioni 1.8. Wana-project mwaka 2025 utakuwa 3.7 ambao ni 9.8 growth ya 0.3 percent.
Mheshimiwa Mwenyekiti, leo Mheshimiwa Ally Saleh kaka yangu kaongea mambo ya msingi sana. Tunasema tuangalie emerging economics kwa ajili ya uwekezaji, kwa ajili ya ku-attract watalii, swali la kujiuliza ripoti za dunia zinasema uchumi wa dunia kuna slow growth. Nimeisoma hotuba ya Mheshimiwa Profesa, hakuna plan iliyo-accomodate kuwepo kwa kushuka kwa uchumi wa dunia kwa 0.0 percent namna gani utaathiri Utalii wetu wa ndani.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ukisoma kitabu alichokiandika kaka yangu Mheshimiwa Dkt. Mpango, anakiri Southern part and Western part of this country tourism haiwezi kukua kwa sababu ya infrastructure mbovu. Tunafanya nini kama Serikali? Mbali na hapo hunting (uwindaji) na Serikali ilipitisha katika Bunge lililopita kuwasaidia locals wawekeze katika uwindaji, kati ya vitalu 160 walivyopewa wawindaji, vitalu 50 vimerudishwa Serikalini kwa sababu gharama ya leseni, ushuru ni kubwa mno. One of expensive destination duniani ni Tanzania, eneo lingine hata landing rate za kutua kwenye viwanja vyetu vya ndege ni kubwa watalii wanatua Kenya ndiyo wanakuja Tanzania. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, ningeiomba Serikali iende ikafanye review upya, itazame upya sekta hii ya utalii kwa kuangalia variables zote za dunia, waje na mpango ambao kama watahitaji idhini ya Bunge tuwasaidie, bila ya hivyo growth kwenye sekta ya utalii ukiitazama kwa miaka mitano ijayo mpaka kumi ni 2.5 percent peke yake.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo...
MWENYEKITI: Ahsante.

Mapendekezo ya Mpango wa Maendeleo wa Taifa Unaokusudiwa Kutekelezwa na Serikali pamoja na Mwongozo wa Kuandaa Mpango na Bajeti ya Serikali kwa mwaka wa Fedha 2017/2018

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa fursa ya kuchangia. Jambo la kwanza, ningependa kumwomba Waziri wa Fedha asirudie aliyoyafanya wakati analeta Mpango wa Mwaka 2016/2017. Tutakayomshauri a-take into consideration kwa sababu hii nchi ni yetu sote. Nchi hii siyo ya executive only, ni nchi yetu sote Watanzania. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la pili nataka nishauri, ndugu zangu wa UKAWA, nimesoma hotuba aliyoisoma dada yetu Mheshimiwa Halima, kuna a lot of constructive issues. Hii nchi ni yetu sote, mkisema viwanda kizungumkuti kwa maana ya zile abusive language mnatufanya na sisi tuwe defensive na kusahau content mliyoweka ambayo ina substance kwenye maendeleo ya nchi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nchi hii iki-develop wote tuna-develop. Kuna mambo mengine mnasema ni ya msingi sana lakini inatufanya tu-defend kwa sababu ya lugha inayotumika. Nimemwambia nje na nasema humu ndani ili iingie kwenye rekodi. Linapokuja suala la Mpango wa nchi tuweke siasa pembeni tujadili Mpango wa nchi. Waziri wa Fedha asipochukua yale tunayoamini ni kwa maslahi ya nchi yetu na watu wetu tuna jukumu la kuungana bila kuangalia vyama vyetu, hili ni jambo la pili. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi nianze kwa masikitiko, premises alizoziweka Waziri wa Fedha kwa ajili ya msingi wa bajeti anayokuja nayo ni premises ambazo zinatujengea failure. Ukienda ukurasa wa 14, item 2.3.10, ametaja item kama saba ambazo ndiyo msingi wa Mpango na bajeti ya 2017/2018, hii ndiyo pillar. Item ya mwisho anasema, kuwepo kwa sheria na taratibu wezeshi kwa uwekezaji. Ukiangalia taarifa ya Kamati, World Bank Report inatu-rank ni wa 139, doing business in Tanzania is very difficult. Ni jukumu lake Mheshimiwa Waziri akaangalie sheria za nchi hii kama zina-attract investment?
Mheshimiwa Mwenyekiti, item number five anasema, hali ya hewa ya nchi na katika nchi jirani ni nzuri, which is not right! Hali ya hewa ya nchi kwa mwaka 2017/2018 tuna-project kuwepo kwa ukame. Nchi zilizotuzunguka zina hali mbaya ya chakula, taarifa ya TMA inaonesha kwamba kutakuwa na ukame, yeye anasema itakuwa nzuri, we are failing! (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, anaendelea kusema, kuendelea kuimarika na kutengemaa kwa uchumi wa dunia, Mheshimiwa Waziri anatoa wapi hii fact? Global trade imeteremka by 0.08! Siyo maneno yangu, ni ya World Bank, ni ya IMF yanaonesha na uki-google report ya World Bank ya tarehe 20 Oktoba, 2016 inasema wazi kwamba bei ya mafuta duniani inapanda, Waziri anasema itaimarika. Tulivyopitisha bajeti iliyopita na bajeti hii mafuta yamepanda kwa zaidi ya dollar 10! Kaka yangu anasema unaimarika, this is very bad! Hii nchi ni yetu sote, tulisema kwenye mpango wa mwezi Februari, tukasema sana kwenye bajeti, yale yote tuliyomshauri humu ndani akaja akatuona humu ndani Wabunge wote hatuna akili, leo tunaathirika kama nchi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ripoti hii ya Waziri ya Mapendekezo ya Mpango inazungumzia growth ya biashara yetu ya nje by 7.4, very good! Kataja mazao, katani, tumbaku na nyuzi, nimechukua hii document, nimeangalia kwenye agro sector, hakuna sehemu anapanga kuongeza uzalishaji na ku-invest kwenye hizi bidhaa ambazo zimetuingizia fedha, what is this? Anachosema huku na Mpango wake havifanani! Kaka sisi Chama cha Mapinduzi tumewaahidi wananchi, au kwa sababu kaka yangu hajaenda kuomba kura? (Makofi/Kicheko)
Mheshimiwa Mwenyekiti, CEO wa Nokia wakati imekuwa taken na Microsoft alisema, we did not do anything wrong but somehow we lost, sisi tuko excited na historical fact, the world is changing! Tusipobadilika we are going to perish. Soma Mipango, Liganga na Mchuchuma mimi sijaja Bungeni naisikia, iko chini ya NDC, hebu jiulizeni kwenye Mipango, NDC toka lini inapelekewa fedha na nchi hii na mnitajie subsidiary moja iliyo-succeed NDC, nothing! Hakuna subsidiary iliyo succeed! Nashindwa kuelewa what are we thinking? (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, Waziri anazungumzia, Mungu huyu! Waziri anazungumzia 32, 33 trillion shilling budget, area ya kwanza ni makusanyo ya kodi kuongezeka kwa 16%, maana yake tuna mpango wa kwenda kuongeza kodi na mzigo kwa wananchi by 16%. Tuliwaambia msiweke kodi kwenye money transfer hamkutusikiliza, tuliwaambia msiweke kodi kwenye tourism hamkutusikiliza, tuliwaambia msiweke kodi kwenye maeneo mengi, mnajua matokeo yake? Quarter iliyopita commercial banks zimeshuka profitability by 94%. Implication yake ni moja, income tax itakuwa chini, excise duty zitaporomoka, there is no hope!
Mheshimiwa Mwenyekiti, nini ninachotaka kushauri? Moja, Dkt. Mpango kaka yangu, I respect your academic background; kodi should not be your target kwenye kila jambo. Haina maana kuweka kodi kwenye kila kitu, kwenye maeneo yale yale we are killing the business. Tutumie strategic location ya nchi, nataka nitoe mfano mdogo, it’s not a rocket science, Dubai ime-grow because of airport, tuna best location hapa lakini one of the expensive landing katika dunia hii ni Tanzania, futeni kodi kwenye viwanja vya ndege, fanyeni this is the hub, we will grow! (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, leo mnaleta issue ya Kurasini kutengeneza gulio la Wachina mnaua Kariakoo. Maana yake Wachina waje pale waweke bidhaa zao halafu iwe ni free tax kuziweka pale halafu ikitoka ndiyo tuchukue kodi, hatuna hizo control mechanism! If you want to establish a free market with zero tax fungueni soko la Kariakoo waacheni Waswahili wale wauze pale ikitoka tukusanye kodi! (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, leo tumekuwa wakusanya ushuru wa Kongo…
(Hapa kengele ya kwanza ililia)
MHE. HUSSEIN M. BASHE: Muda umekwisha?
Mheshimiwa Mwenyekiti, tuna uwezo wa kutengeneza fedha sana, alisema kaka yangu kwenye Bunge lililopita, Mbunge wa Kahama tuanzisheni soko la madini, yeyote atakayeleta madini yake hapa Tanzania aingize bure, yakiuzwa yakitoka tutapata kodi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kuongelea kuhusu agro sector. Nataka niwaambie, tunazungumzia kwamba tunataka kuondoa umaskini, kama hatufikiri sawasawa kwenye kuwekeza zaidi kwenye sekta za kilimo na uwekezaji wetu wa viwanda ukagusa maeneo ya kilimo there is no way tutapambana na umaskini wa nchi hii. Hapa nimesikia Wabunge wanalalamika dawa hamna, Wabunge wanalalamika kuhusu mikopo, nataka niwaambie Waheshimiwa Wabunge, mimi natoka Kamati ya Huduma za Jamii, Kamati ya Guantanamo, ndiyo inayosimamia Sekta ya Elimu na Afya, mtamtoa roho Mheshimiwa Dkt. Kigwangalla bure, mtamtoa roho Mheshimiwa Ummy, mtamtoa roho Mheshimiwa Profesa Ndalichako, MSD, if we will not rectify our economy hatuwezi kuondoa matatizo ya afya. Sasa kama Wabunge tunataka kweli kusaidia Serikali tu-deal na Wizara ya Fedha. That is the only solution!
Mheshimiwa Mwenyekiti, kama Waziri wa Fedha ha-cherish private sector, wanasheria wanajua kuna kitu kinaitwa law of negligence, huwezi kwenda Kariakoo umeshika burungutu la shilingi milioni 10 unatembea halafu watu wakichukua ulalamike. Tuliacha milango yetu wazi muda mrefu, wafanyabiashara wakatumia opportunity, wakavuta, leo kwa uzembe wetu uliowa-attract wao kukwepa kodi na wizi mwingine ulikuwa masterminded from the Government, it is true!
This is the naked truth. Kwa nini mpaka leo mindset ya Serikali na Wizara ya Fedha ni kwamba business community ni wezi? No one will come to our market. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka niwape mfano mwingine, Waziri anasema uchumi umekua kwa asilimia 6.7 katika kipindi cha miezi sita ya kwanza na moja ya eneo ambalo limechangia kukua huko ni minerals. Mimi najiuliza sana na nashangaa taarifa zake, najiuliza kuna tatizo Serikalini? Production ya Tanzanite imeshuka by 50% toka tumewauzia wale wahuni ule mgodi, hiyo growth inatoka wapi? Tunasema fedha imekua, imekua kutoka wapi wakati wana-register losses, private sector can not access loans from the financial institution na siyo kwa sababu hawana hela ni kwa sababu hakuna security sokoni. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, leo biashara zina-collapse nchi hii, leo mabenki yanapata hasara. Nataka niitahadharishe Serikali, if we will not be careful na Waziri wa Fedha usipofanya intervention kwenye financial institution, real estate is going down na wengi waliokopa watashindwa kulipa, tutaingia kwenye matatizo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru.

Mkataba wa Ubia wa Uchumi baina ya Jumuiya ya Afrika Mashariki na Umoja wa Ulaya.

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Spika, ahsante. Labda kwanza nianze kwa kumpongeza Waziri wa Viwanda na Biashara na Serikali kwa ujumla kwa kuleta mjadala ndani ya Bunge wa kujadili mkataba ambao Taifa letu lingeingia. Naiomba Serikali, spirit ya kuleta mikataba Bungeni na uangalie namna gani unaweza kutusaidia kupitia ofisi yako, mikataba ikawa inaletwa ili kupata mandate ya wananchi. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, labda nianze kujenga hoja yangu; kwa nini Watanzania tunahoji juu ya mkataba wa EPA? From the business perspective, mahali ambapo mnaenda kushindana hakuna kuaminiana, ndiyo maana tunayoosheana vidole. Tatizo la mkataba huu, hali-recognize state as an individual lina-define parties as a group. Hili ni tatizo la kwanza. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, mimi ningesema na ushauri wangu kwa Serikali, kwa sababu section 143 ya Mkataba wa EPA, kama hawa wazungu wana nia njema na uchumi wa nchi yetu, tupeleke amendment; kwa sababu section 143 inaruhusu kupeleka amendment. Tupeleke amendment ku-redefine parties, kila nchi iingie mkataba na EPA kivyake kwa kuangalia maslahi yake. Bila hivyo, hatuna sababu ya kusaini mkataba huu. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, kwa nini nasema hivyo? Ukiusoma mkataba huu unanikumbusha wakati nasoma form three historia; triangular trade. This is another triangular trade in a different way. Ni mkataba ambao unatujenga sisi kuwa producers wa raw material and become a market for them. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, sababu ya pili, mkataba huu unapingana na dream ambayo Tanzania imekuwa nayo toka tulivyopata Uhuru. Mwaka 1964 tuli-develop thinking ya kuwa na industries, tuka-fail. Vilevile mistrust kati yetu na Kenya jamani tusisahau. Mwaka 2015 kabla ya Bunge, Mawaziri wetu walienda kukaa kwenye East Africa, wakakubaliana mambo ya msingi kama block.
Moja, walikubaliana kuweka kodi kwenye transit goods; sisi tumekuja kuweka, Wakenya wamefuta. Kwa hiyo, how can we trust them? We will never trust them kwa sababu ya historia. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, yapo mambo ambayo tumekubaliana na wao toka tuna Jumuiya ya Afrika Mashariki ya kwanza, Jumuiya ya Afrika Mashariki ya pili, wenzetu wameshindwa ku-honour kwa kuangalia maslahi yao. Kwa hiyo, hili ni jambo la msingi sana ambalo tunatakiwa tulione. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, jambo lingine ukisoma Article 20 kwenye mkataba huu, unazungumzia issues za tax; import duties, kutoa uhuru na kufungua borders without restriction. Wanakuwekea conditions kabisa kwamba ukitaka kufanya protection on your internal market or internal development, lazima upate approval kutoka kwao. Who are they? Are we not free country?
Mheshimiwa Spika, ili ujue mkataba huu ni shida, wanazungumzia compensation framework ambapo hawatoi commitment. They know we are going to lose money; we are going to lose our development truck, lakini hawaweki commitment, this is the problem. Kwa hiyo, ndiyo maana nasema, tusiseme kwamba tuko kisiwani, tuko kwenye dunia; lakini mkataba lazima uwe win win situation. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, nami nataka kumshauri Waziri wa Viwanda, kwa kuwa section 143 inatoa ruhusa ya kufanya amendment; proposal ya kwanza, redefinition of parties, “this has to be a country between EU and Tanzania, not EU with East Africa, that is number one. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, number two, tukubaliane, we have raw material, they have capital, they have technology; tukubaliane kwamba chochote wanachotaka kuuza kwenye soko lao, viwanda vyao wahamishie kwetu, tu-produce ndani. If they want, they sing our song, not their song. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, tusipokuwa protective; tusipokubali kama nchi ku-protect interest zetu za ndani, nataka niwahakikishie, tunaletewa; amesema mama yangu Mheshimiwa Hawa Ghasia this is a second scramble of Africa, tunageuka wazalishaji wa raw materials kama wakati ule tulipokuwa wazalishaji wa watumwa.
Mheshimiwa Spika, ukisoma Article 75 kwenye huu mkataba, unazungumzia issue za economic development. Vilevile, wameorodhesha items, wame-avoid kitu kimoja, they know, there is no development, without industrialization. There is no anywhere kwenye huu mkataba mimi nimeusoma page by page. Wanako-require na kukubali kwamba katika transfer of knowledge we will transfer teknolojia za viwanda kwenye nchi ambazo tunaingia nazo kwenye mikataba, lakini EPA Agreement wametugawa kama Afrika. EPA Agreement content zake kwenye West Afrika, hazifanani na East Africa. Kwa hiyo, wametugawagawa kwa maslahi yao.
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, nataka niishauri Serikali, hamjakosea kutokusaini na niipongeze Serikali, nimpongeze Mheshimiwa Rais kutokusaini mkataba huu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, mkataba huu uende uwe ni mkataba kati ya Tanzania...
Taarifa..
Mheshimiwa Spika, naipokea taarifa yake.
Mheshimiwa Spika, namalizia kwa kusema kitu kimoja, East African Community ni historical. Ilikufa kwa sababu ya mistrust na kwa sababu ya economic interest ya individual state members. There is no shame kwa nchi kuingia kwenye block na kujitoa. There is no shame kwa nchi kuingia kwenye block na kulinda maslahi ya watu wake na kuachana na wenzake. Watu huachana na wake zao, huachana na wazazi wao, kwa kuangalia maslahi na yale wanayoamini. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, nataka niwatie moyo Serikali, EPA Agreement, if they will not follow our interest we can‟t, kuna Far East, kuna Middle East; kwanza leo tumbaku inadhalilishwa na wazungu; leo hii mazao yetu yanadhalilishwa na wazungu, we should think of another way. Ahsante.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Katiba na Sheria Pamoja na Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Utawala na Serikali za Mitaa kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru kwa kunipa fursa. Nami nitumie nafasi hii kwanza kumshukuru Mwenyezi Mungu kwa kutuleta sote pamoja katika Bunge la mwaka huu tukiwa salama na afya njema. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kuchangia katika maeneo makubwa mawili. Eneo la kwanza ni eneo la utumishi. Tumeona commitment ya Serikali juu ya kufanya jitihada kubwa ya kurudisha nidhamu ya Watumishi wa Umma, lakini nataka niiombe Serikali kuna two approach, kuna carrot na stick. Nimeona matumizi ya stick yamekuwa makubwa zaidi kuliko carrot mahali ambapo imefikia watumishi wetu wamekuwa waoga sana katika maeneo mbalimbali. Watu wamekuwa hawafanyi maamuzi, watu wameingiwa na hofu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, ningeomba Wizara ya Utumishi, commitment ya Serikali kurudisha nidhamu iende na incentive package kwa watu wanaofanya vizuri na wanaofanya maamuzi katika sekta mbalimbali katika utumishi wa umma ili jambo hili liweze kuwatia moyo wale waadilifu. Hatusemi wanaofanya vibaya wasiadhibiwe. Hilo ni jambo la kwanza. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la pili katika Utumishi ni suala la ku-develop Institutional capacity. Dhamira ya Serikali ya Rais, mimi nakubaliana sana na approach ya Rais Magufuli. When you are in crisis tumia hiyo mechanism ya crisis ku-sort out problem, wakati una develop Institution zako.
Kwa hiyo, ningeomba mwaka huu mmoja tumetumia fire approach sasa Serikali ifanye kazi kubwa ya ku-develop institutional capacity ili Mheshimiwa Rais atakapomaliza kipindi chake cha miaka kumi taasisi ziendelee. (Makofi/Kicheko)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa nini ni lazima tujenge capacity za Taasisi? Tunapotegemea sana uwepo wa mtu, anapokuwa hayupo tunarudi kule tulikotoka, tutakuwa hatuisaidii nchi kule tunakotaka kwenda. Kwa hiyo hili ni jambo muhimu sana la kufanya ili tuweze kutatua tatizo hili.
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo lingine ni Wizara ya TAMISEMI, nampongeza Waziri wa TAMISEMI na Naibu wake wanajitahidi, lakini wameondoa vyanzo vya mapato hasa katika Miji na Manispaa. Wajitahidi basi hata fedha za OC ziende. Kinachotokea sasa hivi fedha za OC haziendi ambazo ziko budgeted kabisa na zimepitishwa na Bunge, haziendi kwa wakati, hazifiki matokeo yake fedha za mapato ya ndani sasa zinatumika kuendesha ofisi za Hamashauri, matokeo yake zinaathiri development activity katika maeneo yetu. Kwa hiyo, hili ni jambo muhimu sana Serikali ikaangalia.
Mheshimiwa Mwenyekiti, vilevile mtazame uwezekano wa kurudisha hivi vyanzo vya mapato ambavyo vimeondolewa kwenye Halmashauri. Kwa sababu tunapopunguzia capacity ya Halmashauri ya kifedha maana yake na tumeamua kwenda na approach ya D by D shughuli za maendeleo na hali ya uchumi kwa wananchi wetu ni ngumu. Ni muhimu sana tuone namna gani tunazipa uwezo Halmashauri zetu kutatua changamoto zinazokabiliana nazo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, TAMISEMI kama wenzangu wamesema, TAMISEMI ni kama jalala, lakini sitaki kutumia neno jalala imeamuliwa kwamba kwa approach ya utawala tuliyochagua ni kwamba ndiyo coordination center. Leo tumeunda Tume ya Utumishi ya Walimu (Teachers Commission) imeenda TAMISEMI, ingawa mimi kwa mtazamo wangu naiona haina meno, lakini la pili kuna madai ya Walimu ambayo ni makubwa mno. Lazima tuje na mechanism ambayo itajenga hope kwa Walimu wetu kwamba madai yao haya within this span of period yatakuwa yamelipwa. I don‟t believe mpaka leo bado tunafanya uhakiki, tunahakiki mpaka lini? Hili ni jambo ambalo ni lazima tujiulize. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, suala la ajira imekuwa changamoto, wewe ni Makamu Mwenyekiti wa Kamati yetu unaona Wizara ya Afya ikija, Wizara ya Elimu ikija, suala la ajira linavyokuwa ni mjadala mkubwa na upungufu wa watumishi hasa wa kada ya afya katika Halmashauri zetu. Mheshimiwa Simbachawene na Dada yetu Mheshimiwa Angellah Kairuki, uhakiki wameshafanya for almost one year, hebu wafungulie hizi ajira ili tuondoe watoto wetu wanao graduate mitaani tuweze kuwa-absorb katika ajira, pia tuweze kuondoa kero! (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi leo by June katika Mji wa Nzega tutakuwa na zahanati 15 mpya, tutakuwa na vituo vya afya vitatu vipya, hakuna manpower! Leo Nzega tuliamua kuachana na approach ya kushusha vyeo Walimu ambao hawa-perform vizuri na kuwaadhibu, no! Tuliamua kuangalia changamoto zao. Mwaka jana matokeo ya darasa la saba Halmashauri ya Nzega ilikuwa ya mwisho Kimkoa, mwaka huu imekuwa ya pili kwa sababu tulienda ku-tackle matatizo ya Walimu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, mwaka jana Mji wa Nzega haukuwa na division one na division two almost lakini performance ya mwaka huu kidogo ime-grow, Halmashauri ya Mji wa Nzega imekuwa ya 73. It‟s very important tukaangalia hizi crisis katika Local Government na Brother Simbachawene you have a lot of mzigo. Kwa hiyo, ni vizuri kupitia Bunge hili na nimshauri kwenye Bajeti inayokuja matatizo ya Walimu tuje na clear plan kwamba madai ya Walimu ni kiwango hiki, tutayalipa ndani ya kipindi hiki ili Walimu wetu wawe na matumaini kule walipo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, TASAF. TASAF imesaidia sana watu wetu lakini umefika wakati wa approach ya TASAF kubadilika iwe ni developmental approach, kwamba fedha zinazopelekwa kwenye kaya maskini ziwe ni fedha ambazo zina wa-commit wale watu maskini kuja na miradi ya maendeleo ambayo hawa wataalam wa TASAF mwaka kesho kabla hawajakupa fedha wanaangalia performance ya mwaka jana, fedha tuliyokupa na mradi ulioanzisha. Ni muhimu Idara ya Maendeleo ya Jamii katika Local Government ikafanya kazi very close na wataalam wa TASAF na Watendaji wetu wa Vijiji ili kusaidia kaya hizi maskini badala ya kupewa fedha kwenda kula ziwe fedha za investment ili tuweze kuondokana na umaskini katika Local Government. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tumesikia hoja ya asilimia 10 nataka Serikali itafakari. Tuna asilimia 10 katika Halmashauri, tuliahidi kwenye Ilani shilingi 50 million ya kila kijiji. Tuna fedha za Mfuko wa Uwezeshaji, hizi fedha ziko scattered katika maeneo mengi. Umewadia wakati kama Serikali itazame hizi fedha ambazo zina target kwenda kukopesha vijana na akinamama tuziwekee proper framework kisheria ili ziweze kufikia watu kwa wakati. Ukichukua milioni 50 ya kila one basket halafu tukachukua fedha za uwezeshaji zinazowekwa Wizara ya Mheshimiwa Jenista, fedha hizi tukazitengenezea sheria zitatusaidia sana kuondokana na changamoto za financing kwa watu wetu maskini.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru sana na naunga mkono hoja.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Bajeti kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru kwa kunipa fursa. Kwanza nianze kuipongeza sana Kamati kwa kazi waliyoifanya ingawa taarifa yao ni ya quarter moja. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la pili nataka niishauri Serikali. Siyo dhambi kufanya evaluation ya kipindi cha miezi sita na kurudi kwenye drawing table ili kujipanga upya. Ukisoma taarifa ya Kamati, ukisoma Taarifa ya Hali ya Uchumi aliyoiwasilisha Mheshimiwa Waziri kwenye Bunge hili, ukisoma Taarifa ya BOT waliyoitoa Desemba inatuonesha kabisa tuna kila sababu ya Serikali kurudi kukaa chini kujitathmini na kupanga upya. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka nitoe indication chache ambazo kwa upande mmoja Kamati wamezi-observe upande mwingine taarifa ya BOT waliyoitoa Desemba wamezionesha. Kwenye taarifa ya BOT na Waziri wa Fedha kwenye taarifa yake aliyoisoma juzi ndani ya Bunge hili, ukisoma kwenye taarifa aliyoisoma kwenye Bunge hili, item number (6) na (7) naomba ninukuu. Kwenye item number (6), Mheshimiwa Waziri anasema:-
“Kiashiria kingine cha jumla cha afya ya uchumi wa Taifa ni mfumuko wa bei ambao unapima mabadiliko ya bei za bidhaa na huduma zinazotumiwa na kaya nchini. Mfumuko wa bei ulipungua kutoa 6.5 Januari mpaka 5.5 Juni 2016”.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ukienda item number (7), Mheshimiwa Waziri anasema:-
“Kuna viashiria vinavyoonesha uwezekano wa kuongezeka kwa mfumuko wa bei kutokana na hali ya ukame uliojitokeza hapa Tanzania na Ukanda wa Afrika Mashariki na uwezekano wa kuongezeka kwa bei za mafuta katika soko la dunia” Mheshimiwa Mwenyekiti, item (6) ni viashiria vya kuporomoka wakati item (7), kuna uwezekano wa kupanda.
Mheshimiwa Mwenyekiti, taarifa ya Benki Kuu inasema, headline inflation ime-grow kutoka 0.1% kwenda 1.1% na contributing factor ni energy na fuel growth. Kwa hiyo, tafsiri yake ni nini? Ni kwamba kuanzia leo Januari mpaka tunapofika Julai hali ya mfumuko wa bei itakwenda juu. Maisha ya Watanzania yatakuwa magumu. Kwa hiyo, ni vizuri sasa Serikali ikachukua hatua ili ku-rescue situation inayotukabili huko mbele.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa nini nasema hivi? Kwa sababu sehemu kubwa ya bajeti yetu tuliyopitisha, fedha za maendeleo tulitarajia kutoka nje ya nchi. Hali inavyoonesha tume-attain less than 30% na kuna uwezekano development partner wasitupatie hizi fedha. Tumekimbilia kwenda kukopa ndani ambako tume-burst, tumekwenda 132%. Tafsiri yake mzunguko wa fedha kwenye soko utashuka maisha yataendelea kuwa magumu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kuongelea kushuka kwa shilingi. Mheshimiwa Waziri anatuonesha confidence na mimi nayasema haya kufuata maelekezo yako kwamba tujikite kwenye ripoti ya Kamati, najenga hoja zangu hizi za awali ili ripoti ya Kamati ambayo wamei-submit hapa iweze kutu-guide na Serikali ikubali kuna tatizo. Dola ya Kimarekani wameamua wao wenyewe kuongeza kutoka 0.25% interest kwenda 0.5% na wana project by December itakwenda 0.75%.
Mheshimiwa Mwenyekiti, tafsiri yake ni kwamba madeni tuliyokopa kama nchi gharama yake itaongezeka. Serikali inasema deni linahimilika, Mheshimiwa Waziri umefika wakati sasa, ushauri wangu kwenye hili, tuanze kulitathmini deni letu sio kwa GDP tulitathmini deni letu kwa mapato yetu halisi against revenue kwa sababu tunalipa kwa kodi tunayoikusanya kutoka kwa Watanzania. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kama nchi, Kamati imesema na Serikali imesema kwamba tumekusanya vizuri kodi kutoka kwa Watanzania, tafsiri yake ni nini? Tumetoa fedha kwenye mifuko ya Watanzania, tumeipeleka Serikalini. Njia pekee ya kutatua hii changamoto ni fedha hizi zirudi kwa shughuli za maendeleo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nami niipongeze Serikali kusaini mkataba wa ujenzi wa reli ya kati na Waturuki wa kilometa 200. Naipongeza sana na nikitazama kwa bajeti ya 2016/2017 achievement zitaonekana kwenye item ambazo hazigusi maisha ya Watanzania moja kwa moja, ndege tuta-attain na hilo ni jambo jema.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nawaelewa sana Wizara ya Fedha wanafanya jitihada ya kutuondoa kwenye consumption based economy kwenda kwenye investment based economy lakini hatutakiwi ku-destroy fundamental pillars tulizozijenga, uchumi wetu muda mrefu umekuwa based on consumption.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka niishauri Serikali, tuna dhamira ya kwenda kwenye viwanda, angalieni takwimu zifuatazo. Ukisoma taarifa ya Waziri na taarifa ya Kamati tunasema kwamba tumepunguza importation lakini importation zipi tulizopunguza? Capital goods imports zimeshuka kwa 33%, building and construction zimeshuka kwa 29%, machinery zimeshuka kwa 36%, fertilizers zimeshuka kwa 24%, transport equipment zimeshuka kwa 32%.
Mheshimiwa Mwenyekiti, hii tafsiri yake ni nini? Ni kwamba uwekezaji kwenye viwanda haupo! Hakuna mtu anaenda kuwekeza! Kwa hiyo, Serikali sasa hivi inachotakiwa kukifanya na mkubali kwamba bajeti ya mwaka jana tuliyopitisha haikuwa realistic! (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, Mheshimiwa Waziri la kwanza na tulisema kwenye bajeti wakati tunachangia mwaka jana kwamba wakati umefika tuwe na realistic budget na vipaumbele ambavyo tunaweza ku-attain kwa muda mfupi. La pili, financial institution, Waziri amesema Benki zetu ziko imara, moja ya benki iliyopata hasara quarter ya pili ni Tanzania Investment Bank, ndiyo ime-lead! Imepata hasara ya 20 billion shillings lakini hoja tunayoisikia sana kutoka Wizara ya Fedha ni kwamba provision zinazowekwa na benki za non-performing loans ni nyingi ndiyo maana wanapata hasara. Kunapokuwa na NPL nyingi sio rocket science ni kwa sababu wakopaji waliokopa wameshindwa kulipa! Kwa hiyo, wanacho-provide ni kwamba hazitakusanyika huko na kwa kuwa hazitakusanyika maana yake mabenki yatapata hasara. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tazama Benki yetu ya Kilimo ilikuwa ina 56 billion shillings, wamekopesha only 3.6 maana yake hakuna mikopo inaenda kwenye sekta ya kilimo. Sekta ya kilimo ndiyo uti wa mgongo wa kutuletea fedha zetu za nje pamoja na tourism lakini hali ya nchi inavyoonekana, sekta ya kilimo imeshuka kwa 0.5. Kitakachotokea mavuno ya 2016/2017 itashuka zaidi kwa sababu hatukutenga fedha kwa ajili ya pembejeo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashangaa perception ya Serikali sasa hivi kwamba uwekezaji kwenye pembejeo na researchers wamefanya uchunguzi duniani kwamba msipo-provide fedha nyingi kwenye kilimo kwa kuwekeza kwenye pembejeo ukuaji wa sekta ya kilimo utakuwa ni historia, hatuwezi! Kwa hiyo, ningeiomba Serikali, Wizara ya Kilimo uwekezaji kwa ajili ya pembejeo kwenye bajeti ijayo ufanyike…
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru. Naunga mkono ripoti ya Kamati.

Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Miundombinu na Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Nishati na Madini kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, nashukuru. Mimi nilitaka niseme
kwanza niipongeze Kamati kwa taarifa walizoleta, lakini jambo moja nilitaka niseme.
Mheshimiwa Naibu Spika, kama nchi tumekuwa tukijadili suala la kuwa na viwanda.
Mambo mawili ni muhimu sana, sekta ya miundombinu na sekta ya umeme. Nilitaka niishauri
Serikali, imefika wakati wa ku-embrace private sector (PPP), energy sector mawazo ya kufikiri
kwamba tutatumia fedha zetu za ndani kununua majenereta, kuzalisha umeme sisi, TANESCO
izalishe umeme, ifanye nini, hatutopiga hatua ya kuwa na hizo megawati 10,000 tunazotaka.
(Makofi)
Kwa hiyo, mimi ningeshauri, wizara mnafanya kazi kubwa sana kwenye rural energy,
mnafanya jitihada kubwa sana lakini mfungue fursa kwa ajili ya uwekezaji wa sekta binafsi
kwenye umeme, ili watu waweze ku-compete na kupatikana umeme wa bei rahisi ili Mwijage
atuletee viwanda. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini umeme hauwezi kuja bila kuwa na proper incentive
scheme kwenye sekta. Ningewashauri Wizara ya Nishati pamoja na Wizara ya Fedha, na Wizara
ya Viwanda na Biashara, kaeni chini m-develop incentive scheme kwa ajili ya uwekezaji wa
private sector mziweke wazi ili wawekezaji wajue tukienda Tanzania kuwekeza mtaji wetu, these
are the benefits na Wizara ya Fedha iache mindset ya kuweka kodi kwenye inputs. Tarajieni
kuvuna kwenye matokeo hilo ni jambo muhimu sana.
Mheshimiwa Naibu Spika, nilitaka niiombe Wizara ya Miundombinu, mmeanza jitihada
kubwa sana ya kujenga reli ya kati, kupanua bandari, ni jambo jema. Lakini kule kwetu Nzega,
kama Mkoa wa Tabora kuna barabara; mwaka 2014/2015 mlituwekea fedha kwa ajili ya visibility
study hazikutosha, kwa hiyo ule mpango wa barabara ya kutoka Tabora kupita Mambali
kwenda Bukene, kwenda Itobo, kwenda Kahama mpaka leo imesimama. Ni ahadi ya Rais
Kikwete, ni ahadi ya Rais Magufuli, kwa hiyo, nakuomba kaka yangu Mheshimiwa Waziri wa
Miundombinu, tukumbuke barabara hiyo ni muhimu sana kwa uchumi wa eneo lile. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, vilevile, kuna Daraja la Nhobola pale Nzega, Mheshimiwa
Waziri unafahamu, tumegonga sana mlango ofisini kwako kuomba haka kadaraja. Sasa hivi
wananchi wa jimbo la Nzega upande wa Nhobola hawavuki kwenda kupata mahitaji katika Mji
wa Nzega, inabidi wazunguke kwenda Tinde kwenda kupata mahitaji Mkoa wa Shinyanga
ambako ni mbali zaidi. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini kwenye uwekezaji wa reli, Mheshimiwa Waziri hakuna
clause muhimu ambayo mnatakiwa muiweke kama Serikali; mambo mawili, commitment ya
nchi ya mapato yetu ya ndani ambayo tunatoa shilingi kulipa mkandarasi yatumike kama
sehemu ya kulipa contract za ndani. Tukitumia zile fedha kumlipa mkandarasi wa nje maana
yake tuta-transfer dola kupeleka nje, zitatuumiza.

Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Kilimo, Mifugo na Maji na Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Ardhi, Maliasili na Utalii kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru kwa fursa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza naunga mkono taarifa za Kamati zote mbili. Nataka niseme mambo machache na jambo la kwanza ni suala la maji, ninaiomba Wizara ya Maji mchakato wa maji wa Ziwa Victoria na utekelezaji wake tunatarajia sana watu wa Mikoa ya Tabora na Singida utekelezaji wa mradi huu, tumeusubiri kwa muda mrefu ingawa kuna matumaini madogo, tunaomba, tulitarajia mwezi huu wa pili mkandarasi angekuwa site, tungeomba jambo hili litekelezwe. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la pili kwenye maji fedha zinazoenda kwenye Mfuko wa Maji chanzo chake ni mafuta. Amesema Mheshimiwa Nsanzugwanko ni muhimu sana base ambayo Kamati ya Bunge inayosimamia section hii i-demand kutoka Serikali mahitaji halali ambayo yalitakiwa yaende kwenye mfuko ili siku nyingine wakija kwenye Bunge hapa watuambie matarajio yalikuwa ‘X’ kilichopatikana ni ‘Y’ ili Bunge liwe na picha halisi ya nini kinaendelea. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la tatu, narejea nilisema mwezi wa tisa nasema na leo; hakuna dhamira ya Serikali kuondoa migogoro ya wakulima na wafugaji. Nilitahadharishe Bunge kwamba tusiingizwe kwenye mkenge tukadhani hili ni tatizo la Mheshimiwa Tibeza, siyo tatizo la Mheshimiwa Tizeba tu wala siyo tatizo la Waziri wa Ardhi tu na wala siyo tatizo la Waziri wa Maliasili, hili ni tatizo linalotakiwa kuchukuliwa na Serikali collectively. Wizara ya TAMISEMI, Wizara ya Kilimo, Wizara ya Maji, Wizara ya Mifugo na Wizara ya Ardhi waje kwenye Bunge la Bajeti watuletee mpango wa Serikali juu ya kumaliza mgogoro wa wakulima na wafugaji. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la tatu na la mwisho ni hii dream tuliyonayo, dream hii imekuwepo toka Serikali ya Awamu ya Kwanza kujenga Taifa la kujitegemea la viwanda, Serikali ya Awamu ya Pili, Awamu ya Tatu, Awamu ya Nne na Serikali ya Awamu ya Tano. Ninachokiona makosa yale ya toka enzi za Mwalimu Nyerere yanafanyika leo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kosa la kwanza tuna-focus kuwekeza kwenye viwanda ambavyo ukitazama objective yake ni import substitution industry, ni wrong. Lazima tufike mahali Serikali ielewe hakuna industrialization kama hatujaamua kuwekeza kwenye sekta ya kilimo. Hakuna industrialization kama Wizara ya Viwanda, Wizara ya Fedha, Wizara ya Nishati na Wizara ya Miundombinu hawatokuja collectively na kuwa na master plan ya kutujengea viwanda katika nchi hii.
Mheshimiwa Mwijage atakuwa anakuja hapa anatuambia njoo nikupe kiwanda. Mimi nimempa eneo hekta 200 Nzega, mpaka leo nataka niwaruhusu wananchi walime hakuna hata hope. Nataka nitoe mfano mwingine, leo hii tumbaku ina tozo na ushuru almost 16 lakini ukizitazama pamoja na silent ziko 19, Mheshimiwa Tizeba anajua.
Mheshimiwa Rais wakati anaomba kura alisema ataondoa tozo kwa wakulima, leo Nzega mkulima wa Idudumo akilima mpunga anaanza kutozwa kuanzia anavyotoka njiani nyumbani kwake na mageti mpaka anafika mashineni kuuza gunia lake moja, tunaongeza umaskini kwa watu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, safari hii hatujaweka bajeti ya pembejeo, niwaombe Waheshimiwa Wabunge, hasa wa Chama chetu cha Mapinduzi, tusiwe tayari ku-fall into the pressure ya Serikali. Tumepitisha bajeti ya ajabu sana ya Kilimo mwaka huu hapa sisi, ambayo haina fedha ya bwawa, Mheshimiwa Dkt. Tizeba Waziri wa Kilimo wala Wizara ya Maji hawana uwezo wa kutujengea mabwawa ya wafugaji, hana fedha za pembejeo, tunasema mawakala walipwe tutaambiwa tu bado wanachunguza, Mheshimiwa Dkt. Tizeba hana lugha nyingine, kaapa yule, lakini hakuna fedha za kuwalipa, this is the bitter truth…
(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Kilimo, Mifugo na Maji na Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Ardhi, Maliasili na Utalii kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru kwa kunipa fursa, mimi nataka nichangie mambo machache na nataka nijielekeze kwenye Kamati ya Mambo ya Nje na Usalama. Mheshimiwa Mwenyekiti, dhana ya usalama ina mitazamo mingi, lakini usalama wa nchi yoyote duniani huanza na raia wake. Raia ndiye mlinzi namba moja wa nchi yake. Unaweza ukawa na jeshi kubwa, lina vifaru vingi, bunduki nyingi, askari wengi lakini raia kama hawako tayari kulinda usalama wa nchi yao, nchi hiyo haiwezi kuwa na usalama, itakuwa na utulivu. Mheshimiwa Mwenyekiti, ukiangalia kitakwimu duniani, Tanzania ni moja kati ya nchi 20 za mwisho ambazo raia wake wanafuraha. Raia wanapokuwa hawana furaha, kuna mambo mengi yanayochangia. Sasa msingi wa yote haya ni nini, ni haki. Jambo la kwanza ambalo kama Taifa muhimu kabisa kulipa kipaumbele katika kuhakikisha usalama wa nchi yetu unaendelea kushamiri ili mambo mengine yaweze kufanikiwa ni haki za raia kuheshimiwa na haki hizi ni haki za kiraia, lakini vilevile haki za kiuchumi. Mheshimiwa Mwenyekiti, nitatoa mifano michache. Leo Bunge sisi tunapitisha sheria, nataka nitolee mfano sheria ya SUMATRA. Basi lenye kubeba abiria 40 ili lipate leseni ya SUMATRA linatakiwa kulipa shilingi 80,000. Ukiangalia cost per unit maana yake kila kiti cha abiria ni shilingi 2,000. Lakini bodaboda ili afanye biashara yake anatakiwa alipie SUMATRA shilingi 20,000 maana yake kiti kimoja kile cha abiria yeye anakilipia shilingi 20,000 hakuna haki. Mheshimiwa Mwenyekiti, mwanafunzi wa Chuo Kikuu anaenda chuoni hana uhakika wa maisha yake, mfanyabiashara anayeenda sokoni kufanya biashara yake hana uhakika wa kufanya biashara yake katika mazingira salama. Maana yake tumetengeneza sheria nyingi ambazo hazimfanyi mtu masikini kuweza kuwa na uhakika wa maisha yake, hii ni hatarishi kwa usalama wa nchi yetu. Kwa hiyo, mimi ningeshauri Serikali, hakuna jambo la msingi kuliko jambo lolote kama haki za raia kuheshimiwa. Tunapoanza kujenga msingi wa kukandamiza haki za raia katika nchi, tunajenga Taifa la watu wanaonung‟unika ambao hawatakuwa na uzalendo katika moyo wao, ambao hawatokuwa tayari kulipigania Taifa hili. (Makofi) Mheshimiwa Mwenyekiti, takwimu za dunia za United Nations za mwaka 1974, Tanzania ilikuwa miongoni mwa nchi ya 107 katika nchi ambazo raia wake wanafuraha, leo imeporomoka, ni swali muhimu la kujiuliza. (Makofi) Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la pili, kama Taifa tulikuwa na heshima yetu katika medani ya kimataifa, heshima ambayo ililijenga na kuijenga taswira ya nchi hii kutokuungana na watu wanaokandamiza watu wao, leo Serikali iko katika mchakato wa kufungua Ubalozi wa Israel. Mwalimu alim-consider Muisraeli kuwa ni mkandamizaji wa haki za watu duniani ambaye amekalia kimabavu Taifa la watu wengine, sisi tumeondoka kwenye msingi uliojenga Taifa hili kwa muda mrefu. Mheshimiwa Mwenyekiti, nimesikitika sana, African Union kuichukua nchi ya Morocco kuiingiza katika Jumuiya ya Nchi za Afrika na sisi kama Taifa hatujatoa stand mpaka leo, ni jambo la kusikitisha sana kama nchi. Mheshimiwa Mwenyekiti, ninashukuru.

Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Masuala ya UKIMWI na Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Huduma na Maendeleo ya Jamii kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa fursa ya kuchangia. Na mimi ni-declare interest kwanza ni Mjumbe wa Kamati ya Huduma na Maendeleo ya Jamii.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kusema, kama Taifa tunakabiliwa na mambo matatu makubwa, nina imani sana na Serikali ya Awamu ya Tano, kwamba mambo haya matatu, ukiwa na collective work mambo haya tutayamaliza. Jambo la kwanza ni suala la dawa za kulevya, jambo la pili ni jambo la ushoga, jambo la tatu ni tatizo la elimu ya hovyo kwenye nchi yetu, haya mambo matatu yanaliumiza Taifa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, wakati wa Serikali ya Awamu ya Nne, Mheshimiwa Rais Kikwete alisema anayo list ya wauza dawa za kulevya, naomba nieleweke Rais Kikwete alisema anayo list ya majina ya wauza dawa za kulevya. Mimi ningeomba kupitia Bunge hili Waziri wa Mambo ya Ndani amfuate Mzee Kikwete pale Msoga akamuombe ile list ili waweze kuungana na kazi ya Makonda. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaiomba Serikali, kama alivyosema Mheshimiwa Rais, vita ya madawa ya kulevya, na mimi naamini anachokifanya Mheshimiwa Makonda ana-collect taarifa, vita ya dawa za kulevya siyo vita ya Paul Makonda peke yake, ni vita ya Serikali dhidi ya cartel ya dawa za kulevya. Kwa hiyo, naamini hataachwa Makonda na vita hii kama alivyoachwa alivyoanza kuongelea suala la lesbians na ushoga, alibaki nayo peke yake, kwa hiyo naamini kwamba Serikali itamuunga mkono katika jitihada hii aliyoanza, he started somewhere, ninaamini watumiaji wataachiwa. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la pili kwenye issue ya dawa za kulevya, nadhani lazima tuelewe, kama nchi tunataka kupigana vita hii tupigane in it’s totality. Kwa sababu tunatunga sheria dhidi ya dawa za kulevya halafu tunaruhusu kuanzisha vituo vya kutibu watumiaji wa dawa za kulevya, you prohibit in the left hand side, unakataza kwa mkono wa kulia unaruhusu kwa mkono wa kushoto, mnaanzisha vita mnaita sober house. Mimi ingekuwa amri yangu ningefunga sober house na kila mtu anayekula unga akienda hospitali apimwe, akionekana anakula aanze kushughulikiwa yeye kutusaidia aliyemuuzia, distributor ni nani. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, elimu; nataka tuangalie hizi takwimu Waheshimiwa Wabunge humu ndani tumeongea sana, kwamba madai ya walimu, walimu wana matatizo. Tatizo la msingi la sekta ya elimu katika nchi yetu ni mfumo. Leo elimu yetu inasimamiwa na almost Wizara tano, TAMISEMI, kama Kamati ya Huduma madai ya walimu anayasema sana Mheshimiwa Mwalimu Bilago kwa sababu ni mwalimu, na dada yangu Mheshimiwa Susan na Wajumbe wengine, lakini hili liko chini ya TAMISEMI. Kwa hatua ya awali Bunge hili liazimie, linapokuja suala la elimu, Waziri wa TAMISEMI na Waziri wa Elimu waje mbele ya Kamati kwa pamoja. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la tatu matokeo ya mwaka huu asilimia 93 ya shule zilizofanya vizuri ni shule za private, government ni only seven percent. Lakini division one mpaka division three ni asilimia 28 tu ya wanafunzi, asilimia 72 ni division four na division zero. Hali ya vyuo vyetu vikuu tunasema kwamba tunatanua elimu ya msingi matokeo yake idadi ya watoto wanaofaulu ni kubwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mwaka huu tumeweza kuwapa sponsorship au kuwapa mikopo watoto 25,000 tu kati ya karibu watoto 60,000 ambao walikuwa wamedahiliwa kwenda vyuo vikuu, kuna watoto 35,000 hawajapata fursa ya kwenda higher learning institution ni tatizo. Kamati imesema TCU badala ya kusimamia suala la ubora amebaki kuwa dalali wa vyuo vikuu. Nataka niwaambie Waheshimiwa Wabunge, East Africa Community iliunda commission ya kupitia vyuo vikuu vinavyotoa elimu ya madaktari, vyuo vinne vimefungwa Tanzania kwa sababu quality ya elimu yake iko chini, this is a crisis! (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kama hatutakuwa serious kwenye suala la elimu ya nchi hii hatuwezi kupiga hatua tunayotaka kupiga na mimi niwaombe Waheshimiwa Wabunge, Mheshimiwa Spika hapa alisema kuna hoja nilipeleka ya kutazama mfumo wa elimu, basi kwa kuanza tu tuazimie, Serikali ikautazame mfumo wa elimu wa nchi hii wote. Vyuo vikuu angalau by standard, wahadhiri wenye Ph.D wanaotakiwa kuwa kwenye vyuo vikuu, tulionao sasa hivi ni only 25 percent wakati standard ni angalau asilimia 60, lakini vyuo vyetu vina asilimia 25 tu ya wahadhiri wenye sifa ya kuweza kufundisha katika vyuo vikuu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, sometimes unajiuliza, nimeona takwimu za BEST, ukichukua takwimu za Wizara ya Elimu, Sayansi na Teknolojia za mwaka 2012 mpaka 2016….
(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)
MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, muda umeisha?
MWENYEKITI: Ndiyo, Ahsante Mheshimiwa Bashe.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Fedha za Ofisi ya Waziri Mkuu na taasisi zilizo chini yake pamoja na Mfuko wa Bunge kwa mwaka 2017/2018.

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Spika, ahsante kwa kunipa fursa. Kwanza nitumie fursa hii kumshukuru Mwenyezi Mungu kwa kutujalia sote kufika hapa kwa ajili ya kutimiza wajibu wetu. Vilevile nitumie fursa hii kukupa pole wewe kwa kuondokewa na mmoja kati ya sisi, Mbunge wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo, Mheshimiwa Dkt. Macha ambaye alikuwa Mjumbe mwenzangu wa Kamati ya Huduma na Maendeleo ya Jamii. Mwenyezi Mungu ailaze roho yake mahali pema peponi.
Mheshimiwa Spika, nianze kwanza kumpongeza Mheshimiwa Waziri Mkuu. Nampongeza kwa jambo moja kubwa sana, humbleness. Kwa kipindi cha mwaka mmoja ambao amekuwa Waziri Mkuu wetu ame-portray kuwa kiongozi mtulivu, mwadilifu na msikivu. Simpongezi kwa sababu labda ya unafiki au kuna kitu nataka, this is the naked truth. Ni Waziri Mkuu mpole, msikivu na anayesimamia kile ambacho anakiamini. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, tumeshuhudia viongozi wa ngazi mbalimbali na Wabunge wamekuwa wakisema katika levels mbalimbali za wilaya na mikoa viongozi wengi kukosa sifa aliyonayo Mheshimiwa Kassim Majaliwa. Hiki ni kipaji ambacho Mwenyezi Mungu amempa na hatuna budi
kumpongeza kwa kuonesha hilo. Nadhani viongozi wengine katika nchi wana wajibu wa kujifunza jambo hili alilonalo Mheshimiwa Majaliwa. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, niende kwenye kuchangia. Kwanza niipongeze Ofisi ya Waziri Mkuu, ukiangalia kwenye maelezo ya hotuba yake na Kamati, bajeti ya maendeleo wamepata asilimia 44, ndicho walichokipata. Hii ni taswira inayoonesha kwamba Serikali katika Wizara mbalimbali suala la upelekaji wa fedha limekuwa tatizo. Kwa hiyo, ningeshauri kwenye cabinet kabla ya bajeti ya Serikali Kuu haijaja ingawa katika Kamati tumeona wote, mimi kwenye Kamati niliyopo nimeona utekelezaji wa bajeti ulivyo tatizo hasa fedha za maendeleo.
Mheshimiwa Spika, katika hotuba ya Waziri Mkuu ukiangalia ukurasa wa 16, anapoongelea suala la Serikali kupitia Mfuko wa Maendeleo ya Vijana imetoa mikopo ya 1.5 billion shillings kwa vikundi 297 lakini ameongelea Mamlaka ya Serikali za Mitaa kutoa 4.6 billion lakini tulioshiriki kwenye mchakato huu, mimi nimeenda na Mkoa wangu Serikali za Mitaa kuona ni kiwango gani fedha kutoka Central Government zinavyoathiri upatikanaji wa asilimia tano na asilimia 10.
Mheshimiwa Spika, kwa mfano katika Halmashauri ya Mji wa Nzega, OC iliyokuwa budgeted kwa mwaka wa fedha 2016/2017 ilikuwa ni shilingi milioni 606, tulichokipokea ni asilimia 27 peke yake. Development budget ilikuwa ni 5.7 billion tulichokipokea ni asilimia 24. Maana yake ni kwamba fedha tulizokusanya katika mapato ya ndani zote zitaenda kusukuma shughuli za uendeshaji wa ofisi, asilimia tano ya akinamama na asilimia tano ya vijana haiwezi kuwa attained. Kwa hiyo, tafsiri ni moja tu, ni lazima tupange realistic budget. Sio vibaya kuwa na uhakika kuliko kujenga matumaini makubwa kwa watu wetu ambayo hayapo. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, pale Ofisini kwa Waziri Mkuu na mimi nimpongeze kuanzisha hiki kitengo cha ku- track ahadi za Rais, nampongeza sana. Mheshimiwa Waziri Mkuu ningekuomba uende hatua ya mbele zaidi, ile ofisi yako inayo-track ahadi za Rais kwa mfumo wa kidigitali na utekelezaji wake katika kila Wizara tungeomba angalau kila miezi sita Wabunge tugawiwe, kwa sababu sisi ndio tuliokuwepo kwenye majimbo wakati Rais anatoa hizi ahadi. Zipo ahadi za Ilani na zipo ahadi ambazo Rais alitoa pale pale hadharani. Kwa mfano, katika Jimbo langu Rais aliahidi ujenzi wa daraja la Nhobola na sisi katika Halmashauri tukaamua kutoa fedha imefanyika feasibility study na kila kitu tume-submit Wizara ya Ujenzi, kwa sababu uwezo wa TAMISEMI kujenga haupo.
Mheshimiwa Spika, aAhadi ile tuliahidiwa itatekelezwa mwaka huu mpaka leo hatuoni dhamira pamoja na kukutana na Mawaziri katika corridor. Wakati Rais anakwenda Chato Desemba alifanya mkutano Nzega na kwenye podium akasema kwamba jambo hili linashughulikiwa mwaka huu wa fedha, hakuna, wananchi wanaishi kwa matumaini. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, kwenye hotuba hii ya Waziri Mkuu amezungumzia suala la kukua kwa uchumi kwa asilimia saba na nimemsikia dada yangu Mheshimiwa Janet Mbene amezungumza suala hili. Economic growth na economic development ni vitu viwili tofauti. Tunapozungumzia growth ya uchumi bila kuzungumzia kubadilika kwa maisha ya watu tutakuwa tunajidanganya kwenye takwimu na tatizo liko wapi? Tatizo la kwanza ndugu zangu nimeangalia alichokipresent Waziri wa Fedha hapa hakuna inclusion, kwenye mpango wetu tunaokuja kuupitisha wa 2017/2018 ni ule ule hauna tofauti na 2016/2017. Hakuna focus kwenye agrosector.
Mheshimiwa Spika, hatuwezi kuondoa matatizo ya watu wetu kama hatuwekezi kwenye kilimo. Ni hatari kweli! Mimi nataka niseme, kama hatutokuwa makini kutatua changamoto ya umaskini wa watu wetu kwa kuangalia sector zinazokua, zinazogusa maisha ya watu, it is just a time bomb, iko siku watu watatafuta haki yao mitaani na hii itahatarisha usalama wa nchi yetu. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, angalia sekta zilizo-contribute asilimia saba kutokana na hotuba ya Waziri Mkuu, madini, usafiri, mawasiliano, financial institution. Madini ni yapi? Ni GGM na Acaccia. Ripoti ya Kamati ya Bomani ambayo iliundwa na Serikali ya Awamu ya Nne mpaka leo utekelezaji wa mapendekezo yake its only 30%. Kamati ya Bomani ilipendekeza mrahaba wa 3% - 15% hiyo ndiyo range. Revenue
sharing plan hatujafanya, matokeo yake tumefanya nini? Ndiyo hii tunafanya zima moto. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, tunayo mipango, tuna Sera ya Madini ya nchi, tuna mapendekezo ya ripoti ya Bomani hayajatekelezwa, tunafanya hizi kazi za zima moto. Ningeomba Mheshimiwa Waziri Mkuu niishauri Serikali kwa heshima kabisa, kule kwangu Nzega wanaamini yale makontena yaliyoko pale bandarini ndani yana dhahabu yaani kuna zile gold bar. Tunaomba mrekodi hili tukio la uchunguzi mtuoneshe kwenye TV kilichomo ndani ya zile kontena.
Mheshimiwa Spika, mimi ni mmoja wa watu ambao naamini uwekezaji wa migodi mikubwa haujasaidia nchi yetu. Haujasaidia kabisa na mimi ni muathirika natoka Nzega. Yule Resolute kaondoka na 10 billion shillings ya service levy, nimesema humu, TMA wamefanya, nimeandika barua na kwa taarifa yako Mheshimiwa Spika, mwezi wa Sita anapewa certificate na Serikali ya ku-close mradi na kuondoka. Anaondoka na bilioni kumi ya Watanzania na ya wananchi wa Nzega, it is very painful. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, niishukuru Serikali kwa kugawa maeneo kwa ajili ya wachimbaji wadogo, mimi kwangu wameanza kupata. Hata hivyo, naiomba Wizara ya Nishati na Madini, nimpongeze Waziri na Naibu Waziri kwenye hili wamekuwa supportive. Wale mnaowapa leseni wakija
kwenye Halmashauri zetu angalau mhusishe jamii kwa sababu… Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa mzungumzaji)
SPIKA: Mheshimiwa Bashe, muda hauko upande wako.
MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Spika, ahsante.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, nashukuru kwa kunipa fursa. Kwanza namshukuru Mwenyezi Mungu kwa kutujaalia sote kukutana hapa kutimiza wajibu wetu wa Kikatiba.
Mheshimiwa Naibu Spika, nianze kwa kuipongeza Wizara, vile vile nitumie fursa hii kumpongeza Mheshimiwa Rais kwa jambo moja kubwa sana. Kwa muda mrefu tulikuwa tuna kilio cha reli ya kati. Tulipokuja kwenye Bajeti ya mwaka 2016/2017, Waheshimiwa Wabunge wengi sana tuliijadili reli ya kati ya kutoka Dar es Salaam - Kigoma - Mwanza kwenda Mpanda kwa maana ya reli ya kati yenye tafsiri ya Kitanzania. Kwa hiyo, tumeona jiwe la msingi limeshawekwa na vile vile mkandarasi anaanza kazi. (Makofi)
Mheshimiwa naibu Spika, nianze kuishauri Serikali kwenye hii project. Tunatumia zaidi ya shilingi trilioni mbili kwa ajili ya Mradi wa Reli (Phase I). Ukitazama, kuna lot ya Morogoro mpaka Makutupora, halafu lot ya Makutupora mpaka Tabora. Ninachotaka kuishauri Serikali, kuwa na lot zenye masafa mafupi, cost per unit inakuwa kubwa. Ni vizuri kwa sababu kuna fixed cost whether ni kilometa 100, kilometa 200, kilometa 300, kilometa 600 mobilization cost unaweza ukakuta ni almost the same. Ni vizuri tukaangalia namna gani tunatoa huko mbele lot zinakuwa ni za kilometa ndefu ili angalau gharama iweze kupungua.
Mheshimiwa Naibu Spika, la pili, tunatumia fedha za ndani; tunachukua shilingi zetu converting into dollar kumlipa Mkandarasi. Nawaomba Mheshimiwa Waziri na Naibu Waziri na Wizara ya Ujenzi na watu wa TANROADs wapo hapa, waambieni hao Wakandarasi strictly sub-contracting jobs zote zifanywe na local kwa sababu zitasaidia fedha yetu tunayoitoa kubaki ndani. Tusipokuwa makini, tunaweza tukajikuta fedha nyingi zinakwenda nje badala ya kubaki ndani ya uchumi wetu. Hili ni muhimu sana kuliangalia. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nawapongeza watu wa Wizara ya Nishati (REA). REA mkiangalia ilivyoanza, ilianza na foreigners lakini baadaye wali-up grade kuhakikisha sub- contracting jobs zote zinafanywa na local. Lots zilizotoka sasa hivi asilimia kubwa inafanywa na Watanzania.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, naishauri Serikali, huu ni mradi mkubwa sana, mkitusaidia kuweka hii condition kwenye kazi na hata tulivyokuwa tunazindua mradi wa maji ya Ziwa Victoria, tumemwomba Mheshimiwa Waziri wa Maji kwamba 600 billions ya mradi wa maji ya Ziwa Victoria, hawa Wakandarasi waliopewa wa kutoka India wahakikishe kazi zote za sub-contracting zinafanywa na Watanzania ili tubaki na fedha ndani. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, la pili katika hili, nataka niishauri Wizara kwamba, mpango wetu ni reli ambayo itatumia umeme na hii ni miezi kama 36. Nawaombeni Serikali, hakikisheni suala la TANESCO na TRL kufikia muafaka namna gani umeme utapatikana. Itakuwa ni hatari sana kwamba tumefika mwisho, mradi umekamilika wa phase ya Morogoro suala la umeme likaanza ku-drag. Kwa hiyo, ni vizuri hivi vitu vyote vikienda vinafuatana. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, la nne katika hili la mradi wa reli; leteni Sheria ya RAHCO Mheshimiwa Waziri tuifute hapa ndani, haraka sana, ili tuweze kumpa mamlaka TRL. Halafu chagueni financial institutions moja, TIB atafute financial advisor wazunguke duniani kutafuta fedha. Hatuwezi kumaliza huu mradi kwa fedha zetu za ndani tu.
Mheshimiwa Naibu Spika, nami nina hofu, hata hii phase II anaweza akaomba Mturuki tu peke yake. Kwa hiyo, mtafunga milango ya competition. Watabaki wao kwa sababu wanatu-finance wao, wanaleta mkopo wao kwa kilometa hizo 400 zilizobaki, zitatu-restrict competition.


Mheshimiwa Naibu Spika, tukichukua Benki kama TIB ikatafuta financial advisor mwingine ambaye ni recognised internationally, wakazunguka kutafuta fedha, mtampunguzia kazi Mheshimiwa Dkt. Mpango kutafuta fedha kwenye Mfuko wa Hazina ku-finance hii miradi mikubwa, kwa sababu tuna miradi mikubwa sana ambayo iko katika Wizara yenu, miradi ya ndege na miradi hii ya reli. Tukiamua kuwa strategic miradi hii itatusaidia. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, la mwisho kwenu ni transfer of knowledge. Nawaomba, hawa Wakandarasi wanaotujengea reli, component ya transfer of knowledge ni muhimu mno. Tutakapokwenda kwenye phase inayofuata kwa sababu tutahitaji kuwa na mabehewa na vichwa vya treni, lazima kuwe na makubaliano kwamba atakayeenda kutengeneza vichwa vya treni na mabehewa, ahakikishe anachukua watu wetu wakati wa kutengeneza ili watakaporudi hapa ndani, hizi kazi za kutengeneza vipuri, assembling zote zifanyikie nyumbani kuliko kufanyika nje. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, nawapongeza, mnafanya kazi kubwa sana ya kuifungua nchi na Mheshimiwa Rais ameamua, vision yake it is very costfull. Matokeo ya vision ya Mheshimiwa Rais, Dkt. Magufuli inaweza ikatuchukua muda mrefu sana kuona matunda yake, lakini I believe baada ya miaka mitano, miaka kumi kazi hizi zinazofanyika sasa hivi matunda yake yataonekana wazi kwenye uchumi wa nchi yetu.
Mheshimiwa Naibu Spika, nataka nimwambie Mheshimiwa Waziri, mwezi Septemba tarehe 14 Mheshimiwa Rais alituahidi Nzega ujenzi wa kilometa 10. Ahadi hii ilitokea wakati yeye akiwa Waziri wa Ujenzi na Rais Kikwete juu ya ujenzi wa kilometa 10 ndani ya Mji wa Nzega.
Mheshimwia Naibu Spika, nimeangalia kitabu cha Mheshimiwa Waziri hapa hakuna any shillings ambayo imekuwa allocated kwa ajili ya hizi kilometa 10, na ukitazama kwenye bajeti ya 2016/2017, road fund fedha zilizokuwa allocated kwa ajili ya Halmashauri ya Nzega ilikuwa ni milioni 707 lakini tulichopokea ni milioni 190.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo nikuombe Mheshimiwa Waziri, na wewe kwenye mwezi Desemba, wakati Rais anaenda Chato, niliongea na wewe kwa simu ukaniambia Hussein sema mbele ya wananchi na Mheshimiwa Rais kwamba daraja la Nhobola na daraja la Butandula tunajenga mwaka huu wa fedha. Shekhe mwaka unaisha, Mheshimiwa Waziri na mwaka huu tumepoteza watu watatu katika mto ule. Mheshimiwa Waziri naomba sana hili jambo lipewe kipaumbele.
Mheshimiwa Naibu Spika, zimekuwepo hoja nyingi sana juu ya priority, na mimi nataka niiombe Serikali, tunapojenga hii reli tufanye cost benefit analysis kwa sababu tunawekeza fedha, ni wapi return on investimate itakuwa rahisi. Mzee Chenge ameongelea northen corridor kwamba wanakwenda speed sana, lakini wanakimbilia wapi? Wanakimbilia wafike Kigali ili waweze ku-benefit na Msongati. Tujiulize kipi kiwe mwanzo? Tufike Mwanza ama twende Kigoma ndio iwe priority? Wizara lazima ifanye hii analysis ili iweze kutuambia Watanzania kwamba tunakwenda Mwanza kwa sababu tuta-benefit mizigo ama tunakwenda Kigoma kwa sababu tuta-benefit mizigo na fedha tulizowekeza kama nchi zitarudi haraka.
Mheshimiwa Naibu Spika, itakuwa ni jambo la upotezaji wa fedha za Watanzania kama tutakwenda Mwanza wakati kuna biashara kubwa Kigoma, Kalemii ama Msongati. Mzigo ulioko Msongati kama tutawahi kufika Msongati kabla ya northern corridor, sisi ndio tutakuwa na competitive advantage kuliko watu wengine. Ni vizuri sana mkafanya maamuzi haya kwa mtazamo wa kibiashara zaidi. Reli si kubeba abiria, abiria ni subsidiary, fundamental ni mzigo unaobebwa. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nimalizie, Mheshimiwa Waziri, kwa heshima kabisa nitakuomba unapokuja kufanya wind up hapa uniambie daraja la Nhobola ambalo imekuwa ni ahadi ya muda mrefu ni namna gani linajengwa. Halmashauri ya Mji wa Nzega na TAMISEMI haziwezi kujenga daraja la Nhobola.
Mheshimiwa Naibu Spika, Tunaweka fedha kwenye Rural Road Agency inayotaka kuanzishwa. Mimi ningeshauri tulitazame sana, TANROADS imekuwa good performer. Kurundika shughuli kwenye TAMISEMI wote tunalalamika, TAMISEMI Elimu malalamiko, TAMISEMI Afya tunalalamika, kila kitu TAMISEMI, ni afadhali tuangalie namna gani Rural Road Agency ni unit ndani ya TANROADS. Kwa sababu safari hii mmeiwekea bilioni 80 hamna kitu haiwezi, lakini TANROADS ina sheria ina vyanzo vyake vya mapato.
Mheshimiwa Naibu Spika, hii Rural Road Agency haina vyanzo vya mapato inapewa kwa hisani, haiwezi kuwa sustainable unless mtuletee sheria hapa. Lakini mimi nadhani kwa technical no how kwa infrastructure iliyopo ni vizuri tukaangalia hii wakala wa ujenzi wa barabara vijijini ikiwa ni sub unit ndani ya TANROADS ambayo inatengewa fedha kwenye bajeti ya TANROADS na TANROADS waisimamie. Kwa sababu TANROADS wana watu, tayari wana ofisi kwenye mikoa na wana kila kitu. Tukianzisha hii agency tutaanza kujenga miundombinu mipya.
Mheshimiwa Naibu Spika nashukuru, naunga mkono hoja.

Hotuba ya Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018.

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru nianze kabisa kwa kuunga mkono hoja.

Mimi nina mambo machache, jambo la kwanza alilisema Mheshimiwa Selemani Zedi, tarehe 19 Januari, Mkurugenzi wa Halmashauri ya Wilaya ya Nzega alimuandikia Katibu Mkuu wa Wizara ya Afya kuitaka kampuni inayoitwa Mokasi Medical Systems and Electronics iliyopewa mkataba wa ku-service x-ray waje waifanyie marekebisho x-ray ya Hospitali ya Wilaya ya Nzega. Mpaka leo ni miezi mitano, ninataka nimuombe Mheshimiwa Waziri anapokuja ku-wind up atuambie kwa nini, kwa sababu nimemsikia hata ndugu yangu wa Mafia amelalamika sana kuhusu hili suala. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa nini hii kampuni kama ina mkataba na Serikali usivunjwe huu mkataba? Jambo la kwanza. Jambo la pili kwa nini hatua za kisheria zisichukuliwe? Hili ni jambo ni muhimu sana. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, leo wananchi wa Halmashauri ya Wilaya ya Nzega na Halmashauri ya Mji wa Nzega wanapata shida, x-ray ipo, hairuhusiwi kuguswa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka nitoe taarifa kwenye Bunge na nimpongeze Mkurugenzi wa Halmashauri ya Wilaya ya Nzega, ninaamini kaka yangu Simbachawene hatamchukulia hatua kwa maamuzi aliyoyafanya huyu Mkurugenzi. Mkurugenzi ameamua kuwasialiana na Hospitali ya Rufaa kwa ajili ya kumpata Biomedical Engineer anaitwa Emmanuel Nkusi kutoka Bugando ili aje aweze kwa sababu ni mtaalamu kushughulikia suala la x-ray ya Hospitali ya Wilaya ya Nzega. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba kwamba kwa kuwa mkataba ni Philips huyu mtu amefanya maamuzi kwa kuangalia maslaha mapana ya nchi, nataka niseme kwamba maamuzi haya yamefanyika na mtaalamu amefika na ameshalipwa na amechukua kifaa kuondoka nacho. (Makofi)

Hoja yangu, Mheshimiwa Waziri anapokuja why huyu Mokasi asifukuzwe kufanya hizi kazi, hili ni jambo moja. Jambo la pili mimi ni mpongeze sana Mheshimiwa Rais, mimi ni mjumbe wa Kamati, support aliyoitoa Mheshimiwa Rais kwenye suala la hospitali ya Ocean Road na tunafahamu matatizo ya cancer, na mimi nimpongeze sana Mheshimiwa Waziri Ummy kwa sababu tupo kwenye Kamati yeye na Mheshimiwa Kigwangalla tunaona tatizo la resource lililopo na namna anavyoweka priority, nataka niombe kwa ushauri, mwaka huu tunamaliza ile Phase II pale Ocean Road na tutakuwa kwenye nafasi nzuri sana kwenye Ocean Road. Niombe jitihada ziongezwe kwenye Hospitali ya Kikwete ya Moyo na Hospitali ya MOI ili ziweze kuongeza utoaji wa huduma katika maeneo hayo. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la mwisho nataka niishauri Serikali, Ilani yetu ya uchaguzi it is very clear, kwamba kila kijiji - zahanati na kila kata - kituo cha afya, hii ndiyo commentment yetu kwa Watanzania. Ningeomba kuwepo na proper plan na kuwe kuna strategic unit kati ya Wizara ya TAMISEMI na Wizara ya Afya ni namna gani tunajenga kila mwaka vituo vya afya. Kama kila Halmashauri ikiwekewa condition kwamba kila mwaka wa fedha angalau vijengwe vituo viwili, vitatu vya afya tuna uwezo wa kupata kwa mwaka angalau vituo 200 vya afya. Hii itatusaidia sana kupunguza matatizo katika maeneo yetu. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nami niwapongeze sana Wizara ya Afya na TAMISEMI, kuwepo kwa Dkt. Chaula pale anayeshughulika na masuala ya afya, angalau anatupunguzia.

Nataka niwaombe Mheshimiwa Simbachawene na Waziri wa Afya, hebu ondoeni haka ka-condition kwa tofauli za nchi sita. Kule kwenye Halmashauri wananchi tumewahamasisha, mfano kwangu sasa hivi tunavyoongea tuna zahanati 15 tunajenga sisi wananchi, zimefika kwenye level ya madirisha, lakini kuna kale ile condition ya kusema kwamba ili ujenge zahanati lazima iwe tofali ya nchi sita. Tofali ya nchi sita kwa kule kwetu Nzega ni 1200, mwaka huu mimi nimegawa matofali 47,000.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ukichukua hiyo twenty percent ya incremental cost ni milioni tisa na laki nne, gharama additional cost. Hivyo, tuwe na flexibility kwenye haya mambo ili angalau kama tulivyojenga madarasa katika kuanzishwa kwa shule za kata, wananchi walijitahidi sana kwa sababu tuliondoa zile condition za ki-engineer. Niombe sana Serikali iangalie namna gani Serikali inaweza kufanya jambo hilo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nimalizie kwa kuwapongeza kwa jitihada mnazofanya lakini Mheshimiwa Waziri usipokuja na hoja ya huyu Mokasi Medical Systems.....

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

MHE. HUSSEIN M. BASHE: ….nitashika shilingi. Ahsante Mheshimiwa Mwenyekiti.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 - Wizara ya Viwanda, Biashara na Uwekezaji

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, nashukuru kwa kunipa fursa. Kwanza nitumie fursa hii kumpongeza kwa dhati kabisa Mheshimiwa Rais kwa ku- revive dream ya kuwa na industries katika nchi yetu.

Mheshimiwa Naibu Spika, mwaka 1967 Mwalimu Nyerere aliasisi dhana ya kuwa na viwanda, na focus ikawa import substitution industries, viwanda ambavyo baadaye vilikuja kufa. Kwenye bajeti ya mwaka jana nilimuahidi kaka yangu Mwijage, kwamba tutakutana na nilionesha mashaka yangu juu ya utekelezaji wa dhamira ya yeye kufikia yale ambayo alikuwa ametarajia, na leo tunayaona.

Mheshimiwa Naibu Spika, vision ya Rais ni kujenga uchumi wa viwanda ambao utalijenga Taifa hili kujitegemea, hii ndiyo vision ya Rais. Kwenye battle field, Chief of Staff na Generals wanachora vita kwenye meza, wanaoenda kupiganisha vita hii ni makamanda. Tuna tatizo kubwa la ku-link vision ya Rais na mikakati yetu ya kuweza kufikia malengo aliyokuwa nayo Mheshimiwa Rais ya kuwa na viwanda.

Mheshimiwa Naibu Spika, nataka nitoe mifano michache, kwa taarifa ya BOT ya mwezi Aprili, manufacturing industry imeshuka kutoka 1.4 million US Dollar mpaka 817 million US Dollar, maana yake tumepoteza dola milioni 500. Re-Export ime-drop kwa dola milioni 80, fish and fish products ime-drop kwa dola milioni 20, lakini on the other hand credits kwenye agro sector zime-drop mpaka kufika negative 9.2, transport and communication zime-drop by negative 21.6, building by negative 3, hotel and restaurant ime-drop by 7%. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, export of traditional crops, bidhaa pekee iliyo-grow ni korosho na not because of volume, because of price. Tobacco imeshuka kutoka mwaka 2015, three hundred and forty three million US Dollar mpaka milioni 281 mwaka 2017 Machi. Cotton imeshuka kwa dola milioni 10, kahawa imeshuka kwa dola milioni tisa, karafuu imeshuka kwa dola milioni 13. Sisal ime-grow only for one million US Dollar. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, capital goods, capital equipments. Capital goods zimeshuka mpaka negative 16.7, transport imeshuka kwa 23.9, building 19.3, machinery 11.3, what is the problem? (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, problem ni un-predictability ya sera zetu za kodi. Nitatoa mfano wa Sheria ya Uwekezaji, kifungu namba 19. Sheria hii tumeibadilisha mwaka 2009 kwa kufuta utaratibu wa deemed capital goods, ikashusha investiment. Tukaibadilisha mwaka 2010;tukaibadilisha mwaka 2012; tunafuta na kurudisha, tukaibadilisha 2014 na tumeibadilisha mwaka 2015. This is the same country sheria ile ile, leo unweka incentive kesho unafuta. Mheshimiwa Mwijage hata ahubiri kwa Injili na Qurani, we will never go through. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, nataka nichukue mfano, success ya industrialization ni private sector na Mheshimiwa Rais amesema. Nimechukua kitabu cha miaka mitano cha mpango, hakuna hata page moja inayoongelea namna gani private sector itakuwa included kwenye growth of economy of this country. The problem is a Ministry of Finance that is our biggest problem. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, nataka nikupe mfano mwingine, ninayo Ripoti ya World Bank iliyoifanya Tanzania Micro Reform for Agri-Business. Ili uanzishe kiwanda kidogo cha kuzalisha maziwa unatakiwa uwe na documents zifuatazo, upate Incorporation Business Licence kutoka BRELA, Premise Registration, Equipment and Truck Registration, Product Testing and Registration, Staff Health Certificate, On Going Inspection, Import Permit/Export Permit, Weigh Measures; ili uzipate hizi zinatakiwa zipite BRELA, TFDA, TBS, Diary Board, OSHA, Ministry of Labour, Weigh and Measure, NEMC, all of these! Nani anakuja kuwekeza hapa? (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, ushauri wangu, Deputy Managing Director of International Monitory Fund alikuwepo Tanzania, amesifia sana uchumi wetu kwa kipindi cha miaka 20, lakini amesema mambo matatu na naomba ninukuu:-

“(i) It is essential to increase investiment in an effective way to address key bottlenecks in the economy and create more jobs.”

Mheshimiwa Naibu Spika, our area to create jobs ni ku-link industrialization na agriculture, tusipofanya namna hiyo hatuwezi ku-create kazi. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, nitoe mfano wa Wamachinga, na nimeongea na Mheshimiwa Waziri wa TAMISEMI ameahidi kuipitia hii Sheria ya Fedha ya Serikali za Mitaa. Leo tuna Sheria ya Fedha tuliyoifanyia mabadiliko mwaka 2012 ambayo inamtaka mfanyabiashara alipe service levy ya 0.3 percent. Wewe ukiwa unauza coca cola, double taxation angalia hii. Cocacola Kwanza atalipa service levy kutokana na turn over na muuzaji wa Nzega anatakiwa alipe
0.3 on the same product ambayo mmei-tax from the producer mnakuja kum-tax from the agent na mnakuja kum-tax retail seller. How can we grow business like this? (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, kaka yangu Mheshimiwa Mwijage, utazunguka all over the world. Nataka niwape mfano kuhusu leather industry, waliongea Waheshimiwa Wabunge hapa. Kuzalisha one square feet ya ngozi Tanzania ni senti 14 dola, Ethiopia ni senti 8, India ni senti 7, Pakistan ni senti 8, how can we compete? Na why, kwa sababu, sisi tumeweka export duty ukizalisha ngozi Tanzania kui-export unalipia kodi, uki-import chemicals kwa ajili ya ku-process ngozi unalipa 25% tax, unalipa 18% VAT, how can we grow? (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, kwa heshima kabisa nataka niiombe Serikali na Mheshimiwa Waziri wa Fedha, there is no where in the World una-tax inputs. Kodi zote lazima ziwekwe kwenye output, una-tax vipi inputs! Unaongeza cost of production, nani atawekeza? BOT imefanya mabadiliko kwenye mfumo wake wa interest, nani ataenda kukopa? There is no way! (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, ndio maana ripoti ya BOT inaonesha lending imeendelea kushuka kwa sababu hakuna sehemu ya kwenda kufanya biashara. Sasa hivi wanachinga tunakusanya kodi za Halmashauri vibaya mno, hawakui hawa watu, mkulima kodi, mmachinga kodi akianza kufanya biashara yake, mwekezaji kodi. Nataka niishauri Serikali, Mheshimiwa Waziri wa Viwanda toa direction dunia ijue.

Mheshimiwa Naibu Spika, umefanyika Mkutano wa IFC juzi, one week ago, kujadili emerging economies and where to put money kwenye private sector, Tanzania inakuwa discussed ni area ambayo ni unpredictable. Leo mna sheria hii kesho akija Waziri huyu anabadilisha. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, there is no way kama Wizara ya Fedha haitaelewa kwamba kodi ni secondary, number one is creation of wealth and creation of job.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Wizara ya Kilimo, Mifugo na Uvuvi

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru kwa kunipa muda. Kwanza sina shaka na dhamira na uwezo wa Mheshimiwa Dkt. Tizeba hata kidogo ila nina mashaka na dhamira na focus ya Wizara ya Fedha ambayo asilimia 65 ya Watanzania wanaishi katika sekta ya kilimo, ufugaji na uvuvi lakini development budget tuliyopeleka kwenye kilimo ni asilimia tatu na kwenye mifugo ni asilimia nane.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hapa mkononi ninayo barua aliwahi kuiandika Mheshimiwa Rais Magufuli akimuandikia wakati huo Waziri wa Fedha, Ndugu Mustapha Mkulo mwaka 2009 na nitamkabidhi kaka yangu, nitaomba wahudumu wampelekee Mheshimiwa Waziri. Mheshimiwa Rais Magufuli wakati huo akiwa Waziri wa Mifugo alitaja changamoto saba zinazokabili sekta ndogo ya maziwa katika nchi hii. Mpaka leo zile changamoto ziko hai, unaona ni namna gani Serikalini kuna tatizo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, sekta ya mifugo kwa maana ya sekta ya ngozi, katika nchi ya Ethopia asilimia 47 ya GDP ya Ethiopia inachangiwa na sekta ya mifugo na sekta ya kahawa. Sisi ni wa pili na ningeomba niweke kumbukumbu sawa humu Bungeni tunasema watatu Sudan imeshagawanyika sasa hivi nchi ya pili Afrika kwa mifugo mingi ni Tanzania. Hata hivyo, hawa wafugaji tunawasaidiaje? Nataka nikupe mifano namna gani Serikali inawafilisi wafugaji wa nchi hii. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, katika Wilaya ya Ngara katika hii operesheni ya kufukuza wafugaji, zaidi ya ng’ombe 2,047 za wafugaji ambao walinyang’anywa mifugo yao zimefilisiwa leo ni watu maskini. Waziri kwenye kitabu anazungumzia mauzo ya hay, yale majani yale yanayofungwa ya thamani ya Sh.55,000,000. Ukipiga hesabu ni sawasawa na hay 20,000, are we serious? Hay 20,000 ni chakula cha ng’ombe kwenye shamba la mtu mmoja. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, Ilani yetu ya Uchaguzi hii hapa, ukurasa wa 14 na 15 unazungumzia namna gani tutaweza kuongeza uzalishaji wa mifugo bora kwa wafugaji. Ilani yetu ya Uchaguzi imeweka target ya kupeleka mitamba 10,000 kwa wafugaji wetu. Waziri anazungumzia mitamba 500 kwa mwaka, Ilani inazungumzia mitamba 10,000. Mabwawa kwa mwaka katika kipindi cha 2015-2020, Ilani yetu inazungumzia kuchimba mabwawa 2000 mpaka sasa bajeti ya mwaka jana na ya mwaka huu hakuna fedha za mabwawa. How can we help this country? (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba niishauri Serikali, hatuwezi kufikia dhamira ya industrialization kama hatutowekeza kwenye kilimo na ufugaji katika nchi hii. GDP yetu ni Dola bilioni 52, bilioni 15 inatoka katika sekta ya Agro lakini hatuwekezi yaani sekta inayotuingizia bilioni 15 tunapeleka only three percent of our budget. Hii inasikitisha sana na inaenda against our promises kwa wananchi wetu. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, namwomba Mheshimiwa Waziri akija hapa atueleze, leo tumbaku inaporomoka na ninavyoongea hivi leo gulio la tumbaku limezuiliwa Tabora, ame-project mwenyewe kwamba mwaka huu 2017/2018 yaani Serikali kabisa inapanga kwamba zao la tumbaku litashuka, wana mpango gani kwa hawa wakulima watakaopata umaskini kutokana na zao kushuka na ni namna gani umaskini wao unakuwa compensated kwa mazao mengine, hakuna mpango. Waziri amefanya kazi kubwa ya kufuta tozo ambayo itatusaidia bei yetu kuwa competitive kwenye soko la dunia, jambo jema lakini kama hatuwekezi kwenye production hizo tozo zote anazofuta kaka yangu Mheshimiwa Tizeba hazitakuwa na manufaa yoyote yale kwa wananchi wetu wala uchumi wetu.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 - Wizara ya Maji na Umwagiliaji

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa fursa ya kuweza kuchangia.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza nitumie fursa hii kumshukuru kwa dhati kabisa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kwa initiative na kusukuma Mradi wa Maji wa Ziwa Victoria ambao sisi wakazi wa Mkoa wa Tabora tumekuwa tukiusubiri kwa muda mrefu. Nimshukuru kwa dhati kabisa Mheshimiwa Waziri na Katibu Mkuu ambao tulishiriki pamoja pale Tabora katika sherehe ya kutia saini mkataba, na kwa taarifa zilizopo ni kwamba mwezi ujao wakandarasi wataanza kazi na kwa sisi tunaochunguza chunguza tayari zile Kampuni za Kihindi zimeshaonekana maeneo ya Solwa kule wakianza kufanya fanya shughuli za awali. Kwa hiyo, nishukuru kwa dhati kabisa. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa niaba ya wananchi wa Jimbo la Nzega nimshukuru sana Mheshimiwa Waziri kwa kuanza kutekeleza ahadi ya Rais ya shilingi milioni 200 ambayo ni fedha za awali kwa ajili ya kuondoa tatizo la maji wakati tunasubiri mradi huu wa miezi 36. Sasa hivi Nzega angalau tumeanza kupata maji kwa mgao kwa wiki mara mbili. Mwanzo tulikuwa hatupati, angalau kwa mwezi walikuwa wanapata mara moja. Lakini sasa hvi ime-improve two hundred. Nikuombe Mheshimiwa Waziri utakapokuja kuhitimisha ahadi ya Mheshimiwa Rais wakati anakwenda Christimas ile milioni 200 iliyobaki inafiki lini Nzega? (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka niseme jambo moja, pamoja na shukrani zote hizi za dhati, niseme jambo la kusikitisha. Leo Nzega tuna siku tano hatuna maji na sababu ni moja tu, Mamlaka ya Maji ya Nzega ambayo imeanzishwa mwaka mmoja uliopita imekatiwa umeme na Shirika la TANESCO kwa sababu ya deni la shilingi milioni 206 ambalo chanzo chake ni Serikali Kuu kutokupeleka fedha za OC kwa zaidi ya miaka mitano, wananchi wanaadhibiwa. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini Bunge hili ningeomba, tunamnyooshea kidole Waziri wa Maji, jukumu na matatizo ya maji haya cause route ya haya yote tunayoyajadili ni Ministry of Finance. This is a biggest problem, kila sehemu tatizo fedha hazijaenda za maendeleo. Nataka niwape mfano mdogo, mimi natoka Kamati ya Huduma za Jamii, tuna matatizo ya x-ray kutokuwa serviced kwa sababu ya deni la Philips. Who is the problem? Ministry of Finance hawajamlipa. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, leo Mamlaka za Maji za nchi nzima zinadaiwa shilingi bilioni nane na Shirika la Umeme, lakini mamlaka hizi kwa ujumla wake zinadai taasisi za Serikali shilingi bilioni 39. Watanzania wanalipa bills zao tunawakatia maji kwa sababu taasisi za Serikali Kuu hazijalipa umeme. Anayeadhibiwa ni common man on the street. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ninayo Katiba ya Chama changu hapa. Moja ya dhumuni, wajibu wa mwanachama, Wajibu Namba Tatu; “Kujitolea nafasi yake, kuondosha umaskini, ujinga, maradhi na dhuluma na kwa jumla kushirikiana na wananchi wote katika kujenga nchi yetu.”

Mheshimiwa Mwenyekiti, sitakuwa sehemu ya dhuluma ya wananchi wa Nzega kukosa maji kwa uzembe unaotokana na maamuzi ya Serikalini, I will never be part of this. Sitaunga mkono Bajeti ya Serikali kwa sababu moja tu, Waziri wa Fedha aje hapa atuambie Waheshimiwa Wabunge anamalizaje deni la TANESCO ili Mamlaka za Maji zisikatiwe umeme kwa uzembe unaotokana na Serikali Kuu? (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, Waheshimiwa Wabunge hapa tumejadili sana kuongeza fedha na mimi nashukuru Waziri wa Fedha popote alipo apigiwe simu au Naibu wake atuhakikishie hapa kwenye Finance Bill wanaongeza tozo la shilingi 50… (Makofi)

(Hapa kengele ililia kuashiria kuisha kwa muda wa mzungumzaji)

The Written Laws (Miscellaneous Amendment) Bill, 2016

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru kwa kunipa fursa ya kuchangia. Jambo la kwanza niseme naunga mkono uswada aliouleta Mheshimiwa Attorney General, hasa katika mabadiliko ya Economic Crimes kwa kuanzisha Division Maalum ya Mahakama ya Mafisadi.
Mheshimiwa Naibu Spika, uanzishwaji wa Division Maalum ya Mahakama ya Mafisadi, unaonesha commitment na dhamira njema ya Serikali ya kutaka kupambana na rushwa. Nina jambo moja tu la kutaka kushauri, kiwango cha one billion shilling ni kiwango kikubwa sana, ingawa dhana na hoja ya Mheshimiwa Attorney General ni kutaka kupunguza kuwepo kwa kesi nyingi na labda Division hii kufanya kazi zake kwa haraka zaidi na kutoa hukumu.
Mheshimiwa Naibu Spika, ukitazama trend ya ufisadi ilivyo katika nchi yetu, pamoja na uwepo wa rushwa kubwa, kuna rushwa za kati, ambazo nyingi zinaathiri katika level ya Central Government na rushwa hizi zinaathiri moja kwa moja watu wetu. Kwa hiyo, ningeshauri Serikali kuangalia uwezekano wa kubadilisha kiwango hiki, kutoka shilingi bilioni moja kushuka chini angalau kuanzia at least a hundred million kwenda juu. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa nini nasema hivyo? Nasema hivyo kwa sababu tutakwenda kurundika kesi katika Mahakama zingine katika hujumu uchumi za milioni 500, 600 kwenda kupambana kwenye Mahakama zetu ambazo zinakumbana na kesi mbalimbali na dhana nzima ya kupambana na rushwa itakuwa kidogo imekosa nguvu. Hapa wataalam wa kula rushwa watakuwa wajanja tu, watahakikisha rushwa zao zinakuwa less than one billion ili wasiende huko.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, nafikiri hilo tulitazame, lakini kwa kweli katika jambo jema ni kuanzisha hii Division kwa sababu tunao mfano wa Mahakama ya Biashara, zinakwenda kesi nyingi tu kule, bila kuangalia ambazo zina nanihi.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo ningeshauri its very important tuangalie kuipa kiwango cha kutosha, wote tunaelewa rushwa kwenye Local Government inaonekana na tukiweka hii loophole ya one bilion wajuzi na wataalam wa kutengeneza besinga kama ambavyo watoto wa mjini wanavyosema, watahakikisha besinga zao zinakuwa divided into less than one billion shillings, wanapata exit door. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la pili ambalo nataka nishauri, its very important ku-maintain dhana ya separation of power na mihimili hii kukaa tofauti na hapa ndiyo naona umuhimu wa Bunge, kuhakikisha tunasukuma kuwepo kwa Mfuko Maalum wa Mahakama kama ambavyo kisheria uko Mfuko Maalum wa Bunge ili Serikali iwe inapeleka fedha kule. Kumwambia Chief Justice anapotaka kumteua mfano, TRA Appealing Board, ile ni Mahakama kabisa na wanaokwenda kwenye dispute pale ni wafanyabishara na Serikali kuhusiana na kodi. Sasa tunapomwambia Chief Justice, katika kumpata huyu Jaji wa kuendesha hii Bodi, ashauriane na Serikali, appointment ya Jaji huyu, itakuwa directed, inaonekana kabisa kuna influence ya Serikali. Kwa hiyo, ili tuipe Mahakama, kwa sababu Bodi hii ni ya Kimahakama, ningeshauri suala hili aachiwe Jaji Mkuu mwenyewe kum-appoint huyu Jaji atakayeendesha hii Appeal Board.
Mheshimiwa Naibu Spika, the same kwenye development za Division, tunamwambia Chief Justice a-consult na Rais, Rais ana mhimili wake, Chief Justice ana mhimili wake. Kwa hiyo, ili kuhakikisha tuna-create separation ya hii mihimili hii, ni muhimu sana kumpa Jaji Mkuu haki ya kuweza kujiamulia katika masuala yanayohusiana na Mahakama asiweze kuingiliwa na Serikali ama Bunge ili mihimili hii iweze kuendelea kuheshimiana na kuhakikisha kwamba tunatenda haki kwa watu wetu.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo ya kwangu yalikuwa ni hayo na hili jambo la kuanzishwa Mahakama ya Mafisadi ni commitment kwa wananchi na tusitoe loophole ya wataalam wa kisheria, Mheshimiwa Naibu Spika wewe ni Mwanasheria, AG ni Mwanasheria na Wataalam wa Sheria wako hapa, mtu hata akiiba anakuja kusema nimeiba, sasa natokaje hapa? Hii ni exit door ambayo wataalm wa sheria wanaweza wakaitumia sana. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, ahsante.

The Access to Information Bill, 2016

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru kwa kunipa fursa ya kuchangia.
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la kwanza niseme tu kwamba nafurahi kuwaona ndugu zetu wamerejea, tuko pamoja ndani na niseme tu kwa ufupi, dunia ina-evolve kama alivyosema kaka yangu Msigwa, dunia na mataifa yanabadilika kwa stage mbalimbali, lakini wanaopambania haki hawakimbii mapambano hata siku moja. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninukuu sehemu au ni-copy baadhi ya maneno aliyosema kaka yangu Lema na nayasema haya kwa nia njema kwamba pale ambapo sisi Wabunge tunakuja Bungeni, tunalipwa na nchi hii kwa kodi za watu maskini kuja kuisimamia Serikali na sisi tunalalamika kwamba Serikali imevunja Katiba, imevunja sheria, it is our duty kuisimamia Serikali. Tuunganeni, tufanye kazi yetu kuisimamia Serikali itimize wajibu wake. Siyo fair na ninyi kuwa sehemu ya kulalamika, je, waliotupigia kura? (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nayasema haya kwa sababu sisi wote ni waathirika wa kila jambo. Pale ambapo tunataka kujivua responsibility na kutaka kuonyesha kwamba responsibility hii na madhambi haya ni ya Wabunge wa CCM tu, it is your duty also kusimamia Serikali hii. Hata kama yale uliyopendekeza hayajapitishwa, siku ukifa wewe mtoto wako atakuta kwenye kumbukumbu za nchi hii kwamba my father or my mother stood for this. Kwa hiyo, mimi nataka niseme ili kwamba tusisuse, ni ya kwetu sote, it is our duty kuungana kutafuta haki na yale ambayo tunaamini ni ya watu wetu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi nichangie mafupi. Tunazo sheria mbalimbali, kuna umuhimu wa Waziri wa Sheria kwenda kufanya harmonization. Niwaambie Waheshimiwa Wabunge, mimi natoka kwenye vyombo vya habari, sababu ya kuifungia Mseto ni Afisa wa Serikali alipeleka taarifa ya uongo matokeo yake kaadhibiwa Mseto na wala siyo mtoa taarifa. With this sheria, tukisimama firm tuweke clause ya kutaka pamoja na kuadhibu publisher au mtangaza taarifa aliyetoa taarifa naye aadhibiwe, it is our duty.
Mheshimiwa Mwenyekiti, hapa tunazungumzia access to information tunaweka time ya siku 30, why? Information unayoipata muda umepita is not valid information. Kwa hiyo, mimi ningeomba Serikali hiki kipengele cha siku 30 tukiondoe. There is no need ya kuweka limitation ya information kuiwekea time frame, tusiruhusu hili.
Mheshimiwa Mwenyekiti, section 16(1) inasema:-
“The information holder may defer the provision of access to information until the happening of particular event, including the taking of same action required by law or some administrative action, or until the expiration of a specific time, where it is reasonable to do so in the public interest or having regard to normal and proper administrative practices.”
Mheshimiwa Mwenyekiti, why do we create monopoly? Why do we create bureaucracy kwamba huyu mtu can just decide kukunyima tu taarifa until happening of an event, who is defining that event? Kuna tatizo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tukienda kifungu cha 6(3)(b) kinasema:-
“…information relating to national security includes-
(b) foreign government information with implications on national security.”
Mheshimiwa Mwenyekiti, sijaelewa, nataka clarity on this. Mimi Afisa wa Serikali, nimepata taarifa za foreign nation related to security of the country nikazitoa nje ninaadhibiwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini subsection 2(f) of section 6 inasema:-
“Infringe commercial interests, including intellectual property rights of that information holder or a third party from whom information was obtained.”
Mheshimiwa Mwenyekiti, tuna-restrict commercial interest. Wamesema Waheshimiwa Wabunge hapa, commercial interest zipi ambazo tunazizuia ambazo zinaweza zikaathiri usalama wa nchi? (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, section 19(3) inasema:-
“Any person agrieved by the decision by the head of institution made under subsection (2) may, within thirty days from the date of receiving such decision, appeal to the Minister whose decision shall be final.”
Mheshimiwa Mwenyekiti, the highest authority ku-interprete sheria na kutafuta haki ni mahakama. Why tunamwambia Waziri tu ndiyo afanye final decision? Why? (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, section 24 inasema:-
“Officers in the service or employment of any information holder shall not be subject to any civil or criminal liability for any act done or omitted to be done in good faith…”
Mheshimiwa Mwenyekiti, nani anaye-define hii good faith? My question is kwa nini kipengele hiki kisim-protect third party aliyefanya taarifa hizi kuwa public in good faith?
Ningemuomba Mheshimiwa Waziri kwa kuwa civil servant huyu au afisa tumempa protection ya civil case or criminal liability, protection hii hii tumpe third party ili huyu third party anapo-publish information in good faith, protection hii hii imlinde. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ningeshauri Serikali, sisi kule kwenye Kamati yetu ya Huduma za Jamii maarufu kama Guantanamo, tuna sheria inakuja, Sheria ya Mkemia Mkuu wa Serikali. Kuna umuhimu wa harmonization ya hizi adhabu juu ya distortion of information. Sheria hii inazungumzia fifteen years, sisi kule tumeweka maximum of five years, lakini zipo sheria mbalimbali ambazo zimeeleza suala la adhabu. Kwa hiyo, ningeshauri Serikali kuangalia umuhimu wa kufanya harmonization katika jambo hili.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mwisho niwatoe hofu wenzetu wa UKAWA, media players tumehusishwa kwenye access to information na tumeshiriki kwenye mchakato huu mwanzo mpaka mwisho. Ningeomba Bunge hili tuache kutokuaminiana yaani kutokuaminiana ndani humu ni the highest level, tu-provide benefit of doubt, inawezekana sheria hii ina nia njema. (Makofi)
Kwa hiyo, ningeomba Bunge hili kama tunaamini kuna mapungufu yanafanywa na Serikali ya Awamu ya Tano ni jukumu letu la Kikatiba kutumia Bunge hili kuisimamia Serikali. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ni hatari pale ambapo tunaamini kwamba sisi ndiyo wajibu wetu kuisimamia Serikali na kama tunaamini mazingira ya ndani siyo mazuri, kanuni hizi zimetungwa na Bunge hili hili, leteni motion tutaungana mkono kubadilisha kanuni. Kama tunaamini kanuni hizi hazitujengei mazingira ya kutimiza wajibu wetu ni hatari, tunatoka nje, tunasusa, tunarudi, kanuni ni zile zile, there is no change! Kama tunadhani kwamba kupitisha mambo kwa majority siyo sawa tuleteni hoja humu tupambane ndani.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru sana.

The Government Chemist Laboratory Authority Bill, 2016

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru kwa kunipa fursa ya kuchangia. Awali ya yote nitumie fursa kwanza kuipongeza Serikali kwa dhati kwa sisi kwenye Kamati tumefanya nao engagement kwa muda mrefu, lakini vilevile wadau wameweka input nyingi sana na mchango wangu utakuwa zaidi sio kwenye vifungu vingi lakini ni general kwenye uanzishwaji wa hii Bodi ya Taaluma na uanzishwaji wa hii agency.
Mheshimiwa Naibu Spika, ukitazama role na responsibility kubwa ya Ofisi ya Mkemia Mkuu wa Serikali kwa hii sheria moja itakuwa ni advisory services kwa regulatory body ambazo zitakuwepo mbalimbali. Na sisi kwenye Kamati tulilitazama sana hili kwamba kusiwe na kuingiliana mamlaka. Lakini vilevile ukitazama part five ya sheria hii section 20(1) anasema “there shall be within the Authority, a laboratory responsible for matters related to forensic science.” Na forensic science ni application ya sayansi kwenye criminal and civil laws whereby forensic scientist watafanya kazi za ku-collect, analyse na preserve scientific evidence during cause of an investigation. Na hapa ndipo inapokuja concept ya kuwepo kwa mtu anayetoka Jeshi la Polisi.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, niiombe Serikali kwa kuwa kumekuwa na dhamira ya wazi ya ku-empower na kumekuja kwa sheria hii, tatizo linalojitokeza mara nyingi kwenye Serikali jambo linalofanywa na mkono na kulia, mkono wa kushoto wanakuwa hawana taarifa. Kwa hiyo, unaweza ukakuta kesho na kesho kutwa Waheshimiwa Wabunge tunakuja kupitisha bajeti hapa ya kuweka fedha nyingi labda kwenye maabara ya Jeshi la Polisi, lakini function hiyo inaweza kufanywa vizuri kabisa na Unit ndani ya Mkemia Mkuu wa Serikali.
Mheshimiwa Naibu Spika, huko mbele tunapokwenda role ya Mkemia Mkuu wa Serikali pamoja na kuwa ukiangalia nchi zingine; nchi kama Uingereza Unit hii imewekwa kwenye Idara inayohisika na development for business and energy and industrial strategy. Kwa sababu ita-provide advice kwenye masuala ya viwanda, na kwakuwa Serikali ina dhamira na imeonesha nia ya kufanya nchi hii kuwa ya viwanda kuna obligation kubwa ya kumu-empower Mkemia Mkuu wa Serikali katika kipindi cha miaka mitano na miaka kumi ijayo ili kuifanya maabara hii iweze kutimiza na kufikia malengo ambayo yamekuwa yamewekwa. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, tunazo taasisi kama TFDA, nimpongeze Waziri pale ambapo mtu anakuwa na dispute wakati kwenye Kamati limekuja wazo hili, ilikuwa ni kwamba referral point iishie kwa Waziri tu. Lakini nimshukuru na Serikali niwashukuru kabisa na Ofisi ya AG kwa kukubali kumpa mtu haki ya kwenda mahakamani pale ambapo hakubaliani na maamuzi yanayofikiwa na Mkemia Mkuu wa Serikali.
Mheshimiwa Naibu Spika, kuna hii bodi ambayo imeanzishwa na kwa kuwa Serikali imeamua kuanzisha hii professional board na kwa sheria kuna kipengele ambacho kinawataka wanafunzi wanaosoma kemia kwenda kwenye practicals na sasa hivi tumeona na tunapowatazama hawa wataalam ndio hao ambao tunao kwenye maabara zetu za hospitali, ndio watakaokuwa chini ya bodi hii.
Mheshimiwa Naibu Spika, ninaishauri Serikali umefika wakati tunavyopitisha sheria muanze kujua kuna budgetary implication, muanze ku-plan namna gani wanafunzi watakao kwenda field wanaosoma kemia ni namna gani mnawa-accommodate katika bajeti za Serikali. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa sababu itakuwa ni unfair daktari yupo Hospitali ya Wilaya ya Nzega ambaye ameenda pale intern analipwa, lakini mwanafunzi aliyeenda pale kwenye maabara ya Hospitali ya Wilaya ya Nzega ambaye anatakiwa kwenda intern kisheria halipwi.
Kwa hiyo, naishauri Serikali sheria hii inawaletea budgetary implication kwenye maeneo mengi, ni vizuri sana kuanza kufikiria inapoanza implementation ya sheria hii hasa wanafunzi tunaowa andaa katika sekta hii waanze kutengewa fedha wanapokwenda kwenye intern wawe wanalipwa. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, la mwisho ningeiomba Serikali uharakishwaji wa kutunga kanuni za kwenda kuifanya sheria hii iwe operational. Itakuwa ni jambo la kusikitisha kwamba tunapitisha kama Bunge inaenda kwenye makabati, inaenda kukaa miaka mingine miwili mitatu kuweza kuifanya operational sheria hii.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini mwisho kabisa niishukuru Serikali kwa kuja na jambo hili na kuleta sheria hii ningeomba Waheshimiwa Wabunge kwakuwa tunasema tunajenga taifa la viwanda this is one of the most instrumental item ambayo tunahitaji kui-empower huko mbele. Maabara ya Mkemia Mkuu wa Serikali ni strategic unit ni muhimu sana, Serikali inapokuja na bajeti mwaka kesho au mwaka kesho kutwa kama itakuwa tayari imekuwa operational iwe ina vote yake. Itakuwa ni ajabu kama itaenda kufichwa ndani ya kwapa la Wizara ya Afya kuwa kama ka-unit kanategemea fedha kutoka Wizarani. Nashukuru, naunga mkono hoja. Ahsante

The Media Services Bill, 2016

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante kwa kunipa fursa ya kuchangia.
Kwanza ni-declare interest kama taratibu zinavyotutaka, kwa sababu nina maslahi kwenye vyombo vya habari. Vilevile mimi ni Mjumbe wa Kamati ya Huduma za Jamii, ambayo tumetumia muda mrefu katika kipindi cha wiki mbili tulizo kaa hapa Dodoma kuupitia muswada huu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka niseme moja na kwa dhati kabisa nishukuru Ofisi ya AG na vilevile nimshukuru Mheshimiwa Waziri, tumefanya engagement za ndani na nje kuhusu muswada huu kuweza kufuta mambo ambayo kwa sababu sheria hii inaenda kupata supremacy over other laws when its comes on issue related to media. Kwa hiyo, sheria hii ilikuwa inaenda kuathiri makundi zaidi ya matatu; moja, printer; pili, publisher; tatu, mwandishi na nne, jamii kwa ujumla. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, nitumie fursa hii kushukuru kwa sababu moja; sheria iliyoletwa na Serikali kabla haijaingia kwenye mikono ya Kamati ilikuwa ni sheria ambayo kweli kabisa ilikuwa inaenda kuzamisha industry ya media, lakini sheria hii tuliyonayo leo ni sheria bora kabisa kuliko sheria iliyokuwa inaletwa awali na Serikali kwenye mchakato huu.
Mheshimiwa Mwenyekiti na Waheshimiwa Wabunge, kwa spirit ambayo tumeiona Serikali imekuwa nayo, kwenye mchakato na Ofisi ya Attorney General, naamini yale machache yaliyobaki ya kufanyia amendment tukijenga hoja sote bila kutumia moyo na tukajadili kwa nia njema Serikali itakubali ku-give in. Na mimi yapo mambo ambayo humu ndani ningeshauri tuweze kuyajadili na kuweza kuyafanyia marekebisho ili kuyaweka kwenye utekelezaji na kufanya kazi hii ya habari kwa ufanisi.
Moja, tuanze na definition ya editor. Ukienda part one, muswada unam-define editor, means a journalist who is in charge of production of content for radio, television, newspaper, journalist and magazine and include online platform for radio, television and newspaper.
Nashauri tungem-define an editor as a person who is incharge of, and determine the final content of the text, kwa sababu editor ndio anayefanya get away ya final content inayoenda nje, huyu ndio editor. Kwa hiyo, naomba upande wa wahandishi tungeweza kufanya re-definition na mimi nitaleta katika schedule of amendment on the definition of the editor. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimesikia mjadala ulivyokuwa ukiendelea; kwa spirit ya sheria hii na muswada huu, online publications ambazo haziko connected na print media, haziko under this law. Law hii inasimamia online publications ambapo publications hizo zimetolewa leseni na Mkurugenzi wa Habari MAELEZO kwa ajili ya newspaper. Kwa hiyo, Jamii Forum hausiki humu; Millard Ayo, hausiki humu; all these publications ambazo hazitokani na print media hazihusiki. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo lingine ambalo nilitaka nishauri section 7(2) inasema: “A media house shall in the execution of its obligations, ensure that information issued does not undermine;” kwa hiyo, kuna items zimeelezwa hapo, nilitaka niseme item (f); “it should not undermine (f) infringe lawful commercial interest…” inaendelea.
Mheshimiwa Mwenyekiti, spirit ya Serikali ya Awamu ya Tano ni kupambana na ufisadi na rushwa katika nchi hii. Tunapoweka restriction ku-infringe undermine lawful contract; nataka nitolee mifano. Ipo mikataba before the law leo hii inaonekana ni lawful contract lakini ni mikataba ya hovyo ambayo imelinyonya Taifa hili, inaiibia nchi hii, mfano Mkataba wa IPTL, we all know, ni wizi. Kwa hiyo, before the court of law na kwa sheria za kimikataba this is a lawful contract, lakini hapa tunamnyima mwandishi wa habari haki ya kuandika na kuuchambua na kuonyesha mkataba huu kuwa ni wa kifisadi just because umo kwenye sheria hii.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, nataka nimshauri Mheshimiwa Waziri, atakapoleta amendment na AG Office waweze kukubali kuondoa hiki kipengele. Kwa nini nasema? Kipengele hiki tulikipitisha kimakosa kwenye access to information tukakipitisha humu ndani ya Bunge. Kwa hiyo, kule tumekitengenezea kinga kwenye access to information halafu huku tena tunakitengenezea kinga kwenye sheria, nayo itakuwa shida. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, eneo lingine ambalo nilitaka nishauri, na mimi nipongeze, nimeona kwenye obligations of media wameweka haki za waandishi (right of journalist) kwenye amendment ya Serikali. Nataka nishauri kwamba tunapotoa rights hizi za vyombo vya habari kufanya kazi yake na wakati huo huo tuna section namba 49 ambayo imewekwa na kwa spirit ya section 7(2)(f), tunawaweka wahandishi wa habari kwenye hatari kubwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, twende kipengele namba 20, nashauri tufute kipengele kidogo namba (3) katika kipengele namba 20.
Mheshimiwa Mwenyekiti, an accredited journalist whose name is expunged from the roll of journalists or is suspended shall not be employed or otherwise act in any capacity in the business or career connected to journalism.” Kipengele hiki ni kibaya, naishauri Serikali kipengele hiki tukiondoe ama tukiongezee kipengele cha ziada kwamba wakati mwandishi amenyang‟anywa leseni ya kufanya kazi, aruhusiwe kufanya kazi on the business associated to his profession, lakini wakati huo huo tumpe haki ya ku-appeal against this process. Appeal iende kwa Waziri, asiporidhika, aende mahakamani kutafuta haki. Kwa sababu the highest place ambayo haki hutafutwa ni mahakamani. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kuna kipengele kinampa mamlaka Mkurugenzi wa Idara ya Habari, MAELEZO kwenye ku-issue leseni, lakini kipengele hiki kinampa mamlaka ya yeye ku-issue leseni na wakati huo huo anaweza akakunyima leseni. Kwa hiyo, tungeweka kipengele ambacho kinanipa haki mimi ambaye nimenyimwa leseni, haki ya ku-appeal against maamuzi ya Mkurugenzi wa Habari, MAELEZO, ili niweze kupata haki yangu, anaweza kuninyima leseni just because kaamua yeye. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, naaamini kwa spirit ambayo tumeanza nayo kwenye Kamati, Waziri na Serikali watakubali kutoa haki hii ili tuweze kumpatia huyo mtu haki ya ku-appeal against that decision. Kwa sababu haki hiyo ya kuninyima leseni inaweza ikatumika vibaya kuninyang‟anya.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimeona kwenye amendments za Serikali; kwanza, naishukuru Serikali sana kwa kufuta kipengele cha 50(4) ambacho kilikuwa kina-provide a room for looting. Polisi alikuwa ana uwezo tu wa kuja kuingia kwenye chombo cha habari na kufungua mitambo, lakini katika amendment, unapofuta sub-section (4) automatically unaiondoa sub-section (8). Kwa hiyo, naomba sub-section (8) na yenyewe iondoke kwa sababu itakuwa haina kazi tena uwepo wake pale. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, labda niongelee wasiwasi uliopo kwenye mchakato wa accreditation na kwenye suala la bodi. Bodi itakuwa ina members saba; na tumekubaliana kwamba members hawa saba watatoka kwenye council ya waandishi wa habari, watatoa participants wawili. Vilevile watatoa media owners kwa maana ya wamiliki wa vyombo vya habari, nao watapewa nafasi ya kuweka members wawili. Naishauri Serikali, kwenye mchakato wa kupatikana accredited journalist wa kuingia kwenye Bodi, Waziri apelekewe na council majina kwamba haya ndio tunayoyapendekeza sisi as a council ili mwaingize kwenye bodi ya kusimamia accreditation na masuala ya vyombo vya habari ili kuwapa uhuru wenyewe kuchagua watu wa kuwaleta (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, la mwisho ni kitu kinachoitwa national interest na national priorities; ni vizuri kwa sababu issue za national security ziko defined na Sheria ya Usalama wa Taifa. Kwa hiyo, vifungu ambavyo vinazungumzia suala la Usalama wa Taifa tuseme kwenye sheria kwamba kama sheria inayo-guide suala la usalama wa Taifa; lakini hizi national priorities ni vizuri angalau zikawa defined ndani ya sheria yenyewe ili siku ya mwisho kusitokee pale ambapo unapewa instruction kwamba hili ni la national interest, basi uweze kujithibitishia kwamba hili ni jambo la maslahi ya nchi. Kwa sababu naamini hakuna chombo cha habari ambacho hakitakuwa tayari kulinda maslahi ya nchi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, mwisho, nitumie nafasi hii kumpongeza Mheshimiwa Rais kukutana na wanahabari siku ya leo. Naamini kwamba utaendelea kuwa utamaduni wa kila mwaka kukutana nao ili waweze kumwuliza maswali yale ambayo wananchi wanataka kusikia kutoka kwake.
Kwa hiyo, ni jambo jema na hii spirit tunaamini kwamba Mheshimiwa Nape na Ofisi ya Attorney General watakubali ku-accommodate hizi amendments ndogo ndogo ambazo tunashauri ili kuweza kuuboresha muswada huu na kuifanya sheria hii ni practical iweze kwenda kufanya kazi katika mazingira ya vyombo vya habari. (Makofi)
Mheshimiwa mwenyekiti, ahsante sana.
Naunga mkono hoja.

The Written Laws Miscellaneous Amendments) (No.3) Bill, 2016

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante. Nataka kuchangia maeneo mawili tu madogo. La kwanza, ni marekebisho ya Serikali kwenye Sheria ya Mazingira. Subsection 15 kuna composition ya trustee ambayo itakayokuwa inasimamia masuala ya mazingira. Mapendekezo ya awali, naomba ninukuu ilikuwa inasema kama ifuatavyo:-
Mheshimiwa Mwenyekiti, the principal act is amended kwa kuongeza idadi ya members kutoka tisa mpaka 11 kwamba na katika hao members watakaongezwa wengine watatoka katika private sector. Hata hivyo, amendment aliyoleta AG, anasema the Board of Trustee may invite any person, who is not a member to participate in the deliberation of any meeting of the Board of Trustee by any person, so invited shall not be entitled to vote.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nini hoja yangu? Hoja yangu ni moja, ningeshauri Serikali, Board of Trustee kwa ajili ya kuijengea credibility na kwa ajili ya kuweza kusaidia ku-mobilize funds kwa ajili ya Mfuko wa Mazingira. Tukielewa kwamba hali ya Serikali na namna ambavyo tunabana matumizi, tunaamini kwamba board hii itaweza ku-source fund kutoka nje ya mfumo wa kawaida wa kibajeti.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, ningeshauri Serikali, kwamba, waruhusu katika composition ya board waweze kuacha kipengele kilichokuwa proposed waongezwe watu kutoka katika private sector ili kuijengea credibility, board hii kwenda kutafuta fedha nje ya mfumo rasimu wa kiserikali. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, vilevile, kipengele hiki cha invitation kiendelee kuwa retained ambacho Mwanasheria Mkuu wa Serikali ameleta. Hii itatoa fursa kwa board ku-invite even international organizations kuja kwenye hii Boards of Trustee na itaijengea credibility katika suala la kwenda kutafuta fedha. Hicho ni kipengele cha kwanza.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kipengele cha pili ni section 12(2) inasema “A person who has paid a fine as penalty for an offence of failing or refusing to conduct an Environmental Assessment Study, shall submit to the Council an environmental management plan, for approval and guidance on how the project shall be implemented”.
Mheshimiwa Mwenyekiti, moja ya matokeo ambayo yanajitokeza sasa hivi, watu wanafanya environmental assessment, anapopewa certificate nyuma ya environmental assessment certificate kunakuwa kuna guidelines, lakini most of the organizations au taasisi nyingi hazifuati zile guidelines. Kwa hiyo, ninachotaka nishauri, kwa hali ya mazingira ilivyo sasa hivi, mapendekezo ya AG ni ku-delete kipengele hiki, ningeshauri Serikali ikiache.
Mheshimiwa Mwenyekiti, vilevile tungeongeza enforcement kwamba unapokabidhiwa certificate ya mazingira usipokwenda kufuata masharti yaliyoelekezwa katika certificate ile basi uweze kuadhibiwa. Bila ya hivyo kutakuwa hakuna sababu ya kumpatia mtu certificate yoyote ile baada ya kufanya environmental assessment. Hili ni jambo la kwanza. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, jambo la pili, nataka nishauri Serikali, hii Public Service Act, dunia inabadilika, competition ina-grow. Haya mambo ya kuweka ceiling ya mishahara, ku-control remuneration ya watu na sisi leo hii tunakwenda na competition duniani hali inavyobadilka, hebu imagine tutapoteza best brains.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nina hofu sana katika jambo hili. Ku-control maposho na namna ya kulipana posho na nini, is a good thing, lakini mshahara, dunia ina competition, leo hii, tunapoweka ceiling kwa Mkurugenzi Mkuu wa ATC, tunapowawekea ceiling, Wakurugenzi au taasisi hizi ambazo tunatarajia watu waende ku-perfom vizuri, waweze kufanya kwa sababu naamini kwamba you pay someone out of productivity na uwezo wake wa kufanya kazi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, nataka niishauri Serikali pamoja na nia njema, ni vizuri Serikali ikalitazama hili jambo. Is very danger tunapoumiza morali ya civil servant, ni hatari kwelikweli kwa maslahi ya nchi yetu na kwa maslahi ya Taifa hili. Ni vizuri mno tukatafakari mara mbili maamuzi haya tunayoyaweka tuweke frame work lakini lazima tufikiri mara mbili, what do we want to attain, nini tunataka tupate siku ya mwisho. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, ni-conclude kwa kusema kwamba, hili la Board ya Trustee tunaomba ni vizuri Serikali na AG akakubali wazo lililoletwa na Wizara la kuomba kwamba members wawe 11, kuijengea credibility board hii ili iweze kutafuta fedha nje ya mfumo wa kawaida wa kibajeti. Tumeona hapa namna gani wakati wa bajeti tulivyopata shida kuwawekea fedha katika Mfuko wao wa Mazingira.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru sana.

The Written Laws (Miscellaneous Amendments)] Bill, 2017.

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, nakushuku kwa kunipa fursa. Moja niipongeze Serikali kwa boldness na decision ya kuleta Miswada yote hii mitatu kwa Hati ya Dharura.

Mheshimiwa Naibu Spika, unapokuwa kwenye crisis lazima utafute solution kwa wakati huo huo ili kukabiliana na crisis inayokukabili. Kutoa fursa ya kusema kwamba Miswada imekuja kwa hati ya dharura, imefanya nini dharura hii inaondoa fursa ya kutengeneza sheria bora zaidi, nadhani you have to start somewhere ili uweze kufikia kule unapotaka kwenda. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, hivyo niipongeze Serikali na binafsi nataka niishauri Serikali. Maamuzi haya tuliyofanya kama nchi ya kuweka rasilimali za nchi mikononi mwa Watanzania, lazima mjue kwamba Mfumo wa Kibepari wa dunia utapambana na dhamira hii iliyoonesha na Taifa letu. (Makofi)

Sasa Mheshimiwa Naibu Spika, nataka niishauri Serikali nimeona kwenye mapendekezo ya hii Supplement Bill, naomba kwa dhati kabisa Serikali iangalie our fallback position katika mapambano haya ni wachimbaji wadogo. Tutarajie kunaweza kukatokea watu waka-pull out mitaji yao ili waweze kutu- stuff, wakijua kwamba kutatokea multiplier effect kwenye mauzo yetu ya dhahabu nje na shilingi yetu. Kwa hiyo, solution pekee ambayo ningeiomba Commission ambayo itateuliwa na Katibu Mtendaji atakayeteuliwa na Mheshimiwa Rais, lazima aanze effectively kushughulika na suala la wachimbaji wadogo, ku- regulate wachimbaji wadogo ili tuanze kuuza dhahabu yetu kwa wingi kupitia wachimbaji wadogo.

Mheshimiwa Naibu Spika, niliambie Bunge hili, binafsi kama Hussein Bashe na Mbunge wa Jimbo la Nzega sioni value, sioni value ya uchimbaji mkubwa mpaka sasa katika Taifa letu, sioni! Tutabaki na takwimu kubwa na kuona uwepo wao nataka niwape taarifa Waheshimiwa Wabunge. Miaka ya 1980 nikiwa mdogo, Nzega kulikuwa na daladala zinatoka Nzega Mjini kwenda Isungangwanda kwa wachimbaji wadogo.

Mheshimiwa Naibu Spika, alipokuja resolute daladala zilikufa biashara ile ikachukuliwa na cater ya kwao, there was no growth kwenye uchumi wetu, matokeo yake leo wametuachia mahandaki, juzi mlimsikia. Duniani is the only country Tanzania mwizi anaweza akaja kwa Wabunge kuwapa ushauri, CEO wa Resolute nae alikuja kutupa ushauri wa namna gani wa kulinda rasilimali zetu na yeye aliondoka na fedha za wananchi na amelipa kodi only two years, over ten years wamechimba dhahabu katika Mji wa Nzega. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, nataka niwaambie Waheshimiwa Wabunge tujiandae hii ni kama vita ya Uganda, lakini in a different way, kwa hiyo tujiandae kujifunga mkanda, we might surfer na tuwe tayari kuungana kwa ajili ya rasilimali za nchi yetu. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, nataka niombe tu kwa Mheshimiwa Waziri jambo dogo, tunaye Kamishna wa Madini ambaye atateuliwa na Rais, according to this law, vilevile kutokana na sheria hii atakuwepo Katibu Mtendaji Mkuu wa Commission atakayeteuliwa pia na Rais, hawa watu wawili watakuwa wanafanya function na ukimtazama Kamishna kutokana na mabadiliko ya sheria hii anamshauri Waziri, Katibu atakuwa anafanya day to day activity na kuishauri Commission, wakati huo modal yetu ya uchumi wa madini inahamia kwa wachimbaji wadogo, hili tujiandae kisaikolojia, kufuta Makamishna wa zones, kuwaondoa ambao walikuwa wanaenda kuleta huduma kwa wachimbaji wetu wadogo ita-work against us.

Mheshimiwa Naibu Spika, niishauri Serikali ilitazame jambo hili na namna ya ku-harmonies Kamishna na Mtendaji Mkuu na Zonal Office zitakazokuwa chini ya Makamishna wa Kanda, this is very important.

Mheshimiwa Naibu Spika, jambo la mwisho...

(Hapa kengele ililia kuashiria kuisha kwa muda wa mzungumzaji)

Mheshimiwa Naibu Spika, naunga mkono hoja na ahsante.

The Finance Bill, 2017.

MHE. HUSSEIN M. BASHE: Mheshimiwa Naibu Spika, nashukuru kwa kunipa fursa. Kwanza nitumie fursa hii kumshukuru Waziri wa Fedha na Wataalam wote wa Serikali, Kamati na nitumie nafasi hii tu kuwaambia Waheshimiwa Wabunge, Kamati imekuwa na engagement ya almost siku mbili, tatu kuhusu masuala mengi yanayohusiana na Sheria ya Fedha na alignment ya malengo ya Serikali na bajeti iliyosomwa na Mheshimiwa Waziri na Serikali ime-give in kwenye mambo mengi sana. Kwa hiyo, mimi tu binafsi nimshukuru sana Mheshimiwa Waziri na Serikali katika maeneo haya. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, nataka niseme kitu kimoja, Kanuni za Bunge siyo Msahafu wala Biblia, nitumie nafasi hii kuomba Ofisi ya Spika, dunia inabadilika, mazingira yanabadilika na Kanuni zetu zibadilike. Nimemsikiliza Ndugu yangu Silinde akionesha challenge za Kikanuni juu ya Muswada ulioletwa na Mheshimiwa Waziri wa Fedha. Kwenye notice hapa Waziri wa Fedha amesema this Bill to be submitted to the National Assembly was published as a Bill Supplement No. 3, of 2nd June. Kwamba hii ni supplement ya ile Bill iliyokuwa imeletwa, why supplement?

Mheshimiwa Naibu Spika, Serikali inaleta bajeti, Wabunge tunachangia siku saba, haina maana kwamba ndani ya siku saba Serikali isichukue mawazo yetu na mawazo yetu yanaathiri sheria, yanapoathiri sheria tuna option mbili, tukubaliane model ya kwamba Serikali ikija na bajeti hapa inakuwa ndiyo Msahafu tunafanya sisi tunakuwa rubber stamp ama mawazo yetu yanaenda kuwa accommodated na kuletwa kwenye Sheria ya Fedha. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, hivyo, kama kuna upungufu wa Kikanuni, ni wajibu wetu Wabunge ku-demand mabadiliko hayo, ili tuweze kufikia malengo na wajibu wa kufanya kazi yetu. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, nizungumzie kwenye baadhi ya maeneo, moja ni eneo la ku-regulate informal sector. Tunawapa vitambulisho tunawa- regulate ma- MC na nani, ningeomba tutakapowa-regulate hawa informal sector kwa kuwa vyanzo vingi vya mapato tumevipeleka Central Government through TRA, nashauri, TRA ikae na Serikali za Mitaa na hapa ndipo Waziri wa Serikali za Mitaa afanye kazi closely na Wizara ya Fedha namna gani chanzo hiki kitaweza kuwa regulated katika Local Government ili baadhi ya mapato yabaki katika Serikali za Mitaa na baadhi ya mapato yaje ya-support Serikali Kuu. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, katika Sheria ya Gaming Board, Gaming Board ina vyanzo na vyanzo hivi nadhani Serikali iangalie, tumeshapitisha Appropriation Bill juzi tumefunga, lakini bado hatujawahi kuwa na asilimia 100 ya ku-attain bajeti yetu, ningeomba tuongeze tozo inayoitwa tax on collection kutoka 6% to 12%, tuongeze tozo ya tax on winning kutoka 18% kwenda 25% kwenye Gaming Board, tuongeze license fee.

Mheshimiwa Naibu Spika, nasema hivi kwa sababu hili ni eneo ambalo wanaita wenyewe, ni kodi za dhambi hatutaki kamali i-grow lakini its growing is there, it is an opportunity. Kwa hiyo, wakati mna-loose morally lazima m- gain economically. Hivyo, ningeshauri vyanzo hivi vya fedha vikusanywe na ikiwezekana Central Government na Hazina muangalie uwezekano wa kupeleka fedha hizi kwenye Mfuko wa Mazingira, if it is possible tupeleke fedha hizi kwenye Mfuko wa Mazingira. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, tuna-demand maji, kuna fedha ile shilingi 40 na Serikali imetupa commitment ya kuhakikisha kwamba hela ya maji itaenda, in a future ili maji yawepo lazima tu-protect mazingira. Kwa hiyo, hili ni jambo muhimu. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, ukienda kwenye Income Tax Act, kwenye hii Bill iliyoletwa na Serikali page number 14, item number two, section 27 item (b) inasema a corporation with a newly established plant for assembly motor vehicles mpaka mwisho tumetoa incentive ya 10% . Naomba tuongeze item
(c) tuseme kwamba a corporation with a newly established on agro processing industries with the performance agreement with the Government will enjoy a 10% Corporate Tax for the period of five years.

Mheshimiwa Naibu Spika, Serikali yetu tuna-grow industrialization, Ukiangalia tumetoa VAT exemption kwenye capital goods, tusipotengeneza structure za kodi, kwa sababu Mwekezaji anapoingia kwenye nchi, jambo la muhimu analolitazama ni tax regimes kwanza. Najua kuna window ya TIC, kuna window za EPZA na kadhalika, tukitengeneza tax regimes ambazo ziko wazi, wawekezaji wanaokuja kwenye sekta ya kilimo, leo ukimwambia mwekezaji wa korosho kwamba njoo u-process korosho yako Tanzania badala ya kui-process India, utapata VAT exemption kwenye capital goods, utapata 10% corporate tax badala ya 30%, utapata zero rated kwenye chemical processing, huyu mtu hatakuwa na sababu ya kwenda kuwekeza nje, pamoja na incentive tulizoziweka TIC na maeneo mengine ni rahisi sana kufanya namna hii.(Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, tunayo maeneo ya cotton, ni vizuri hizi incentive zikawa extended kwenda kuwa- accommodate sehemu kubwa ya watu wetu. Kila siku tutakuja hapa tunasema asilimia Saba ya GDP uchumi wetu umekuwa kwa 7.5 hadi 7.8 kama tax regimes zetu hazi-attract investment ya viwanda kwenye eneo la kilimo hatuwezi kufikia malengo tunayoyataka.

Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo nataka nishauri kwenye VAT exemption ambayo tumetoa, ningeomba tuongeze kwenye schedule Namba 21 tuweke schedule Namba 22, ili namba 22 tuongeze chemical processing on agro industries. (Makofi)

Mheshimiwa Naibu Spika, nimalizie kwa kusema kwamba nawashukuru sana Serikali safari hii wame-give in kwenye mambo mengi. Ahsante sana.

Hon. Job Y. Ndugai

Speaker of the National Assembly

Legislative Role

Profile

Ask the Speaker / Comments

Mr. Stephen Kagaigai

Clerk of the National Assembly

Legislative Role

Profile

Ask the Clerk / Comments

View All MP's