Jamhuri ya Muungano ya Tanzania

Contributions by Hon. Grace Sindato Kiwelu (7 total)

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Elimu, Sayansi, Teknolojia na Ufundi kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017.
MHE. GRACE S. KIWELU: Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru kwa kunipa nafasi hii na mimi niweze kuchangia Wizara hii muhimu sana katika Taifa letu. Nichukue nafasi hii kuwashukuru walimu wangu wote walionisaidia kufika mahali hapa leo, ninawashukuru sana, lakini niwapongeze walimu wote nchini kwa kazi nzuri wanayoifanya pamoja na mazingira magumu waliyonayo. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, urithi pekee tunaoweza kuutoa kwa watoto wetu ni elimu, na kwa maana hiyo ni lazima elimu hiyo iwe bora na isiwe bora elimu. Na ili elimu hiyo iwe bora ni lazima tuhakikishe tunatatua matatizo ya walimu, wamesema Waheshimiwa Wabunge hapa, matatizo waliyonayo walimu wetu, liko tatizo la upandishwaji wa madaraja, tatizo hili limekuwa ni tatizo sugu, walimu wetu kila mwaka Wabunge wakija hapa wanalisemea hilo lakini bado tatizo hili linaendelea kuwepo.
Nikuombe dada yangu Mheshimiwa Waziri wa Elimu, ninamba tuangalie walimu hao, lakini wanadai kwamba pamoja na hao wanaobahatika kupandishwa hawaangalii umri wa mtu kuuingia kazini, anaweza akaingia wa mwaka huu akampita daraja aliyefanyakazi zaidi ya miaka kumi, sasa yapo malalamiko hayo ninaomba myatazame.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini mwingine ni tatizo la ucheleweshwaji wa mishahara. Walimu hawa kwanza nimesema wanakaa kwenye mazingira magumu, mazingira hayo yanawasababishia kushindwa hata kuzihudumia famila zao. Mshahara mnawacheleweshea, walimu wanaokaa mbali na miji wanafunga safari kufuata mishahara, wanatumia muda mirefu kufuatilia mishahara yao na watoto wetu wanakosa vipindi. Nikuombe Mheshimiwa Waziri, akikisheni mishahara ya walimu hawa inafika kwa wakati. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini lingine Mheshimiwa Waziri ni unyanyaswaji wa walimu. Wamesema wenzangu hapa, walimu wanapigwa makofi na Maafisa Elimu, wananyanyasika sana walimu hawa. Lakini lingine wako walimu wanaoonekana kuwa upande wa pili wakionekana na upinzani wanaandikiwa barua za onyo, lakini wale wanokuwa upande wa wapinzani wetu wao wanaonekana wanafanya sahihi. (Makofi)
Ninaomba sana Mheshimiwa Waziri, angalieni masuala haya tusiwagawe watanzania kwa itikadi za kisiasa, nikuombe sana Mheshimiwa Waziri.(Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini lingine ni suala la nyumba. Suala la nyumba maeneo mengi bado ni tatizo hasa wale wanaokwenda maeneo yenye mazingira magumu amesema mchangiaji aliyemaliza hakuna hata nyumba za kupangisha. Na hili ni tatizo kubwa sana hasa kwa watoto wetu wa kike, unajikuta wanapewa nyumba na Wenyeviti wa Vijiji mwisho wanakuwa wake zao. (Makofi)
Ninaomba sana Mheshimiwa Waziri hakikisheni suala la nyumba kwa walimu wetu mnalifanyia kazi haraka ili waweze kupata hizo nyumba za kuishi na hao wanaokaa mbali tuwape basi transport allowance, wanakaa mbali sana na maeneo ya vituo vyao vya kazi. Lakini na posho ya pango, watumishi wa Wizara nyingine wanapata, kwa nini walimu? Walimu wametufikisha hapa ndugu zangu tuwekeze kwa walimu kama kweli tunataka kuboresha elimu ya Taifa letu. Tutafanya mengine yote lakini tusipowekeza kwa walimu wetu kuhakikisha wanapata maisha mazuri, fedha zao wanapata kwa wakati itakuwa ni kazi bure.(Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, niongelee suala la elimu bure. Waraka Namba 6 ulieleza yake mambo mliyoyaeleza pale, lakini niseme kwa kifupi, wamesema pia wenzangu, wakuu wa shule mnawapa wakati mgumu sana, ile fedha ya OC mnayotuma kwanza ni fedha kidogo, haitoshelezi, leo shule nyingi zina madeni ya umeme, maji, walinzi wanadai, leo tumechongesha madawati tumesaidiwa na TANAPA, tuna vifaa ambavyo vinahitaji vilindwe na walinzi. Leo walinzi hawajalipwa mishahara wanaondoka kwenye mashule yetu, viti vikiibiwa tutakuwa wageni wa nani.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini pia shule nyinge wamekatiwa maji, Mheshimiwa Waziri wewe ni Mwanamke wamesema Wabunge wenzangu mtoto wa kike bila maji hawezi kusoma. Leo shule zimekatiwa maji, watoto hawa wa kike tunawasaidiaje, watakimbia shule mwisho mnakwenda kuwakamata wazazi wao kuwaweka ndani, lakini Serikali ya Chama cha Mapinduzi mmeshindwa kutimiza wajibu wenu kwenye hizi shule. Hakikisheni mnapeleka fedha za kutosha, leo chakula kipatikane mashuleni hasa yale maeneo yenye mazingira magumu. Watoto hawaendi shule kwa sababu hakuna chakula na hata wanakwenda wanasinzia madarasani, walimu wanashindwa kufundisha kwa sababu watoto wetu wana njaa. Wazazi wameshindwa kuchangia kwa sababu hawana kipato cha kuchangia.
Mheshimiwa Naibu Spika, wengi walipelekwa shule kwa sababu walijua chakula kinapatikana hasa yale maeneo ya wafugaji, leo chakula hakuna watoto wemeondoka mashuleni, lakini hata wale wanao-supply chakula kwenye mashule yetu hawajalipwa mpaka leo wanadai na wengi wao wamechukua mikopo kwenye mabenki, leo tunataka kuwatafutia vifo watu hawa kwa sababu mabenki yatakwenda kutaifisha mali zao. Niombe sana Mheshimiwa Waziri hakikisheni suala hili mnalifanyia kazi, walipeni wazabuni ili waweze kutimiza wajibu wao.
Mheshimiwa Naibu Spika, lingine nisemehe shule zenye mahitaji maalum. Kwa hapa nimshukuru sana Waziri wa TAMISEMI nililisema hili kwenye Wizara yake na tuliwasiliana, niwaombeni sana shule hizi zina mahitaji mengi muhimu. Tunawahitaji watoto wetu hawa wenye ulemavu, tunajua wanao uwezo lakini miundombinu ya shule hizo bado ni tatizo, ukiingia kwenye vyoo ni tatizo, vifaa vya kujisomea bado ni tatizo. Nikuombe sana Mheshimiwa Waziri fuatilieni watoto hawa wenye ulemavu, wanaouwezo wa kuwa viongozi katika Taifa hili. Ni jana tu nimetoka kutuma dawa katika ile shule ya watoto wenye ulemavu Njia Panda, hawana hata fedha za dawa, kwa hiyo niombe sana akikisheni shule hizi mnaziangalia kwa jicho la kipekee.(Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini lingine ni suala la Ujenzi wa maabara. Tatizo la Serikali hii badala ya kuanza jambo la kwanza tunaanza la mwisho kwenda la kwanza. Maabara hizi zilijengwa, wananchi walipata wakati mgumu sana, walinyang‟anywa mbuzi, walinyang‟anywa kuku, maabara hizi zimekamilika leo, hakuna walimu, hakuna vifaa, tuwaeleweje Serikali ya Chama cha Mapinduzi. Ninaomba sana na kwenye hotuba yako umesema vifaa vitaanza kununuliwa 2018 kama sikosei, sasa ni kwa nini tusingeanza kuandaa walimu, tukaviandaa vifaa alafu tukajenga hizo maabara. Leo watoto wetu wanakosa walimu, wanasayansi tutawapata wapi, nikuombe sana Mheshimiwa Waziri ulifanyie kazi suala hilo.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini lingine ni ombi kutoka kwa mdogo wangu hapa ameniomba, wana Chuo cha Maendeleo ya Jamii kule Tarime, anaomba sana chuo kile mkibadilishe kiwe chuo cha VETA. Kwa sababu kama tumeshindwa kuvijenga bora tukatumia vyuo hivi au majengo haya yaliyopo kufungua vyuo vya VETA ili watoto wetu hawa wakaendelee kupata elimu hii ya ufundi kupitia vyuo hivyo.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini lingine ni suala la polisi Wilaya ya Siha walisimamia mtihani wa kidato cha nne mwaka jana. Lakini mpaka leo hawajalipwa fedha zao. Nikuuombe sana Mheshimiwa Waziri na ni Wizara yako ilitakiwa iwalipe, tunaomba mkawalipe polisi wale fedha zao na ukizingatia nao bado wako kwenye mazingira magumu fedha zao hawazipatai kwa wakati, kazi hii walishaifanya, ninaomba sana Mheshimiwa Waziri mkalifanyie kazi suala hili ili polisi hao waweze kupata fedha zao.(Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, pia tunao upungufu mkubwa sana wa walimu wa Sayansi katika Wilaya yetu ya Siha. Ninaomba sana tuhakikishe tunawekeza kwa walimu hawa, kuna hiyo taarifa tuliyoipata ya mgomo wa UDOM. Walimu hawa hawafundishwi, zaidi ya wiki mbili sasa, walimu hawa wangetusaidia kuziba hilo pengo la walimu wa sayansi. Ninaomba sana Mheshimiwa Waziri fanyia kazi suala hili watoto wetu warudi darasani wakafundishwe ili wakafundishe watoto wetu. Nakushukuru sana.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Viwanda, Biashara na Uwekezaji kwa mwaka wa Fedha 2016/2017
MHE. GRACE S. KIWELU: Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kuchangia kidogo katika hoja hii muhimu katika kujenga Taifa letu. Ili nchi iendelee ni lazima iwe na viwanda vinavyozalisha.
Mheshimiwa Mwenyekiti, natoka Mkoa wa Kilimanjaro ambao ulikuwa na viwanda kadhaa ambavyo vilichangia pato la Taifa, lakini kwa bahati mbaya hakuna kiwanda kinachofanya kazi kwa sasa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba nisemee Kiwanda cha Magunia Moshi. Kiwanda hiki kimeshindwa kwa sababu kumekuwa na uingizaji mkubwa wa magunia toka nje na bei ya magunia hayo iko chini kuliko haya magunia yanayotengenezwa nchini kwetu na sababu kubwa ni kodi nyingi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, je, ni kwanini nchi yetu kupitia Jumuiya yetu ya Afrika Mashariki hamkai na kukubaliana kuzuia uingizaji wa magunia toka nje ili viwanda vilivyo ndani ya nchi zetu hizi viweze kufanya kazi na kuzalisha na kutoa ajira kwa wananchi wa nchi hizi?
Mheshimiwa Mwenyekiti, pamoja na hayo, kuna umuhimu wa Serikali kukaa na wawezeshaji ili kujua matatizo waliyonayo ili kuondoa matatizo hayo waweze kuzalisha na hata kuuza bidhaa zao wanazozalisha toka kwenye viwanda vyao.
Mheshimiwa Mwenyekiti, suala la pili, namwomba Mheshimiwa Waziri atusaidie Mkoa wetu wa Kilimanjaro, tuna tatizo la ardhi. Je, Wizara ina mpango gani wa kututafutia wawekezaji wa viwanda vidogo vidogo kwa kushirikiana na uongozi wa Mkoa wetu pamoja na Wabunge tunaotoka kwenye Mkoa huo?
Mheshimiwa Mwenyekiti, hayo ndiyo niliyotaka kuchangia kuhusu Mkoa wangu. Nategemea Mheshimiwa Waziri na wataalam wake wanafanyia kazi mambo hayo ili Mkoa wetu uweze kurudi kwenye hali yake ya zamani ya kiuchumi na kutoa ajira kwa wananchi wa Mkoa wetu.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 20 16/2017 - Ofisi ya Rais, TAMISEMI, Utumishi na Utawala Bora
MHE. GRACE S. KIWELU: Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru kwa kunipa nafasi nami niweze kuchangia bajeti hii ya Ofisi ya Rais, TAMISEMI na Utawala Bora.
Mheshimiwa Naibu Spika, Utawala Bora ni pamoja na watu kupata habari na kujua wawakilishi wao waliowachagua wanawawakilisha vipi ndani ya Bunge, lakini Bunge letu leo limekuwa ni Bunge la kujifungia ndani, tumefunga milango, tumefunga madirisha, hatutaki wananchi ambao tuliwaomba kura kwa unyenyekevu mkubwa, wengine walipiga magoti, wengine walipiga pushapu, ili mradi tupate kura, lakini leo hamtaki kuwapa nafasi wananchi wasikie mnachokisema.
Mheshimiwa Naibu Spika, nakuomba sana, Bunge letu liendelee na ule utaratibu wa zamani. Huko nje wananchi wanalalamika kwa sababu bajeti tunayoipitisha hapa ni kodi zao, lakini leo tunajifungia hatutaki wasikie, ni aibu!
Mheshimiwa Naibu Spika, nizungumzie kidogo kuhusu mwenge. Kama kuna kitu kinachonikera ni suala la kukimbiza mwenge mchana. Wabunge wa Upinzani tulishasema, kuhusu sherehe zinazoadhimishwa na Serikali, lakini mlitucheka, leo zipo baadhi zimesitishwa. Namwomba Mheshimiwa Rais kama alivyoacha kusherehekea hizo sherehe nyingine ambazo ni za muhimu kama Uhuru na Muungano, tuachane na biashara ya kukimbiza mwenge mchana.
Mheshimiwa Naibu Spika, zinatengwa bajeti kwenye Halmashauri zetu, leo kila Mbunge analalamika mafuriko kwenye maeneo yake watu wanakimbiza mwenge, watu wetu wanakufa hawana maji safi na salama, hawana dawa, madaraja yamebebwa na maji, hakuna barabara, tunakimbizana na mwenge, hii ni aibu! (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, tunaomba sana kama ni kazi ya mwenge naamini imetosha, maana yake siamini kama hata hao mafisadi, hauna tija kwa sasa pamoja na kumulikwa kila mwaka, lakini ufisadi bado upo pale pale. Naomba sana hizi fedha zinazotengwa kwa ajili ya kukimbiza mwenge tuzipeleke kwenye shughuli za maendeleo. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba niongelee suala la upotevu wa pesa katika Halmashauri zetu. Katika Manispaa ya Moshi Mjini kulitokea ubadhirifu wa shilingi milioni 90 kutoka kwenye Basket Fund na suala hili TAKUKURU waliliingilia, wakachunguza na wakagundua baadhi ya watumishi waliziiba fedha hizi na wakawashauri wale watumishi warudishe fedha hizi na mpaka sasa inasemekana zimesharudishwa shilingi milioni 70.
Swali langu ni kwa nini TAKUKURU pamoja na nia njema waliyoonyesha na kazi nzuri waliyofanya, maana wamewaomba warudishe fedha na zimerudi, ni kwa nini sasa TAKUKURU hailipeleki suala hili mahakamani ili wale wote walioshiriki kwenye suala hili wakachukuliwa hatua kwa mujibu wa sheria na taratibu zetu za nchi?
Mheshimiwa Naibu Spika, tukiliacha hivi TAKUKURU wakiendelea kumalizana ofisini fedha za walipa kodi zitaendelea kupotea na tukizingatia zaidi ya 70% ya fedha tunazopitisha hapa zinakwenda kwenye Halmashauri. Fedha hizo zingekuwa zinafanya kazi inayotakiwa leo wananchi wetu vilio walivyonavyo vingepungua. Kwa hiyo, niombe sana Mheshimiwa Simbachawene, Waziri wa TAMISEMI, suala hili mlifuatilie na wale watumishi mhakikishe wanafikishwa mahakamani. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini suala lingine niungane na Mheshimiwa Waziri (TAMISEMI) kuhusu uongezaji wa mapato katika Halmashauri zetu. Halmashauri zetu hasa mapato ya ndani yamekuwa ni kidogo sana na hii inatokana na wale wazabuni tunaowapa tender hawawi wa kweli, wanaziibia Halmashauri zetu. Wengi wamekuwa wakitumia vitabu viwili na kuleta yale mapato madogo katika Halmashauri zetu na kusababishia Halmashauri zetu kushindwa kujiendesha na kukosa yale mapato ya ndani. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nitolee mfano Halmashauri yetu ya Siha, yupo mzabuni mmoja, niiseme hii kwa sababu watumishi wamekuwa wakianzisha kampuni zao na wamekuwa wakijipa tender wenyewe na suala hili linasababisha sana Halmashauri zetu kushindwa kuendelea. Halmashauri yetu ya Siha yupo mzabuni mmoja amepewa zaidi ya zabuni tano na mpaka sasa anadaiwa zaidi ya shilingi milioni 56 hajaweza kuzileta katika Halmashauri yetu. Nimeona kwenye magazeti juzi wanasema Halmashauri ya Siha tusipoweza kukusanya itafutwa, lakini wanaoturudisha nyuma ni wazabuni kama hawa. Niombe Mheshimiwa Waziri tufuatilie na wale watumishi wote watakaogundulika kwamba wana kampuni ambazo wamejipa bila kufuata taratibu waweze kuchukuliwa hatua.
Mheshimiwa Naibu Spika, nizungumzie suala la elimu. Mzungumzaji aliyemaliza kuongea alisema siku ya wanawake duniani tulitembelea maeneo mbalimbali kwenda kusherehekea sikukuu ya wanawake duniani. Mimi nilibahatika kwenda katika shule ya watoto wenye ulemavu iliyopo Njia Panda, Jimbo la Vunjo. Shule ile ina wanafunzi 69 wasiosikia, wana matatizo makubwa sana, ina walimu 11 lakini ina watumishi watatu, matroni na mlinzi hawa bado hawajaajiriwa. Ukizingatia kauli ya elimu bure, awali wazazi walikuwa wanachangia kwa kuwaandikia lakini leo mwalimu mkuu wa shule ile hawezi kuandika kwa sababu anaogopa kufukuzwa kazi. Matroni na mlinzi hawajalipwa mshahara huu ni mwezi wa nne. Hata kutoa huduma ndogo ndogo kama matengenezo ya vitasa, kununua vitabu, toka Januari mpaka sasa wamepata capitation shilingi 25,000 tu, hii ni aibu. Mheshimiwa Waziri umeonesha hapa shule tulizonazo, nilitegemea ungetuonesha tuna shule ngapi za watoto wenye ulemavu kwa sababu tunahitaji watoto wetu wapate elimu na najua shule za watoto wenye ulemavu zina mahitaji zaidi ya hawa watoto wengine. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, shule ile inahitaji mambo mengi mfano na pia ukarabati haina uzio. Pia walikuwa na kilio kwamba wanahitaji kupata shule ya sekondari kwa sababu watoto wanaotoka pale wakifaulu, wakipelekwa kwenye shule hizi nyingine kuendelea na masomo hawapati walimu wenye lugha ya alama. Kwa hiyo, uelewa wao unakuwa ni mdogo wakifika form two wanarudi nyumbani. Wanasema wanalo eneo kubwa pale, wanaomba sana ile shule iendelezwe mpaka sekondari ili watoto wetu pamoja na ulemavu lakini akili wanazo, wanao uwezo wa kusoma, tukiwapa mahitaji yao na tukatekeleza mahitaji yao, naamini watakwenda kuwa viongozi wazuri katika nchi hii. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini lingine nizungumzie suala la posho za Madiwani, Wenyeviti wa Mitaa, Vijiji na Vitongoji. Leo tuko Bungeni tunayo maafa kwenye maeneo tunayotoka lakini wanaowajibika ni hawa Madiwani, Wenyeviti wa Vijiji na Mitaa. Tunaiomba sana Serikali hii ya Hapa Kazi Tu basi watazameni hawa, wanafanya kazi ngumu. Likitokea janga wa kwanza kugongewa ni Diwani. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Maliasili na Utalii kwa kwa mwaka wa Fedha 2016/2017.
MHE. GRACE S. KIWELU: Mheshimiwa Mwenyekiti, tatizo la wafugaji na wakulima na hifadhi zetu. Tatizo hili ni kubwa sana katika nchi yetu na kama hatua za dharura hazitachukuliwa tutapeleka nchi yetu kwenye umwagaji damu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimesema hayo baada ya kusikiliza michango ya Waheshimiwa Wabunge humu ukumbini. Jana michango hiyo inaligawa Taifa letu katika makundi makubwa ambao wote ni Watanzania. Mimi niiombe Serikali ichukue hatua za haraka kukaa na Wizara zake TAMISEMI, Ardhi na Maliasili kupanga maeneo kwa ajili ya wafugaji na wakulima, hii itaondoa tatizo hili kubwa, tumechoka kuona damu za Watanzania zikimwagika kila siku.
Mheshimiwa Mwenyekiti, sote tunakumbuka Operesheni Tokomeza iliyofanyika katika nchi yetu na madhara yaliyopatikana katika zoezi hilo. Serikali iliunda Tume ili kuchunguza athari na Tume hii imemaliza kazi yake, je, ni lini taarifa hiyo itatoka ili Bunge lako lipate kujua Tume imebuni nini. Lakini pia liko suala la fidia kwa wananchi walioathirika katika operesheni hiyo, je, ni lini sasa fidia hiyo itatoka?
Mheshimiwa Mwenyekiti, ningependa kuishauri Wizara kutoa elimu kwa wananchi ili wajue umuhimu wa hifadhi zetu. Naamini elimu ikitolewa wananchi wetu wataelewa na watakuwa walinzi katika hifadhi zinazozunguka. Pia nitoe ushauri mwingine ili kuondoa tatizo la mipaka na vijiji vinavyozunguka hifadhi zetu ni muhimu sana wataalam wetu wanapokwenda huko kwenye maeneo washirikishe wananchi hii itaondoa migogoro iliyopo huko nimesema hayo kwa sababu wananchi wanalalamika hawashirikishwi wakati wao ni wenyeji wa maeneo hayo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, Bunge lililopita tulijadili sana suala la Halmashauri zinazozunguka Mlima Kilimanjaro ambao wananchi wake pale ambapo likitokea tatizo hao ndiyo wanakuwa wa kwanza kushirikiana na hifadhi kutatua tatizo hilo. Sasa ningependa kujua ni lini Halmashauri hizo zitaanza kupokea mrabaha unaotokana na mapato ya mlima huo mzuri na wa kwanza Afrika?
Mheshimiwa Mwenyekiti, huo ndiyo mchango wangu kwa leo naomba kuwasilisha.
Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Kilimo, Mifugo na Maji na Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Ardhi, Maliasili na Utalii kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017
MHE. GRACE S. KIWELU: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru kwa kunipa nafasi. Kwanza kabisa niunge mkono taarifa zote mbili zilizowasilishwa na Wenyeviti wetu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kabla ya kuanza kutoa mchango wangu ningependa kuiambia Serikali, Bunge huwa linakutana hapa kupitisha bajeti ya Wizara na huwa wanatuambia wameweka cealing kwa hiyo, tunafuata cealing waliyotupa, lakini toka taarifa hizi zimeanza kuwasilishwa hapa ndani ya Bunge, hakuna Kamati hata moja ambayo imesema kuna Wizara ambayo imepata fedha zote walizozihitaji.
Mheshimiwa Mwenyekiti,sasa niiombe Serikali ya Chama cha Mapinduzi kwamba, Bunge likishapitisha bajeti ihakikishe bajeti inafika kwa wakati kwenye zile Wizara, ili ile mipango iliyopangwa kwa ajili ya hizo Wizara iweze kutekelezeka, bila hivyo tutakuwa tunapiga kelele tu na kazi hazifanyiki. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze na suala la migogoro ya wakulima na wafugaji. Tumekuwa tukiona katika vyombo vya habari kwamba wakulima na wafugaji wamekuwa wakigombana kila siku. Ningependa kujua ile Kamati iliyoundwa ya pamoja ya kutatua migogoro imefikia wapi? Amesema msemaji aliyepita, tungetaka kujua wamefikia wapi ili kupunguza mauaji ya wakulima na wafugaji ambayo yanaendelea kutokea.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nchi yetu ni ya wakulima, wafugaji na wafanyakazi, haipendezi kuona wakulima wetu au wafugaji wakiendelea kuuana kila siku. Ifike wakati sasa Serikali ije na mpango madhubuti wa kutuonesha kwamba wanamalizaje tatizo hili la wafugaji na wakulima. Ili liishe ni lazima tuwe na matumizi bora ya ardhi na ndiyo maana nimeanza kwa kusema kwamba, ni lazima Wizara hii ya ardhi iweze kupatiwa pesa kwa wakati, iweze kupima na kuondoa migogoro hii. Tukiweza kupima na kuwapa wakulima maeneo yao na wafugaji, naamini kabisa tutakwenda kuondoa vifo vya wakulima na wafugaji kila siku.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nisemee TANAPA. Niipongeze TANAPA imekuwa ikifanya kazi nzuri sana, lakini yapo matatizo yanayoendelea kujitokeza kwa maaskari wa TANAPA. Ni juzi tu hapa Mbunge alinyanyuka na kusema kwamba kuna mwananchi amepigwa risasi ya jicho na ikatokea kisogoni.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ningependa kuwaomba ndugu zetu wa TANAPA na Wizara kwa ujumla wawe wanafanya utafiti ambao unaweza kujua kwamba askari wanaowaajiri wanao uzalendo wa kweli; kwa sababu kila siku Wizara imekuwa tukikaa nao na wanasema wanatoa mafunzo lakini mafunzo haya naona bado hayasaidii. Ndugu zetu, watoto wetu wameendelea kuuawa na sisi hatupendi kuleta migogoro.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ningependa sana TANAPA ichukulie suala hili kwa umakini sana na kufuatilia ili kuondoa tatizo la vifo kwenye mbuga zetu, mapori ya akiba na hifadhi. Naamini tukifanya hivyo tutakwenda kupunguza suala la vifo kwa watu wetu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, suala lingine ni suala la njaa. Juzi tulikuwa tumekwenda Karatu kwenye msiba, kwa bahati nzuri tuliona mizoga ya ng’ombe, mbuzi katika makundi makubwa imetapakaa, imekufa. Sasa ningependa kujua Wizara husika inachukua tahadhari gani kunusuru mifugo hii? Pia si kwa mifugo tu, hata kwa wananchi. Wameanza kufa ng’ombe, lakini itakuwa ni aibu kubwa sana Watanzania wakifa kwa njaa. Ilitolewa taarifa hapa na siamini kama iko sahihi kwa sababu, ma-DC na Wakuu wa Mikoa wamekuwa waoga sana kutoa taarifa sahihi. Ningependa Serikali ihakikishe kwamba, hakuna Mtanzania yeyote atakayekufa kwa njaa katika kipindi hiki cha ukame.
Mheshimiwa Mwenyekiti, pia ningependa kuzungumzia suala lililosemwa kwenye taarifa yetu; tulikutana na wasafirishaji wa nyama, wafanyabiashara wanaosafirisha wanyama-hai. Walitueleza matatizo yaliyowakumba, walipewa leseni lakini walisitishiwa biashara hiyo; na kibaya zaidi walipositishiwa tayari walikuwa wameshakamata wanyama kwa ajili ya kuwasafirisha. Sasa ningependa kujua ni sababu gani za msingi zilizosababisha watu hawa kusitishiwa biashara yao? (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini tuna taarifa zinazodai kwamba wako watu ambao si Watanzania wamepewa vibali kwa ajili ya kusafirisha wanyama hawa. Ningependa kujua ni sababu gani za msingi zilizosababisha Watanzania hawa ambao rasilimali hizi ziko ndani ya nchi yao, wao wananyimwa, lakini wanapewa wengine. Tungependa waziri anapokuja kujibu atuambie. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lile suala nililokuwa nalisemea la kuhusu migogoro ya mipaka; Serikali inachangia sana na hii inaonesha kwamba Wizara zile husika huwa hazitoi ushirikiano, hazishirikishani na hii ndiyo inayoleta shida, kwa sababu unakuta kimeanzishwa Kijiji, Kata, Wilaya au Mkoa lakini hawashirikishi hata haya Mashirika ya TANAPA pale wanapoweka ile mipaka kujua kwamba hili ni eneo la hifadhi. Kwa hiyo, ningeomba sana Wizara zile husika waweze kushirikisha mashirika yetu haya pale wanapokwenda kuanzisha either ni Kijiji au Kata kwenye yale maeneo ambayo yanazunguka hifadhi zetu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naamini tukifanya hivi tutaendelea kuondoa malalamiko ya wananchi na nchi yetu itakuwa na amani. Hatuwezi kuona Watanzania wanaendelea kufa kila siku kwa sababu ya sisi tuliopewa nafasi tumeshindwa kuzitumia nafasi zetu kuwaweka waweze kuishi vizuri katika nchi yao.
Mheshimiwa Mwenyekiti, amesema Mwenyekiti katika taarifa yetu, utalii wetu bado hatujaweza kuutangaza vizuri. Tulibahatika sisi Kamati Bunge lililopita kutembelea Afrika Kusini tuliona wenzetu wanavyotumia utalii wa fukwe, lakini nchi yetu tumeshindwa kutumia fukwe tulizonazo na tunazo fukwe nzuri sana; lakini za kwetu ukipita ni harufu tu, utasikia harufu zinazonuka huko tumeshindwa kuzitumia vizuri. Niiombe sasa Wizara itumie utalii wa fukwe lakini pia na yale maeneo ambayo kwenye kamati tumeonesha tuweze kuyatangaza vizuri na kupata watalii wa kutosha. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tunayo maeneo mengi sana ya utalii, lakini kama nchi tumeshindwa kutumia na wale wenzetu wa kusini wanayo maeneo na tumeomba kabisa kwamba ile Bodi ya Utalii iweze kupata fedha za kutosha kuweza kutangaza maeneo yale ili tuweze kupata pato kubwa sana la fedha za kigeni kutoka nje kama mataifa mengine ambayo wameweza kupata kupitia maeneo ya utalii.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nikushukuru kwa kunipa nafasi.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 - Ofisi ya Rais, Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa na Ofisi ya Rais, Menejimenti ya Utumishi wa Umma na Utawala Bora
MHE. GRACE S. KIWELU: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru kwa kunipa nafasi na mimi nichangie machache katika Bajeti hii ya Ofisi ya Rais. Nianze kwa kuziunga mkono hotuba zote mbili za Kambi ya Upinzani na niishauri Serikali isijisikie vibaya wala kuona aibu kuchukua yale mazuri yaliyomo katika hotuba zetu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze na suala la utawala bora. Utawala bora ni pamoja na kuviruhusu vyama vya siasa kutimiza wajibu wake kwa kufanya mikutano ya hadhara, lakini toka imeanza Serikali hii ya Awamu ya Tano, imekuwa na uoga na sijui ni kwa sababu gani wakati mnatamba kwamba mnafanya kazi zenu vizuri na hapa ni kazi tu, lakini mmekuwa mkivipiga marufuku vyama vya upinzani kufanya mikutano na kutoa ruhusa kwa Madiwani na Wabunge. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, mkumbuke kuwa katika vyama vyetu tuna viongozi wa vyama wa Kitaifa, tunao Wajumbe wa Kamati Kuu ambao sio Wabunge na siyo Madiwani, je, hawa watafanyia wapi kazi zao. Kwa hiyo, nataka kuiambia Serikali ya Chama cha Mapinduzi waache kunyima haki kwa vyama vingine vya upinzani wakati wao wanapokuwa kwenye maeneo ambayo sio ya kwao wanahutubia wananchi. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, mgombea wetu wa Urais alipata kura zaidi ya milioni sita na wa Chama cha Mapinduzi alipata kura milioni nane, tofauti ya kura milioni mbili. Yeye anapita kuwashukuru Watanzania, lakini huyu wa kwetu aliyepata kura milioni sita mnakataa asiende kuwashukuru wananchi ambao walimuunga mkono, hii siyo haki kabisa! Tunaomba Katiba iheshimiwe kwa sababu ninyi ndio mmekuwa mkivunja Katiba wakati vyama vya siasa vipo kihalali, vya upinzani na hata hicho cha CCM, kwa hiyo, tupewe haki sawa kuhakikisha tunazungumza na Watanzania. Kutuambia tusubiri mpaka 2020 hamtutendei haki. Chama chochote cha siasa mtaji wake ni watu. Kwa hiyo, tunapokwenda kufanya mikutano, tunakwenda kuzieneza sera zetu na kupata wanachama wa kujiunga na chama chetu, lakini nashindwa kuelewa sijui uoga wenu ni nini. Niwaambie tu, huko nje Watanzania wameshakata tamaa na Chama cha Mapinduzi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nije kwenye suala la afya. Kumekuwa na tatizo ndani ya nchi yetu la vifo vya akina mama na watoto. Naliomba Bunge na Serikali, ifike wakati tuhakikishe kwamba tunakwenda kupunguza vifo hivi kwa kuhakikisha tunatenga bajeti ya kutosha kwa akina mama ili waweze kupata huduma bora wanapofika kwenye vituo vya afya ikiwemo huduma ya upasuaji, kwa sababu akina mama wengi wamepoteza maisha kutokana na vituo vyetu kutokuwa na vifaa na hasa madaktari na wahudumu wa afya pamoja na dawa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, naiomba sana Serikali na sisi kama Bunge tulisemee hili ili kuhakikisha vifo vya akina mama na watoto katika nchi yetu vinapungua. Nawaomba Wabunge wenzangu tukatoe elimu kwenye maeneo yetu tunayotoka na kuwaomba akina mama pindi wanapokuwa wajawazito waweze kuhudhuria kiliniki, hii itasaidia sana kupunguza vifo vya akina mama na watoto.

Mheshimiwa Mwenyekiti, suala lingine ni Bima ya Afya. Suala hili limekuwa ni tatizo kubwa sana, hata Waheshimiwa Wabunge wenyewe humu ndani ni mashahidi. Zipo hospitali ambazo zinakataa kupokea Bima ya Afya hata kwa Waheshimiwa Wabunge, sembuse huko kwa wananchi wetu ambao ni wengi. Yapo maduka ya dawa yanakataa kupokea kadi hizi.

Kwa hiyo, naiomba Serikali kwanza itoe elimu kwa wadau wote wahusika umuhimu wa hii Bima ya Afya ili wananchi wengi waweze kujiunga katika bima hii waweze kupata huduma nzuri ya afya. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, niongelee suala la elimu. Hapa kwanza naomba nimpongeze na kumshukuru Mheshimiwa Simbachawene. Katika bajeti iliyopita nilizungumzia shule ya watoto walemavu Njiapanda. Kulikuwa kuna baadhi ya watumishi walikuwa hawajalipwa, nakushukuru kwamba watumishi wale wamelipwa, lakini pia namshukuru Waziri wa Elimu Mheshimiwa Mama Ndalichako, alikwenda kutembelea shule ile na niliongea na Mwalimu Mkuu akaniambia kwamba yale niliyoyasema yakiwemo shule ya sekondari ya watoto wenye ulemavu, mchakato umeanza.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru, lakini naomba mchakato uende haraka kwa sababu watoto wale mwaka huu wanakwenda kufanya mtihani wa darasa la saba. Tunaomba sana ili mwakani nao waweze kujiunga kidato cha kwanza, tusiwaache watoto hawa nyuma kwa sababu wanao uwezo na hawa ndio viongozi wetu wa baadaye. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, lingine nizungumzie shule za Kata. Mkoa wetu wa Kilimanjaro hasa kule Uchagani waliitikia vizuri sana ujenzi wa shule za Kata na kuna baadhi ya vijiji vina shule mbili mpaka tatu za sekondari na hii sasa imeleta upungufu wa wanafunzi; kwa mfano, katika kijiji cha Kitandu katika Kata ya Uru Mashariki tunazo shule mbili na katika shule moja ya Mawela tuna madarasa zaidi ya manne hayana wanafunzi.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naishauri Serikali, pamoja na kuwa shule hizi zilijengwa na nguvu za wananchi, mngewashauri waweze kutumia shule moja aidha, kwa kufanya hostel, kuhamisha shule moja kwenda kwenye shule nyingine ili ile shule nyingine iweze kutumika hostel au tukaweza kuifanya o-level ili wale watakaomaliza pale waweze kuingia kwenye hii shule nyingine kuliko kuacha madarasa wazi, inakuwa haina faida. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, lingine elimu yetu tumeona inaendelea kushuka na hii ni kwa sababu Wakaguzi hatujawatengea fedha za kutosha za kuweza kukagua shule zetu. Naiomba sana Serikali iweze kutenga fedha za kutosha ili Wakaguzi hawa waweze kufanya kazi zao ipasavyo. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, niongelee suala la posho za Madiwani. Wabunge wenzangu wamesemea sana posho za Madiwani. Tunajua Waheshimiwa Wabunge wanapokuwa hawapo, Madiwani wamekuwa wanafanya kazi kubwa sana. Naiomba Serikali, kwenye hotuba yetu ya Upinzani kwa upande wa TAMISEMI tumeomba kuongeza posho zao. Najua Madiwani wako kwenye ile Sheria ya Mafao, lakini mafao yao mwishoni yanakuwa ni madogo kwa sababau ya posho wanazozipata. Kwa hiyo, naomba posho zao ziongezwe na hii ni pamoja na Wenyeviti wa Vijiji, Vitongoji na Mitaa. Halmashauri nyingi zimekuwa haziwapi fedha. Naiomba TAMISEMI, aidha, itoe mwongozo au itunge sheria ya kuzielekeza Halmashauri zetu kuhakikisha Wenyeviti hawa wanalipwa fedha zao. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, la mwisho nizungumzie ujenzi wa stand ya Ngangamfumuni. Mheshimiwa Simbachawene tunakuomba sana, mchakato huu ulishakamilika na TIB tayari walishakubali kutoa fedha, kujenga na kusimamia ndani ya miaka 15 wakisharejesha fedha zao watukabidhi stand. Kwa hiyo, nakuomba sana Mheshimiwa Waziri utukubalie kusaini ili tuweze kupata fedha hizo kwa maendeleo ya wananchi wetu wa Manispaa ya Moshi na kwa Taifa zima. Sioni ni kwa sababu gani unapata kigugumizi. Sitaki kuamini zile sababu zilizosemwa juzi kwa sababu yapo niliyokuomba na ukayafanya, kwa hiyo, nikuomba tena kwa mara hii stand ya Ngangamfumuni muweze kutupatia kibali na ujenzi huo uweze kuanza mara moja.

Mheshimiwa Mwenyekiti, la mwisho ni suala la Ben Saanane. Mimi ninatoka Mkoa wa Kilimanjaro na ni Mbunge wa Viti Maalum, akina mama wa mkoa ule wanaulizia Ben Saanane yupo wapi na leo Kiongozi wa Upinzani ameuliza swali hapa, tungependa kujua Ben Saanane alipo, na kwa taarifa walizosema ambazo sina hakika nazo tunataka taarifa sahihi, kama kweli Ben yupo basi tumpate na kama hayupo ni vizuri mkatuambia ili familia yake ijue kama wameshampoteza Ben kama alivyosema Mbunge wa Rombo walie.




Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Wizara ya Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo
MHE. GRACE S. KIWELU: Mheshimiwa Spika, nashukuru kwa kupata nafasi ya kuchangia machache katika Wizara hii. Nianze kwa kutoa pole kwa msiba mkubwa tulioupata katika nchi yetu kwa ajali iliyotokea katika Mkoa wa Arusha.

Mheshimiwa Spika, utamaduni; nchi yetu imebarikiwa kuwa na makabila 126 na kila kabila lina mila na desturi zake na kwa pamoja ndiyo zinatengeneza utamaduni wetu. Ila bado vipo baadhi ya vitu katika tamaduni hizo ambavyo vinadhalilisha wanawake. Kwa mfano, ukeketaji, kutokutoa umiliki kwa wanawake na kurithi wanawake wanaofiwa na waume zao hata kama wanawake hao hawataki. Katika jambo hili la ukeketaji ngariba wameanza kutumia mbinu mpya ya kukeketa watoto wachanga, hili jambo ni baya sana. Mambo haya bado yanaendelea pamoja na kuwa na jitihada za kupiga vita mambo haya.

Mheshimiwa Spika, napenda kujua katika bajeti hii Serikali ioneshe wazi itafanya nini kukomesha tamaduni na desturi hizi mbovu zinazomdhalilisha mwanamke na mtoto wa kike. Ufike wakati wa kuzirasimisha baadhi ya tamaduni katika mfumo rasmi ili kuziondoa zisizofaa.

Mheshimiwa Spika, michezo; kumekuwa na jitihada za kuhamasisha mpira wa miguu kwa vijana walio chini ya umri wa miaka 17, Serengeti Boys, lakini hakuna nguvu ya kutosha kuhamasisha uwekezaji kwenye mpira wa miguu na michezo mingine. Pamoja na timu hizi za Serengeti Boys na Kilimanjaro Queens kufanya vizuri, bado hazipewi kipaumbele cha kutosha wakati vipo vipaji na wana uwezo wa kufanya vizuri kimataifa na kwa sasa timu hizo zimeweza kufanya vizuri katika michezo yao. Kwa mfano Kilimanjaro Queens, hawa ni wanawake, walichukua Kombe la Afrika Mashariki na Kati mwaka jana.

Mheshimiwa Spika, ili timu zetu zifanye vizuri ni lazima tuwekeze tuwe na chanzo cha kuaminika cha kuwekeza pesa kwenye michezo na lazima kuwekeza na kuupa mwamko wa kutosha mpira wa miguu kwa akinamama. Umefika wakati sasa kuwe na chanzo cha kuaminika cha kuwekeza pesa kwenye michezo na njia rahisi wanayofanya duniani kote ni kupitia Bahati Nasibu ya Taifa.

Mheshimiwa Spika, hapa kwetu Serikali haitengi pesa kwenye bajeti na hakuna njia ya kuupa pesa mchezo na mchezo wa bahati nasibu unasimamiwa na Wizara ya Fedha badala ya Wizara inayohusika na michezo. Nashauri bahati Nasibu ya Taifa iwe chini ya Wizara hii ili kiwe chanzo cha upatikanaji wa fedha katika michezo na kuwezesha timu zetu kushiriki katika mashindano.

Mheshimiwa Spika, habari, uhuru wa vyombo vya habari; sheria tuliyopitisha hapa Bungeni ina vipengele vinavyolalamika na ni vizuri Serikali ione haya na kuvipitia na ikaangalia namna ya kuvibadilisha ili kuweka uhuru wa vyombo vya habari wa kweli. Tumeona hivi karibuni vyombo vya habari vikivamiwa na viongozi wakiwa kwenye maeneo yao ya kazi, tumeona kwenye vyombo vya habari wanahabari wamepigwa wakiwa wanatekeleza wajibu wao.

Mheshimiwa Spika, naomba kuwasilisha mchango wangu.