Jamhuri ya Muungano ya Tanzania

Contributions by Hon. John Peter Kadutu (9 total)

Hotuba ya Mheshimiwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa Kufungua Bunge la Kumi na Moja
MHE. JOHN P. KADUTU: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru kwa kunipa fursa hii kuchangia hotuba ya Mheshimiwa Rais ambayo imesheheni kila kitu, matatizo yetu yote yako pale.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kutoa maneno ya shukrani. Kwanza niishukuru Serikali, tumekuwa tukipiga kelele juu ya uanzishwaji wa Jimbo jipya la Ulyankulu pamoja na Halmashauri na Wilaya ya Ulyankulu. Tunaishukuru sana Serikali, niombe Serikali ikubali shukrani zetu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, pili, niwashukuru wapiga kura wa Jimbo la Ulyankulu kwa kuniamini. Hawa jamaa kule kwangu wanajua, Mheshimiwa Rais alipata 81% na mimi kwa sababu nilimpigia kelele sana yeye nikapata 75%. Kwa hiyo, hawa jamaa wacha watoke sisi tuendelee na kazi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, niishukuru familia ya Mtemi Mirambo. Mwenyekiti wewe ni Mtemi na mimi nikuarifu tarehe 28 Novemba, nimepewa Utemi kwa maana ya kuongoza jamii ya Wanyamwezi wote wa Ulyankulu. Kule kwetu ukipewa Utemi unapewa na jina lingine. Sasa jina nililopewa linatuletea taabu, nimepewa jina la Mbula maana yake mvua, toka siku naapishwa kupewa Utemi mvua zinanyesha siyo kawaida. Itabidi nirudi kwa familia ya Mirambo inioneshe namna ya kuipunguza mvua. (Makofi/Kicheko)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze sasa na mambo mbalimbali yanayotukabili ndani ya Jimbo letu jipya la Ulyankulu. La kwanza, inawezekana watu mkashangaa, bado uchaguzi wa kata tatu haujafanyika ndani ya Jimbo kwa maana ya Kata ya Milambo, Kanindo na Igombe Mkulu. Eneo hili lilikuwa la wakimbizi waliokuja mwaka 1972. Tulikuwa nayo makambi matatu makubwa kwa maana ya Ulyankulu, Mishamo na Katumba. Wenzetu wa Mishamo na Katumba baada ya kupewa uraia wamefanya uchaguzi wa Rais, wa Mbunge pamoja na Madiwani lakini eneo hili la kata hizi tatu wameweza kuchagua Mbunge pamoja na Rais. Niiombe tu Serikali na hasa kwa kuzingatia ahadi za Mheshimiwa Rais alipokuja, kata hizi zifanye uchaguzi haraka iwezekanavyo ili kazi za maendeleo ziweze kufanyika.
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini liko tatizo la uanzishwaji wa mamlaka ndani ya eneo lililokuwa Kambi ya Wakimbizi. Kwa hiyo, Serikali tuiombe iharakishe lakini pia Wizara ya Mambo ya Ndani iharakishe kwa sababu ndani ya kambi kwa maana ndani ya eneo hili wapo wakimbizi ambao walikubali kuwa raia, wapo wakimbizi waliokubali kurudi Burundi lakini wapo wakimbizi ambao hawakutaka lolote. Serikali iwaamulie mapema ili jambo hili likae vizuri.
Mheshimiwa Mwenyekiti, iko shida ndani ya mambo haya, wapo viongozi wa Wizara na hasa Wizara ya Mambo ya Ndani, Mheshimiwa Kitwanga nadhani utanisikia vizuri, leo anakuja Naibu Katibu Mkuu labda, siwezi kujua kama ni huyu wa sasa, anasema marufuku kujenga, kesho anakuja mwingine anasema pako vizuri. Ifike mahali Serikali inyooshe maneno kwamba lipi linafanyika. Kwa hiyo, nadhani hilo ni vyema tuliweke sawa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nikumbushe tu ahadi ya Rais, pamoja na azma hii ya kubana matumizi, bado iko haja ya kuanzisha Wilaya ya Ulyankulu na Halmashauri yake ili kusogeza huduma. Kutoka Ulyankulu kwenda Kaliua ni mbali, kutoka pale kwenda Kahama kuna kilometa kama 80 lakini kutoka Ulyankulu kwenda Makao Makuu ya Mkoa kuna kilometa 90. Kwa hiyo, niombe tuharakishe uanzishwaji wa Wilaya pamoja na Halmashauri. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, matatizo ya ujumla, liko tatizo la maji na Waheshimiwa Wabunge wengi wamesema. Upo mradi unataka kutoa maji kutoka Ziwa Viktoria kupeleka Tabora, Sikonge na Igunga. Kutoka Tabora Mjini kwenda Ulyankulu ni kilometa 90. Niombe sana Serikali ituongezee sisi ili tuwe sehemu ya mradi wa maji ya Ziwa Victoria. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini upo mradi wa maji kutoka Malagarasi kuja Kaliua na Urambo. Kutoka Kaliua kwenda Ulyankulu kilometa 60, sidhani kama Serikali inaweza kushindwa kuunganisha wapiga kura wangu hawa wanaotaabika na shida ya maji. Iko option nyingine, sasa hivi Mto Igombe umejaa kweli kweli mpaka kuna mafuriko, kwa nini Serikali isivune maji yale ambayo yanaweza kutosheleza Jimbo zima na tuka-supply maeneo mengine?
Mheshimiwa Mwenyekiti, tatizo la barabara. Tunayo matatizo, barabara kutoka Tabora kwenda Ulyankulu, kama nilivyosema kilometa 90, ndiyo inayotegemewa kuleta tumbaku Tabora kabla haijapelekwa Morogoro. Niombe sana, barabara zote zinazoingia Mji wa Tabora zina lami na kama hazina lami ziko kwenye mpango, Serikali iingize kwenye Mpango huu barabara ya kutoka Tabora kwenda Ulyankulu kujengwa kwa kiwango cha lami. Tutafurahi sana watu wa Ulyankulu, tumechelewa. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini iko barabara inatoka Ulyankulu kwenda Kahama, kwenye Ilani ya Chama chetu barabara kutoka Mpanda - Kaliua, Ulyankulu - Kahama kilometa 428 iko kwenye Mpango. Mimi niombe sana haya mambo ya kuweka upembuzi yakinifu basi ifike mwisho barabara ianze kujengwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, zao la tumbaku, tutapiga kelele sana na Mheshimiwa Mwigulu umetuahidi tunaotoka kwenye maeneo yenye kilimo cha tumbaku tukutane. Ninachotaka kusema kila Serikali imekuwa inajaribu lakini haifanikiwi. Wakulima wetu wanadhani tunaogopa wazungu wa makampuni kwani watu hawa wanaungana kuwanyonya wakulima wetu. Iko mianya mingi zao la tumbaku linanyonywa. Kwa hiyo, Serikali ifike mahali tukae vizuri turekebishe jambo hili na mambo yaende vizuri.
Mheshimiwa Mwenyekiti, umeme vijijini, Mheshimiwa Muhongo, umeme unaotoka Tabora kwenda Ulyankulu mradi huu unasuasua. Wenzetu wa Upinzani wakati wa kampeni walisema zile nguzo tutatengeneza mkaa. Sasa zimelala chini, sehemu kubwa kazi ile haijafanyika. Niombe tuongeze speed ili wananchi waamini kweli kuna umeme unakuja. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, liko tatizo la maslahi ya Madiwani. Waheshimiwa Wabunge, tunapokuwa kwenye kampeni Madiwani wanatupigania sana na mara nyingi tunasema mafiga matatu, hakuna maslahi mazuri kwa Waheshimiwa Madiwani, watu ambao wanafanya kazi kwa niaba yetu. Madiwani wanalipwa kidogo lakini pia hawaheshimiwi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini nizungumzie kipindi ambacho Madiwani wanakuwa hawapo wamekwenda kwenye uchaguzi, kazi zile hufanywa na watendaji wa Halmashauri kwa maana ya Wakuu wa Idara. Mwezi Novemba, Katibu Mkuu TAMISEMI, najua ameshaondoka lakini Serikali ipo, alitoa Waraka wa ajabu sana. Naomba nisome kipengele kimoja kwa ruhusa yako halafu uone jinsi gani tunawanyima Waheshimiwa Madiwani kazi.
MWENYEKITI: Ahsante sana Mtemi.
MHE. JOHN P. KADUTU: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru sana.
Makadirio ya Matumizi ya Wizara ya Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017
MHE. JOHN P. KADUTU: Mheshimiwa Mwenyekiti, ninakushukuru kwa kunipa nafasi ya kuchangia jioni hii Wizara yetu ya Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Wizara ambayo mimi ni mdau mkubwa kwenye sekta hii. Nianze kwanza kwa kumpongeza Waziri Mheshimiwa Nape pamoja na Naibu wake Mheshimiwa Anastazia Wambura kwa kuteuliwa kushika nafasi hii, sisi wanamichezo tuna imani nao, najua bado muda ni mapema tuwape muda ili waoneshe njia na nina uhakika tutafanya vizuri.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze na jambo ambalo wenzangu wamelipitia pitia ni hili la Sheria ya Bahati Nasibu. Kwanza, lazima tuelewe Shirika hili la Bahati Nasibu limekuwepo kwa muda mrefu, na sidhani kama ile bahati nasibu tuliyokuwa tunaifahamu mpaka sasa ipo. Ni vema sasa Serikali ikabadilisha sheria, Sheria ya Bahati Nasibu ya Taifa ihamishiwe Wizara ya Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo. Nasema hivi kwa sababu sheria haisemi mapato ya bahati nasibu yanaenda wapi lakini tunaelewa kabisa kwamba bahati nasibu ni michezo ya kubahatisha.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwenye michezo ya kubahatisha kuna michezo mingi tu ya kubahatisha, kuna casino, kuna betting, kuna mapato pia yatokanayo na michezo mbalimbali yanayofanywa na makampuni ya simu. Tuna imani sana pesa nyingi zinapatikana kule na zinatosha kabisa kuanzisha Mfuko wa Maendeleo ya Michezo (Sports Development Fund). Mfuko huu ndiyo unaweza ukafanyakazi ya kuendeleza michezo badala ya kuhangaika, ni fedha nyingi sana na hata nchi zingine zina mfuko kama huu. Hakuna haja ya kuhangaika kupitisha kikombe kwa ajili ya kuchangia, lakini muda mwingi hii bahati nasibu ya Taifa na kwa vijana wa sasa hata hawaelewi kazi gani hasa inafanya.
Kwa hiyo ushauri wangu Mheshimiwa Nape ukae na viongozi wengine, mlete sheria hapa Bungeni tubadilishe, Sheria ya Bahati Nasibu ibadilishwe. Bahati nasibu kwa sasa iko chini ya Wizara ya Fedha, bahati nasibu inapaswa kuwa chini ya Wizara ya Michezo, maana yake hii ni michezo ya kubahatisha, hii ni kekundu na keusi umeliwa ndiyo maana yake hii. Kwa hiyo ni vizuri ikaletwa kwenye Wizara yako ili mapato haya na uanzishwe mfuko huu nimesema Sports Development Fund, mfuko huu ndiyo unaweza kuwa mkombozi wa kazi mbalimbali za michezo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kuhusu uwanja wa Taifa, kama ilivyo jina ni Uwanja wa Taifa. Tumekuwa na uwanja wa Taifa sasa na Uwanja wa Uhuru, huu uwanja wa uhuru ndiyo tulizoea kuuita Uwanja wa Taifa au shamba la bibi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba ku-declare mimi ni kati ya wale tunaoleta timu za nje kucheza Tanzania, kwa hiyo ninayoyaeleza ni ya ukweli na hakika. Viwango au tozo kwenye uwanja wa Taifa ni vingi mno, tunanyonya jasho la wachezaji na viongozi wanaotengeneza timu hizi, ukicheza Uwanja wa Taifa iko VAT asilimia 18, iko gharama ya mchezo asilimia 15, lakini iko asilimia tano kama ni CRDB asilimia tano lakini kama hii Max Malipo ambayo inazungumzwa kuletwa sasa ni asailimia tisa. Kwa hiyo, utaona kabisa kuna karibu asilimia 42 ya mapato yote yanapotea kwenda kwenye vyanzo hivi. Uwanja wa Taifa umejengwa na Serikali kama ambavyo tunapita kwenye madaraja na kutumia barabara hizi ni huduma, Serikali haifanyi biashara na hata kama ikifanya biashara haiwezi kufanyia biashara jasho la wachezaji. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ni lazima sasa wakati umefika tozo hizi zipungue, ukiwa Uwanja wa Taifa mbali na hizi nilizosema yako makato mengine ya umeme, usafi sasa vyote hivi kama mmekata asilimia 15 ya mchezo kwa nini mkate tena umeme, kwa ni mkate usafi, wapo Wachina pale na wenyewe wanalipwa kiajabu ajabu, ukienda pale yaani kama na wewe ni mshiriki wa kuagiza timu, unaweza ukatoka pale hata senti tano hujapata kwa sababu ya tozo hizi, yaani zile asilimia 58 zinazobaki, baadaye zinapotea hapo bado timu hazijagawana, hazijafanya nini. Kwa hiyo, niiombe sana Serikali iangalie tozo za Uwanja wa Taifa.(Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, liko suala la TFF na TRA. Mheshimiwa Waziri nimwombe sana sakata hili limekuwa linazungumzwa tu, hebu wakati wa majumuisho njoo na taarifa tujue nani mwenye tatizo kati ya TRA, TFF na Hazina kwa sababu deni hili siyo deni halisi la TFF, deni hili ni la Serikali ukishasema nitamlipa mshahara huyu maana yeke ni pamoja na kodi yake kwa maana ya PAYE. Sasa utasemaje unalipa mshahara unalipa net pay kwa nini usilipe na kodi na Serikali iliji-commit kulipa mshahara ya hawa makocha kutoka nje, kwa hiyo, Mheshimiwa Waziri njoo na majibu hayo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kuna suala la mechi ya Brazil limezungumzwa hapa, mechi ya Brazil na Taifa Stars, mechi hiyo jamani haikuwa chini ya TFF ilikuwa chini ya Kamati iliyoundwa na Serikali na fedha zote walichukua, wao ndiyo wenye wajibu sasa makato ya VAT tena yanaongeza deni ambalo TRA inakuja kuchukua.
Mimi nadhani mnawaonea TFF, akaunti tunaambiwa zimefunguliwa lakini fedha imechukuliwa, kwa nini fedha zichukuliwe na kama akaunti imefunguliwa iko vizuri, lakini je, TRA ina maana wameona hela tu za TFF zinaweza kumaliza matatizo tuliyonayo ya maji, umeme na nini? Nadhani Waziri njoo hapa utuambie nini kimetokea kwenye fedha za mechi ya Brazil pamoja na Taifa Stars mpaka kufikia TFF inafungiwa tunapata taabu, mpira sasa tunaendesha kwa madeni, haifai. Mimi ni Mjumbe wa TFF kwa hiyo ninayoyasema ni mambo ambayo nayajua vizuri. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, liko tatizo la nyasi bandia uwanja wa Nyamagana, nyasi bandia za uwanja wa Nyamagana Halmashauri ya Jiji la Mwanza ililipa kiasi chake ambacho kilitakiwa kabla ya FIFA kuleta msaada ule tukalipa, nyasi bandia hizi sasa imekuwa kama story, lini zitafika Mwanza na lini kazi ile itakwisha maana yake sasa uwanja ule umegeuka kuwa gofu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, suala lingine mwaka 2014 mimi niliongozana na timu ya watoto wanaoishi katika mazingira magumu kwenda Brazili kwenye Kombe la Dunia, timu ile ikashinda ikaja hapa Bungeni mkaishangilia sana, zikatoka ahadi za Serikali nyingi sana. Mojawapo ni uwanja, Serikali iliahidi kutupatia uwanja kwa ajili ya watoto hawa ambao ni mabingwa wa dunia, hapa hakuna bingwa wa dunia mwingine, ni wale watoto wa Mwanza ambao mwaka kesho kutwa tunaenda Urusi kutetea kombe la dunia.
Mheshimiwa Nape najua utakuwa bado upo tusaidieni nauli za kwenda kwenye kombe la dunia, mashindano yale hufanyika kila kabla ya world cup mtusaidie kama Serikali kwenda kule, pia tunataka ahadi ya Serikali ya kutupatia uwanja.
MHE. JOHN P. KADUTU: Nakushukuru naunga mkono hoja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 20 16/2017 - Ofisi ya Rais, TAMISEMI, Utumishi na Utawala Bora
MHE. JOHN P. KIDUTU: Mheshimiwa Naibu Spika, nianze kukushukuru wewe mwenyewe kunipa nafasi hii kuchangia mchana huu hoja mbili zilizopo ya TAMISEMI pamoja na Utawala Bora.
Mheshimiwa Naibu Spika, kabla sijachangia nichukue fursa hii kuipongeza timu yetu ya Bunge kwa ziara nzuri kule Zanzibar, ni katika kuuimarisha Muungano wetu. Nitoe wito kwa niaba ya uongozi wa timu ya Bunge, Wabunge pamoja na Mawaziri tuungane kufanya mazoezi kila asubuhi pale uwanja wa Jamhuri. Mfano mzuri ni wewe Mheshimiwa Naibu Spika umekuwa unatutia moyo kuwepo pale. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, baada ya kusema hayo niwapongeze Mawaziri wawili hawa, Ndugu yangu Mheshimiwa Simbachawene pamoja na dada yangu Mheshimiwa Angellah.
Mheshimiwa Naibu Spika, TAMISEMI ni dude kubwa, ukishakabidhiwa Wizara ya TAMISEMI lazima utambue ni dude kubwa na bahati nzuri Mheshimiwa Simbachawene unalijua hilo kwamba TAMISEMI ni dude.
Kwa hiyo, niwapongeze sana kwa hotuba zenu nzuri. Pia nichukue fursa hii kuwapongeza wafanyakazi wa Halmashauri ya Wilaya ya Kaliua kwa kazi nzuri iliyofanyika mpaka tumepata hati nzuri ndani ya miaka miwili na hasa kwa sababu mimi ndiye nilikuwa naongoza Halmashauri ile kama Mwenyekiti wa Halmashauri. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, niombe sasa Waziri wangu Mheshimiwa Simbachawene pamoja na Waziri Mkuu wanisikilize kwa makini, iko hoja nilianza kuizungumza wakati nachangia hotuba ya Mheshimiwa Rais, bahati mbaya muda haukuwa rafiki, nayo inahusu waraka aliokuwa ametoa Katibu Mkuu, TAMISEMI wa wakati ule akikataza Mabaraza ya Madiwani kuhoji yale yaliyokuwa yamefanyika wakati Mabaraza yakiwa yamevunjwa. Tarehe 10 Novemba alitoa waraka wa kukataza jambo hilo wakati akielezea taratibu za kuitisha mikutano ya kwanza.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa ruhusa yako naomba nisome kipengele (g) cha waraka aliokuwa ametoa Katibu Mkuu, TAMISEMI na bahati nzuri mimi niseme ni bahati nzuri kumuondoa pale kunatusaidia kwenye TAMISEMI kukaa vizuri maana makatazo mengine haya hayafai.
Anasema, moja ya kazi za mkutano ule wa kwanza, kipengele (g) anasema; “Kupokea taarifa ya Mkurugenzi wa Halmashauri kuhusu kumbukumbu ya maamuzi ya utekelezaji wa shughuli za Halmashauri zilizofanyika katika kipindi ambacho Baraza la Madiwani lilivunjwa.” Akaweka msisitizo kwenye maandishi; “Wajumbe wa Baraza watapokea taarifa hiyo ya utekelezaji na kuijadili bila kubatilisha maamuzi yaliyofikiwa.” Maneno haya siyo mazuri kwa kazi nzuri inayofanywa na Halmashauri. Tukiwa na watendaji ambayo si wazuri maneno haya wanaweza kuyatumia kufanya wanalotaka. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini kwa nini Baraza la Madiwani lizuiwe kuhoji yale yaliyofanyika? Tunao ushahidi kesho yake Madiwani wanarudi yamefanyika jana yake. Sasa kama umewakataza wasijadili maana yake unawakataza haki yao. Kwani kuna ubaya gani Bunge hili likajadili kazi ya Bunge iliyofanyika huko nyuma? Kwa hiyo, kazi kubwa lazima ifanyike hapa. Niombe Mheshimiwa Waziri toa tu tamko ili kufuta Waraka huu nadhani watu wengine huwa wanalewa madaraka, hilo lilikuwa la kwanza. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, la pili, kuna ahadi ya Rais Mstaafu, Mheshimiwa Jakaya Kikwete wakati wa kampeni za mwaka 2010, eneo letu lilikumbwa na mtafaruku katika kulizimazima jambo lile, Mheshimiwa Kikwete akaahidi Ulyankulu kuwapatia Wilaya pamoja na Halmashauri. Bahati mbaya mtani wangu huyu Mkwere kaondoka hatujapata Halmashauri kule na wala Wilaya haijapatikana.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini wakati Mheshimiwa Rais anapita kwenye kampeni za uchaguzi uliopita na yeye akasisitiza jambo hili kuwapatia wananchi wa Ulyankulu Wilaya pamoja na Halmashauri. Kwa kweli wananchi wana imani hiyo kwamba upo utaratibu wa kuhakikisha jambo hili linakamilika.
Mheshimiwa Naibu Spika, sasa niombe basi Serikali ije na majibu wakati wa kujibu suala hili limefikia wapi ikizingatiwa kwamba ahadi zimetolewa toka mwaka 2010. Wapo watu hapa wanasema tuzuie kuanzisha maeneo mapya ya utawala. Zinaweza zikawepo sababu kule unapotoka wewe kuna kaeneo kadogo, ukitembea saa tatu umemaliza jimbo lako lakini kutembea Jimbo la Ulyakulu Mheshimiwa Waziri Mkuu unajua ni kati ya majimbo makubwa na lenye watu wengi. Kwa hiyo, tunahitaji jambo hili likamilike ili wananchi wawe na imani, tupate wilaya na Halmashauri. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, maslahi kwa Madiwani. Jamani zile pesa Wabunge mnazopata mwishoni Madiwani wanapata shilingi milioni 11, ni kiasi kidogo mno, hebu tuwasaidie. Kama hatuwapi hizi stahili zao za kila siku, zile za mwisho basi wapate. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, suala la magari, yapo magari yamekwishakuwa allocated, tulizungumza nina imani utakuja na majibu hapa. Watu wanashindwa kukagua miradi kwa sababu magari hakuna lakini magari yameshakuwa allocated muda mrefu yapo yard kwa nini yasiende site yakafanye kazi? Bila shaka jambo hili litakaa vizuri.
Mheshimiwa Naibu Spika, suala lingine ni juu ya fedha za Serikali Kuu kwenda kwenye Wilaya, speed ya pesa kwa maana ya bajeti ni ndogo sana. Kufikia Machi Halmashauri ya Kaliua ilikuwa imepelekewa asilimia 62 tu lakini kwa mwaka jana pesa zilizoletwa kwa ajili ya maendeleo ziliishia asilimia 30 asilimia 70 hazikuletwa. Kwa hiyo, jambo hili linafanya miradi mingine iende kwa kusuasua sana.
Mheshimiwa Naibu Spika, liko suala lingine la hizi Sekretarieti za Mikoa kuingilia kazi za Halmashauri. Ni sehemu yao ya kazi lakini mara nyingine wanaingilia shughuli za Halmashauri katika hali ambayo inafanya hata ikosekane maana ya kuwepo Madiwani. Baraza linaamua hivi lakini Sekretarieti za Mikoa zinaingilia kati na maamuzi mengine yanakuwa ya hasara kwa Halmashauri. Kwa hiyo, niombe basi Mheshimiwa Waziri utupe mwelekeo mzuri lakini hizi Sekretarieti za Mkoa ziweze kuzuiwa na ziache mambo mengine ambayo yanaamuliwa na Halmashauri kwa maana ya Madiwani na Baraza lao waweze kutekeleza mambo yao yaende vizuri.
Mheshimiwa Naibu Spika, michezo kwa shule za msingi na sekondari. Nimekuwa nikisema yupo mzee wetu mmoja nadhani alilewa au uzee au vipi alikataza michezo kwenye mashule. Nishukuru Serikali sasa michezo inachezwa, lakini iko haja ya kuongeza nguvu kwa maana ya bajeti ya ile michezo ya shule za msingi pamoja na sekondari kwa maana ya UMISETA. Pesa inayopelekwa kwa ajili ya michezo hii ni ndogo mno kiasi kwamba michezo haina tija yaani mafanikio ya michezo hii yanakuwa madogo kuliko kawaida. Kwa hiyo, niombe Mheshimiwa Waziri ulitolee ufafanuzi jambo hili ili mambo yaende vizuri.
NAIBU SPIKA: Mheshimiwa muda wako umekwisha.
MHE. JOHN P. KADUTU: Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru sana kunipa nafasi hii, niseme tu naunga mkono hoja.
Hali ya Uchumi wa Taifa kwa Mwaka 2015, Mpango wa Maendeleo wa Taifa kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017 na Mapendekezo ya Serikali kuhusu Makadirio ya Mapato na Matumizi kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017.
MHE. JOHN P. KADUTU: Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru kwa kunipa nafasi hii kuchangia kwenye bajeti yetu ya kwanza kabisa ya Serikali ya Awamu hii ya Tano. Nakushukuru sana kwa sababu nafasi hizi ni adimu na Wabunge ni wengi na tuna hamu sana ya kuishauri Serikali. Niiambie tu Serikali kuanzia kwa Waziri, Mheshimiwa Dkt. Mpango, fungueni masikio msikie Waheshimiwa Wabunge wanasema nini, msizibe masikio. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nianze na suala la ku-withdraw benefits. Mimi niseme nimefanya kazi mining, najua shida za waajiri wa aina ile na makampuni yanayofanana nayo. Naishangaa sana Serikali kukazia hapo, kutaka watu wakae mpaka miaka 55, wakati Serikali hii inayaruhusu makampuni mbalimbali kuingia mikataba ya mwaka mmoja mmoja. Sasa kama mtu anafanya kazi mwaka mmoja anaingia mkataba mwingine na mwingine, stability ya ajira yake haipo.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, nilikuwa nashauri hebu watu hawa waachwe; mtu akimaliza kazi yake achukue chake. Hakuna haja ya kuwazuia. Labda kwa sababu Serikali inakopakopa hizi fedha za wafanyakazi, kwa hiyo, naona ili kuzifanya ziwepo, ni kuwazuia watu kuchukua. Kazi za sasa huwezi kuwapata watu wenye umri zaidi ya miaka 50, kama akina Mheshimiwa Kadutu. Vijana wengi wako chini ya miaka 20, 28 au 30, anafanya kazi mwaka mmoja, mwaka wa pili kaenda kwingine; lakini kuna uwezekano wa kukosa kazi kwa miaka hata sita.
Mheshimiwa Naibu Spika, je, aendelee kusubiri miaka 55? Nadhani siyo jambo jema. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, migodini kule ziko kampuni ambazo zina mikataba na makampuni mama kwa maana ya yanayoendesha migodi, lakini zile kampuni kwenye Mikataba ya Wafanyakazi zimeweka sharti kwamba pindi mkataba wa kampuni mama na kampuni hiyo nyingine ndogo utakapokwisha au utakapositishwa, automatic na wewe mfanyakazi mkataba umekwisha. Sasa mtu huyu unataka abaki aje kuwa mzee, ni nani atakayekubali kufanya kazi katika mazingira hayo?
Kwa hiyo, nilikuwa nadhani muda umefika, itatamkwe tu; Serikali itamke, mtu akiachana na mwajiri wake, kwa nini iwe kikwazo? Kwanza siku hizi mmetoa ruhusa ya kuchangia mfuko wowote unaotaka, kwa nini iwe kikwazo mtu kuchukua amana zako? Hilo la kwanza. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, la pili ni hili ambalo kila Mbunge analisema, nami nadhani Dkt. Mpango utakuwa umesikia vizuri. Kila Mbunge anaposimama anasema hapana. Basi hapana hii iwe maana yake hapana. Hivi unataka kutoza kodi kwa Mbunge; nawaambieni Waheshimiwa Wabunge sisi tuko tofauti na wafanyakazi.
Mheshimiwa Naibu Spika, wako Wabunge hapa wanachangia maendeleo ya majimbo yao kwa shilingi milioni 500 mpaka shilingi bilioni moja. Je, na sisi tuanze kuandika invoice kuidai Serikali? Yako maeneo yamepangiwa pesa hayakupelekewa pesa hata senti tano, lakini shughuli za maendeleo zinakwenda. Sasa je, na sisi tuanze kuidai Serikali? Kwa sababu wajibu wa kufanya kazi hiyo ni wa Serikali. Kwa nini Serikali inataka kutugombanisha? Baadaye mtatuona sisi wakorofi, haiwezekani. Lazima mtambue shida ambazo tunazitatua kwa Majimbo. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, Doctor labda niseme, kama watu hawakwambii, watu wanasema labda kwa sababu Dkt. Mpango hana Jimbo. Watu wandahani hivyo. Iko shida Jimboni ambayo Mbunge anatumia pesa hizi hizi kupata nguvu ya kuendesha shughuli za Majimbo, lakini hili tuko wenyewe. Tunapunguziana nguvu za mwisho za kupambana kwenye uchaguzi. Ukikata shilingi milioni sitini au ngapi, maana yake umedhoofisha Mbunge huyu anayetaka kurudi tena kuwatumikia wananchi, hana nguvu. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, Uchaguzi umekuwa ghali, sasa na nyie mnataka kunyofoa shilingi milioni 60, 70, za nini? Serikali ina wasomi wengi, tafuteni mbadala. Tafuteni njia nyingine za kutoza kodi, kwani lazima mwangalie tu mafao ya Mbunge? Sasa mkikata zetu, Madiwani je? Maana mtafanya siasa iwe kazi. Kuna siku mtatutoza fedha kuingia hapa. Badala ya ku-punch finger print, tutakuwa tunalipia hapa, kwa sababu hamtaki kutafuta kodi nyingine. Jamani tafuteni kodi nyingine. Hivi imefika wakati mtukamue sisi mpaka damu? Haiwezekani. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, hili mpaka mwisho mimi sikubali. Kama ni hivi, hii kazi ya Ubunge ni kazi ya hasara. Tutashindwa kuwahudumia wananchi kwa sababu kila kukicha kale kadogo alikopewa Mbunge mnataka kukachukua.
Mheshimiwa Naibu Spika, Serikali isikie vizuri, kelele zote hizi haziwezi kuwa kama jogoo. Kule Unyamwezini tunasema jogoo anaweza akapiga kelele usiku mmelala ili muamke; lakini yeye hawezi kujifungulia mlango. Sasa tusipige kelele kama vile jogoo. Sisi mlango tunao, wenyewe ndio tunasema hii bajeti sawa au haipo. Sasa isije kuwa mambo yamekwama mkimbilie caucus. Tumalizane tu humu jamani, mtusikilize na sisi.
Kuhusu pesa za maendeleo kwenye Halmashauri, hazipelekwi kwa wakati katika Halmashauri zetu. Hazipelekwi! Mwaka uliopita 30% tu kwenye Halmashauri ya Wilaya ya Kaliuwa ilipelekwa, 70% yote haikupelekwa. Unategemea nini sasa? Maana yake kazi haziendi. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, tusichomeke. Nami naishauri Serikali, kama ina mambo yoyote muhimu, sijui madawati, maabara, itakuja na nyingine sijui itatengeneza jina gani, yaleteni mapema kwenye bajeti, siyo kuyachomeka wakati hayana mafungu. Matokeo yake Halmashauri zinaparaganyika. Zinakusanya, haziwezi kutumia kwa sababu tayari kuna maagizo. Tafuteni pesa kokote mlipo, eeh, maabara, eeh sijui madawati. Kazi ya Serikali, leteni mpango kama sasa, badala ya kuchomeka chomeka. Kwa nini tuchomeke wakati ninyi wataalam mpo na bajeti mnatengeneza? Naiomba sana Serikali isitengeneze utaratibu wa kuchomeka. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, madeni ya wazabuni. Mheshimiwa Waziri hebu tujaribu kuyaondoa madeni, ni aibu. Tunakazana, lakini huko madeni ni mengi, wazabuni walio-supply shuleni, kwenye hospitali, Halmashauri, Magereza, watu wanaidai Serikali, ni aibu! Tudaiwe basi na mashirika makubwa na nchi nyingine, lakini humu humu ndani mtu deni lake halali, anadai hata shilingi milioni mbili; hivi kuhakiki shilingi milioni mbili mnataka tena mtafute wataalam kutoka nje waje wahakiki deni? Haiko vizuri.
Mheshimiwa Naibu Spika, CAG report kule kwenye Halmashauri Mheshimiwa Waziri tafuteni mzungumze na TAMISEMI. CAG report ni serious report, haiwezi kuwa inajadiliwa haraka haraka halafu inafunikwa tunaondoka. CAG report inaonesha kama kuna madudu, kama kuna mafanikio, lakini eti kwa kubana matumizi, tunaziambia Halmashauri zijadili siku moja au masaa, haiwezekani. Mbona wenyewe CAG report anakuwa amekagua karibu mwezi mzima amepiga kambi; lakini kujadiliwa na Madiwani, inajadiliwa kwa nusu saa au kwa masaa mawili. Mheshimiwa Waziri tengenezeni utaratibu CAG report ipate muda mzuri wa kujadiliwa kama ambavyo tunaweza kujadili hapa Bungeni. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, bajeti hii imechangiwa kwa utaalam na Waheshimiwa Wabunge wengi, nisingependa kusubiri kengele, lakini mtusikie, kodi kwa Waheshimiwa Wabunge, achaneni na mpango huo, tafuteni mbadala. Withdraw benefit, waacheni watu wachukue mali zao kama ambavyo na sisi Wabunge tunachukua mali zetu. Kwa nini muwakabe? (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nakushukuru sana.
Taarifa ya Kamati ya Hesabu za Serikali (PAC) pamoja na Maoni na Mapendekezo yaliyomo katika Taarifa hiyo; na Taarifa ya Kamati ya Bunge ya Hesabu za Serikali za Mitaa (LAAC) pamoja na Maoni na Mapendekezo yaliyomo katika Taarifa hiyo
MHE. JOHN P. KADUTU: Mheshimiwa Naibu Spika, naomba nikushukuru kwa kunipa fursa hii ya kuweza kuchangia taarifa hizi za Kamati mbili kutokana na ukaguzi wa CAG.
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba niiambie Serikali kwamba eneo hili ni muhimu kuliangalia na kusikiliza kwa makini lakini tupate matokeo mazuri. Kwenye ripoti hizi hakuna siasa, hili ni jicho la tatu la kuona utendaji wa Serikali yetu kupitia Halmashauri na Serikali kwa ujumla na kwa sababu nia yetu ni kutengeneza na siyo kuharibu. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nianze na suala la uteuzi wa Wakurugenzi. Kwa upande wangu sina tatizo na mamlaka ya uteuzi kwani inafanya kazi yake vizuri, lakini sisi kama Kamati ya LAAC tumeona upungufu mwingi siyo kidogo ya utendaji ya Wakurugenzi wetu. Wapo Wakurugenzi ambao hawajawahi kufanya kazi kabisa kwenye mfumo wa Serikali hata kwenye mashirika ya Serikali kiasi kwamba hata hawajui uendeshaji wa Serikali. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, niishauri Serikali kwa nia njema tu, tusibane sana matumizi, tuwafanyie mafunzo kidogo. Kuna Wakurugenzi walikuja mbele ya Kamati hawajui hata itifaki ya vikao. Sasa ukiwa na Mkurugenzi wa aina hiyo, unajua maneno wanayotumia wengi wanasema mimi nimeteuliwa na Rais, wanadhani uteuzi wa Rais unaweza kumfanya akaendelea kudumu pale, mimi sikubaliani nao. Bahati nzuri mimi nimetokea kwenye Halmashauri, kwa hiyo najua vizuri mno shughuli za Halmashauri, lakini kwa uelewa wangu mdogo wa hesabu Wakurugenzi wengi kwa kweli hawana uwezo.
Mheshimiwa Naibu Spika, siyo hilo tu, wapo ma-DT kwa maana ya Watunza Hazina wetu pamoja na kuwa na vyeti hawana uwezo wa kazi. Wapo ma-DT ambao wana CPA, lakini uwezo wao wa kufanya kazi ni mdogo sana. Kwa hiyo, niiombe Serikali tutupie macho utendaji wa watu hawa hasa Wakurugenzi na Watunza Hazina. Kule kwenye uteuzi kama nilivyosema hatuna mamlaka nako, lakini basi wapewe mafunzo kuwapa uwezo wa kufanya kazi na kuzielewa kazi. Wenzangu wamesema kuna watu wametoka kwenye NGOs, mashirika, VETA na sehemu mbalimbali, kwa idadi kubwa wachache sana waliotoka kwenye Local Government. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nigusie kidogo suala hili la UDA. Tumepata taarifa Kamati mbalimbali zimekuwa zinashughulika na jambo hili la UDA. Niiombe Serikali ifike mahali tumalizane na UDA. UDA kila siku inatajwa Bungeni, kila siku haina mwenyewe, tumehoji nani mmiliki wa UDA mpaka tunamaliza vikao hatujapata majibu nani wamiliki wa UDA. Ifike mahali sasa tupate majibu nani wanamiliki na ilikuwaje alipatikana Simon Group.
Mheshimiwa Naibu Spika, Simon Group kwenye ripoti mbalimbali ameibuka tu kwamba huyu kapatikana anauziwa hisa, sasa amepatikana vipi hapaonyeshi mchakato ulioendeshwa kumpata Simon Group. Hili ni jambo la hatari kama kampuni inakuja tu ghafla, Serikali inakubali inaipa kazi. Tumempa umiliki mtu ambaye hajashindanishwa, hili ni jambo la hatari sana. Sasa tunataka tumjue mmiliki kwa sababu kumekuwa na shida ya kujua nani na nani anamiliki UDA. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kama alivyosema mwenzangu pale Mheshimiwa Msuha zipo hisa zilipouzwa ilikubalika ziende kwenye shughuli za maendeleo, kwa muda wote hizi pesa zimetunzwa pale BOT. Kwa nini sasa muda usifike uamuzi upite zile fedha ziende kwenye shughuli za maendeleo. Ni fedha ndefu hizi, barabara, huduma za hospitali na shughuli mbalimbali za maendeleo zinahitajika kwa nini pesa ikae tu BOT ambapo yenyewe inatunza pesa tu ambazo kumbe zingekwenda kwenye shughuli za maendeleo. Zile hisa nyingine zilizobaki zigawanywe kwenye Manispaa nyingine ili Manispaa zote ziweze kumiliki UDA kwa pamoja. Hata hivyo, kama Serikali inaamua iachane nayo basi tujue imefika mwisho. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, nipendekeze sasa labda Kamati ya PAC, LAAC zikutane kwa pamoja kulimaliza jambo hili. Kwa sababu kila Kamati ina uamuzi wake, ina uchunguzi wake, ina mapendekezo yake ambayo hayaishi. Kwa nini sasa sisi kama Bunge tusiungane pamoja tukamaliza jambo hili. Sasa UDA tunaona imeingia kwenye kazi nyingine mradi unazidi kuwa mkubwa halafu tunamuacha mwekezaji huyu ambaye hatujui wenzake ni akina nani na kazi gani anafanya, lakini baadaye hata huu mradi wa DART utatuingiza kwenye shida. Nina imani Serikali ni sikivu na Mawaziri wapo wanasikia.
Mheshimiwa Naibu Spika, suala lingine ni uhai wa Halmashauri. Kwa wale ambao hamfahamu hizi Halmashauri zilikuwepo zikafa kama ushirika lazima tuangalie nini kiliua Halmashauri zetu. Sasa hivi toka tulipokwenda kwenye uchaguzi mwezi Juni, 2015 pesa ya maendeleo haijaenda na hii quarter ndiyo kabisa pesa ya maendeleo haijaenda, kule kwenye Halmashauri zimelala hakuna kazi inayoendelea. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, niwaambie Serikali pamoja na Waheshimiwa Wabunge tutaua hizi Halmashauri kwa mara nyingine tena kama hatukuwa makini. Tuliua Halmashauri hizi zamani, tukaua ushirika baadaye tumevirudisha vyama vya ushirika pamoja na Halmashauri, kutozipelekea pesa kunaua kila kitu. Athari zake ni nini? Toka tumemaliza uchaguzi wananchi wanadhani Serikali ipo likizo kwa sababu hakuna kazi inayoendelea kwenye Halamshauri zetu, Halmashauri zimelala, ofisi za Serikali za Vijiji hazichangamki. Siku zote kukiwa na pesa vijijini wanachangamka na utaratibu wetu ule wa kupeleka watu sita kwenda kusaini hata kama shilingi 200,000 hakuna sasa. Kwa hiyo, lazima tuhakikishe Serikali lazima ipeleke pesa kule. Pesa haziendi, tunasema madawati, tunasema hiki, sasa hivi kuna maboma mengi, litakuja agizo maboma yaishe, wanatoa wapi pesa? (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini zipo Halmashauri zinaishi kwa ubuyu. Samahani watani zangu Wagogo, zipo Halmashauri zipo hoi bin taabani lazima tuziwezeshe. Zipo Halmashauri mpya ambazo zinahitaji kuongezewa nguvu ili ziweze kusogea. Halmashauri hizi nyingine hazina mapato. Kulishawahi kutoka tishio hapa kwamba Halmashauri kama haikusanyi itajifuta, sasa mbona Serikali yenyewe haipeleki pesa na yenyewe itajifuta? Jambo hili haliwezekani. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, niwasihi sana Serikali tupeleke pesa za maendeleo ili maendeleo yaonekane. Pia ni namna gani tunatimiza ahadi au Ilani ya Chama cha Mapinduzi ni lazima pesa ziende kama haziendi tutakuwa tunarudi nyuma. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, lipo suala la madeni. Halmashauri hizi pamoja na mambo mengine kuna Halmashauri zinadaiwa mpaka shilingi bilioni 16 na wadau mbalimbali, watoa huduma, tender, Halmashauri zitalipa lini. Kama Serikali tunalipa madeni ya nje sasa wakati muafaka umefika tulipe madeni ya ndani ili huduma ziendelee. Shule na vyuo wataanza kufunga kwa sababu hakuna mtu ataendelea kutoa huduma wakati halipwi. Kwa hiyo, Serikali tupelekeni pesa tulipe madeni ya ndani ili Halmashauri zetu zifanye kazi vizuri.
Mheshimiwa Naibu Spika, yapo mambo mengi sana yametokea huko lakini kikubwa kingine tumeshindwa kuelewa Wakurugenzi wanatoa wapi kiburi cha kutokujibu hoja za CAG. Siyo hoja tu za CAG hata maagizo ya Kamati yaliyopita, Wakurugenzi wanakuwa na kiburi.
Mheshimiwa Naibu Spika, namshauri Mheshimiwa Waziri ajaribu kuliona hili kama CAG anadharauliwa, kama Kamati ya Bunge inatoa maagizo hayajibiwi maana yake ni dharau. Hebu tulirekebishe hili ili Bunge kama Bunge maana yake Kamati ni Bunge lichukue nafasi yake tukiwa tunatoa maelekezo na maagizo yajibiwe. CAG anatoa maelezo yake yajibiwe, kama yanakaliwa kwa kweli tunakuwa hatuitendei haki ripoti ya CAG. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, la mwisho, CAG hapiwi pesa za kutosha na kuna tishio mwaka huu CAG anaweza asikague Halmashauri hata kumi. Kwa hiyo, kama pesa haziendi kwa CAG ambaye ndiyo jicho letu sisi hatuna uwezo wa kwenda kwenye Halmashauri kugundua tunaletewa kitu kilichofanyiwa kazi. Niiombe Serikali pamoja na mwaka huu tulipiga kelele wakati wa bajeti hebu mchakato wa bajeti unaokuja tumuangalie kwa karibu sana CAG ili apewe pesa za kutosha kufanya kazi yake. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, siyo vizuri kupigiwa kengele la pili na mimi ni Chifu nisingependa kupewa adhabu, nakushukuru.
Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Masuala ya UKIMWI na Taarifa ya Mwaka ya Shughuli za Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Huduma na Maendeleo ya Jamii kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017
MHE. JOHN P. KADUTU: Mheshimiwa Mwenyekiti, nikushukuru kunipa fursa hii ya kuchangia jioni hii kwa ajili ya ripoti ya Kamati zetu hizi mbili, Kamati ya Kudumu ya masuala ya UKIMWI pamoja na Huduma na Maendeleo ya Jamii. Nizipongeze sana Kamati hizi mbili kwa kuja na taarifa ambayo inatupa mwanga nini kinaendelea kwenye Kamati hizi lakini ndani ya Serikali pia.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba mimi nichangie eneo ambalo nadhani ndani ya Bunge humu leo au siku mbili, tatu halijazungumzwa. Kwa niaba ya wanamichezo wote tuipongeze timu ya Serengeti Boys kwa kufaulu rufaa yake na sasa itashiriki fainali za under 17 kule Cameroon. Fainali hizi zilikuwa zifanyike Madagascar na sasa zitafanyika Cameroon. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka kutoa ushauri kwa Serikali na bahati nzuri mdogo wangu Mheshimiwa Nape yupo, ni vyema yakafanyiwa kazi haya tunayosema. Tumekuwa watu wa kufurahia matokeo. Tunapokuwa na matokeo mazuri kila mmoja anafurahia. Juzi tulipopata taarifa ya Serengeti Boys kufaulu kwenda kucheza fainali tumepongezana sana, lakini hatufikirii maandalizi sasa ya michuano hii. Ni juu ya Serikali kuanza kuona ni namna gani inaweza kuweka mkono wake.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mwaka 1980 kwa wale mliokuwepo, Serikali yetu ilikuwa bado ina matatizo ya uchumi. Tutakumbuka tulikuwa tumetoka kwenye vita ya Uganda ya Nduli Iddi Amin, uchumi wetu ulikuwa umeparaganyika sana na Mwalimu alikuwa ametupa miezi 18 ya kufunga mkanda.
Mheshimiwa Mwenyekiti, hata hivyo, Serikali ya Mwalimu ambaye tulidhani labda hapendi michezo, ilitia mkono wake tukafika Lagos kwa ajili ya AFCON, wakati ule tunaita fainali za nchi huru za Afrika. Hata matokeo tunayoyaona ya Cameroon, Ghana na nchi nyingine hazipati matokeo mazuri tu kwa kuachia vyama vya mpira, Serikali lazima iweke mkono wake.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, mimi nashauri, tuanze sasa. Mheshimiwa Nape wakati wa bajeti lete mapendekezo hapa tuone kama yatakwama. Tupo Wabunge tuta-support ili Serikali itie mkono wake isiwe Serikali ya kusubiri matokeo mazuri. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nitawapa mfano, mwaka 2014 mimi niliongoza msafara kwenda Brazil na kikosi cha watoto wanaoishi katika mazingira magumu kwenye World Cup. Mashindano hayo huwa yanatangulia World Cup yenyewe. Tulikwenda na tukachukua ubingwa wa dunia na tukakaribishwa hapa Bungeni, Waziri Mkuu wakati ule alikuwa Mzee Pinda, Serikali ikatoa ahadi nyingi tu mpaka leo hata ahadi moja haijatekelezwa. Sasa tunaanza kujiandaa kwa kombe la dunia lingine mwaka kesho. Mwaka kesho ni World Cup, sisi tutatangulia kwenda Urusi na timu ile kwenda kutetea ubingwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, tuiombe Serikali basi itie mkono pale tutakapohitaji msaada hata nauli. Maana yake tunagharamia wenyewe, tunakuja na kikombe tunafurahia wote kwa pamoja. Iko haja ya Serikai kuliona hilo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kama kweli tunataka kushinda, tunataka kwenda kufanya vizuri kule Cameroon na watoto hawa wa under 17…..
(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru na naunga mkono hoja, ahsante.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Fedha za Ofisi ya Waziri Mkuu na taasisi zilizo chini yake pamoja na Mfuko wa Bunge kwa mwaka 2017/2018.
MHE. JOHN P. KADUTU: Mheshimiwa Naibu Spika,
ninakushukuru kwa kunipa fursa hii na mimi niseme kidogo,
leo sina maneno mengi wala mapepo hatuyatoi.
Mheshimiwa Naibu Spika, katika utangulizi ninaotaka
kusema nataka kuhubiri juu ya amani. Amani ni kitu muhimu
ambacho hakuna mwenye dhamana zaidi ya Watanzania
wote. Viongozi wa kisiasa, mwananchi mmoja mmoja
tunapaswa kuilinda amani bila kujali itikadi zetu na bila
misimamo ya kimihemuko na ushabiki.
Mheshimiwa Naibu Spika, katika siku za karibuni na
hasa wanasiasa tumekuwa na matamko mbalimbali
yanayoashiria kupoteza amani, vitisho mbalimbali vinatokea
na matukio mbalimbali kama haya ya utekaji na mambo
kadha wa kadha ambayo lazima kama Wabunge humu
ndani tuyakemee kwa nguvu zote.
Mheshimiwa Naibu Spika, mimi kwa miaka miwili na
nusu iliyobaki, nasema iliyobaki kwa sababu mwaka 2020
sitagombea Ubunge, nitaendelea kuhubiri amani na baada
ya kumaliza Ubunge nitaendelea na kazi ya kuhakikisha amani
inaendelea kupatikana, hiyo ni njia sahihi ya kuwakumbusha
Watanzania wote juu ya amani. Watu mbalimbali tumekuwa
na matamko ambayo napata taabu sana. Kwa hiyo, nilitaka
kuwakumbusha wenzangu juu ya umuhimu wa amani, kila
mmoja anatamka anavyoweza na kila mmoja ana uhuru
wa kutamka anayoweza lakini lazima tuwe na akiba ya
maneno, tuwe na vifua vipana vya kuhifadhi maneno, lakini
kutafakari athari za maneno tunayoyatamka.
Mheshimiwa Naibu Spika, baada ya kusema hayo sasa
nichangie kidogo juu ya hotuba ya Waziri Mkuu. Watu wa
Tabora na Jimboni kwangu Ulyankulu, Mheshimiwa Waziri
Mkuu tunakupongeza sana kwa kazi nzuri ambayo umeifanya
juu ya zao letu la tumbaku, Bodi ya Tumbaku, Bodi ya WETCU
na kwa sababu umeahidi kwamba utakuja sasa kumalizia
kazi hizo tunakukaribisha kwa niaba ya wenzangu wote
tunakuunga mkono kwa hatua mbalimbali unazozichukua.
Huu ushirika umekuwa na shida, ushirika ulivunjwa, ukarudi
lazima sasa Serikali iwe karibu sana na ushirika na hasa hawa
Warajisi wa Ushirika Mikoani, ni watu ambao wakati
mwingine wanasaidia kuharibu nia njema ya ushirika na
tukukaribishe tena Tabora na utusimamie vizuri hasa
uanzishwaji wa vyama vyetu vya ushirika.
Mheshimiwa Naibu Spika, shukrani nyingine ni kwa
niaba ya Wabunge wenzangu wenye ulemavu, nitoe shukrani
kwa Katibu wetu wa Bunge na Sekretarieti yake kwa kuwa
karibu na sisi Wabunge wenye ulemavu. Ofisi ya Katibu wa
Bunge imekuwa ikiratibu mambo mbalimbali toka tukiwa
na Mheshimiwa Possi na sasa tunakwenda vizuri, lakini
tuombe tu Ofisi ya Katibu waweze kutekeleza ombi ambalo
tulitoa kwamba Ofisi ya Utawala itengenezewe lift
kuwawezesha Wabunge wenye ulemavu kuweza kufika kule
juu kuliko na ofisi mbalimbali za Utawala, tuna imani Katibu
wa Bunge atakuwa amelisikia, tunafanya kumkumbusha
jambo ambalo tulilizungumza huko mwanzo.
Mheshimiwa Naibu Spika, suala lingine Mheshimiwa
Waziri Mkuu ni juu ya uanzishwaji wa maeneo mapya ya
utawala. Ukiuchukua Mkoa wa Rukwa, Mkoa wa Katavi,
Mkoa wa Tabora eneo lote lile lilikuwa Mkoa wa Tabora
limeendelea kukatwa polepole na sasa bado Mkoa wa
Tabora ni Mkoa mkubwa kulikuwa Mikoa yote Tanzania. Lakini
hapa katikati Serikali imekuwa inatoa maeneo sisi kazi yetu
tunasikiliza tu, mara mmekata Mkoa gani mmewapa, lakini
Tabora hamtaki kuugawa Mkoa, kwa sababu ni Mkoa
mkubwa bado tunahitaji Mkoa ugawanywe hata kama
tuna azma ya kupunguza matumizi, Wilaya zetu ni kubwa,
ukiichukua Wilaya ya Uyui peke yake inaweza ikakusanya
Mkoa wa Kilimanjaro na Mkoa wa Tanga ikawa sawa na
Wilaya ya Uyui. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, ukichukua Wilaya ya Kaliua
inaweza kuwa sawa na Mkoa pia wa Kilimanjaro na Tanga
kwa pamoja. Kwa nini sasa tukazingatia tu kwamba
tunataka kubana matumizi. Mheshimiwa Waziri Mkuu tuombe
sana, Ulyankulu tumeomba Wilaya, tumeomba Halmashauri
na jambo hili Mheshimiwa Rais wakati wa kampeni aliahidi
kwamba siku tatu tu zingemtosha kutoa uamuzi sasa tuna
mwaka mmoja na nusu bado tu hamjatafakari kutupa
Wilaya? Bila shaka ujumbe umefika. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, Mheshimiwa Waziri Mkuu
nimalizie sitaki kuwa na maneno mengi na sitaki kumaliza
dakika zangu zote, kwa niaba ya TFF nitoe shukrani kwa
Serikali pamoja na TRA kwa kumaliza mgogoro ambao
umekuwepo hata kama haujaisha moja kwa moja lakini
hatua iliyofikia kati ya Shirikisho la Soka nchini pamoja na
TRA liko vizuri.
Mheshimiwa Naibu Spika, hapa katikati tuliona na
kusikia kwamba TRA iliweza kuwateremsha vijana wetu
mashujaa wetu wa Serengeti Boys kwenye basi kisa deni,
mpaka pale mamlaka zingine zilipoingilia kati. Mchana huu
nilikuwa nawasiliana na Ndugu Malinzi, Rais wa TFF
ameniambia kwamba tuko vizuri pamoja na Serikali pamoja
na TRA juu ya jambo hili. Kwa niaba ya wadau wote wa mpira na michezo kwa ujumla Mheshimiwa Waziri Mkuu
tunakushukuru kuweza kulirahisisha jambo hili ili watu wafanye
kazi yao.
Mheshimiwa Naibu Spika, sitaki kumaliza dakika zangu
na inanitosha. Wengine kwenye Wizara na Taasisi nyingine
tutakutana mbele ya safari. Naunga mkono hoja.
Muswada wa Marekebisho ya Sheria ya Ununuzi wa Umma ya Mwaka 2016
MHE. JOHN P. KADUTU: Mheshimiwa Naibu Spika, nikushukuru kunipa nafasi hii kuchangia jioni ya leo juu ya Muswada wa Marekebisho ya Sheria ya Manunuzi ambayo imekuwa ni tatizo. Leo niipongeze Serikali kwa kuleta mabadiliko haya na kwa kusikia kilio cha Waheshimiwa Wabunge pamoja na wananchi kwa ujumla, Serikali imekuwa na speed nzuri na mimi nimeshawishika kuipongeza.
Mheshimiwa Naibu Spika, kabla ya kuingia hapa mjengoni nilikuwa Mwenyekiti wa Halmashauri kwa hiyo najua madhara na madhira ambayo halmashauri zinapitia. Ni shida sana kuitekeleza lakini mkafanikiwa, muda mwingi mnatekeleza sheria lakini upande wa pili mnaingia gharama.
Mheshimiwa Naibu Spika, la kwanza ni lile alilosema Mwenyekiti wa Kamati ya Bajeti, Mheshimiwa Hawa Ghasia, sina hakika kama ni kanuni au ni waraka lakini mimi nadhani ni waraka. Serikali iufute ule waraka uliokataza Waheshimiwa Madiwani kujadili mambo yaliyokuwa yamefanyika wakati Waheshimiwa Madiwani wako kwenye mchakato wa uchaguzi, kwa nini?
Mheshimiwa Naibu Spika, Mabaraza mengi yamepitisha mambo haraka haraka hasa ya manunuzi haya kwa kujua Waheshimiwa Madiwani wangekuja na kuchambuachambua. Kwa hiyo, jambo hili lazima Serikali iwe inasikia kama ilivyosikia kuleta mabadiliko, sioni tatizo kama Serikali inaweza kufuta waraka uliotolewa na Katibu Mkuu wa TAMISEMI wakati huo. Jambo hili litaturahisishia sana kuondoa ugomvi kati ya Madiwani na Watendaji wetu wa Halmashauri.
Mheshimiwa Naibu Spika, lingine ni suala la Bodi za Zabuni. Mimi niishauri sana Serikali na hasa viongozi wa Serikali Mikoani kutokuziingilia Bodi za Zabuni. Mara nyingi bodi hizi ni za wafanyakazi ambao ni Wakuu wa Idara, zinaundwa pale kwenye halmashauri lakini viongozi wa mikoa wengi wanaziingilia, wanaingilia maamuzi, sana tu, jambo ambalo linasababisha shida lakini inapokuja habari ya TAKUKURU watu wanaruka. Watu wakisikia tu kuna kubanwa na TAKUKURU wanasema hapana ulipaswa kutekeleza yale ambayo unapaswa kutekeleza. Kwa hiyo, nadhani Serikali iko hapa viongozi wa mikoa na sekretarieti za mikoa waambiwe waziache Bodi za Zabuni ziwe huru kufanya mambo yao.
Mheshimiwa Naibu Spika, kuna suala la ucheleweshaji wa michakato ya manunuzi. Sheria hii inasaidia, itapunguza muda kwa sababu muda ulikuwa mrefu na matokeo yake gharama ilikuwa inaongezeka. Ni wakati sasa Serikali ihakikishe sheria hii inasaidia kupunguza huo mchakato na watu wajikite kwenye manunuzi kwa speed na kazi ifanyike bila kuchelewesha.
Mheshimiwa Naibu Spika, kuna suala la wataalam amelizungumzia Mheshimiwa Dkt. Kamala. Maafisa Ugavi ni wachache sana. Pamoja na uchache wao lakini taaluma hii inaoonekana kama kutokuheshimika kama ambavyo Mheshimiwa Dkt. Kamala amesema ukilnganisha na fani zingine za uhasibu, udaktari na uanasheria kwani bodi au taaluma hizo zinaheshimika sana tofauti kabisa na hawa. Maafisa Ugavi hawaheshimiki na wanasakamwa sana kwa kudhani kwamba wao ndiyo sehemu ya ulaji wa rushwa kumbe wanahitaji na wenyewe waheshimike na labda chombo chao kiweze kuwa strong kuweza kusimamia mambo haya ya manunuzi.
Mheshimiwa Naibu Spika, liko suala la madeni, nililizungumza wakati wa mjadala wa bajeti kuu. Madeni ni mengi mno katika magereza, hospitalini, kwenye shule, watu wametoa huduma kwa nini Serikali inasuasua kuwalipa watu hawa? Maana yake ku-supply ni kuisaidia Serikali, ni kwamba wameikopesha Serikali, Serikali ifanye kila inaloweza kulipa madeni haya tuondokane na shida zilizoko. Maana kila siku Mbunge ukifika au Mwenyekiti wa Halmashauri ukifika lazima watu wanakufuata kwa ajili kukusisitiza madeni yao yaweze kulipwa. Siyo wao tu, wakandarasi hawalipwi kwa wakati na matokeo yake miradi hii inakwenda kwa kusuasua. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, mimi sikuwa na mengi sana kwa sababu kama nilivyosema leo niko sambamba na Serikali, ingekuwa tofauti mimi napasua pale pale. Leo naipongeza Serikali, Mheshimiwa Waziri hongera sana kwa kuwasikia Waheshimiwa Wabunge na kwa ku-react kwa speed na Serikali nzima ahsante sana.