Jamhuri ya Muungano ya Tanzania

Contributions by Hon. Hasna Sudi Katunda Mwilima (14 total)

Hotuba ya Mheshimiwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa Kufungua Bunge la Kumi na Moja
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi naitwa Hasna Sudi Katunda Mwilima, Mbunge wa Jimbo la Kigoma Kusini. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza na mimi niungane na wengine waliotangulia kusema kukupa pole na mtihani mzito uliokukuta tangu tukupitishe huna hata siku tatu humu Bungeni. Lakini mimi nishauri vyombo vya ulinzi na usalama hali hii ilionekana kwa muda mrefu tumeiachia kwa muda mrefu, na kilichonisikitisha kwa sababu nimekuwa Mkuu wa Wilaya karibuni miaka kumi, ni pale ambapo na vyombo vyetu vya dola vilipoingia humu ndani vikaanza ku-negotiate muda wote waliosimama tunajiuliza hivi wanafanya nini pale wakati kitu umeshatoa amri. Mimi niombe sana tukiendelea kufanya hivi wenzetu hawa watadharau na vyombo vya dola, yaani imeniumiza sana nimeona hili niliseme kabla sijachangia kitu chochote. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi naomba nizungumzie sekta ya viwanda, kwenye Jimbo langu la Kigoma Kusini tunalima michikichi, michikichi ndiyo inaleta mafuta ya mawese, lakini kinachosikitisha kwenye hii hotuba ya Mheshimiwa Rais anazungumzia dhamira yake ya kuanzisha viwanda kwenye ukurasa wa 15.
Mheshimiwa Mwenyekiti, Wamalaysia walikuja Kigoma kwa ajili ya kuchukua mbegu, leo Wamalaysia ndiyo wanaoongoza kuzalisha mafuta ya mawese lakini Kigoma kama Kigoma mpaka leo tumebaki kwamba tumetoa mbegu na mbegu zimekwenda Malaysia hata kama na wao walikuwa na michikichi yao walitambua fika kwamba mbegu ya Kigoma ndiyo mbegu bora, wakaipeleka Malaysia na kwenye takwimu zao wanakuambia mwaka 2011 Pato la Taifa Malaysia zao la mchikichi lilikuwa ni kama zao la nne kuwaingizia mapato, income ile ya Taifa, na wanakwambia walipata kwenye ile ringgit pesa yao ile wanaita ringgit, ringgit bilioni 53 sawa na dola bilioni 16,000.8.
Lakini sisi Kigoma mpaka sasa hivi mawese yanatengenezwa na wanawake wale wa kijijini na tunatengeneza kwa ile teknolojia ya kizamani ya asili, tunachukua masufuria makubwa tunachukua katika ule mti wa mchikichi ukishatoa ngazi kuna yale yanayobaki yale ndiyo tunakoka moto, tunaweka masufuria makubwa au mapipa tunachemsha ngazi, tukimaliza tukamua, ndiyo haya mawese mnayoyaona kwenye soko la Kariakoo pale Dar es Salaam. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, inasikitisha sana mimi inaniuma sana nilikuwa nimeingia kwenye website inayozungumza masuala ya palm oil, nikaona kwamba Tanzania yaani sisi tumejiweka kabisa kwamba Tanzania siyo nchi ambayo iko tayari ku-produce mafuta ya mawese. Inasikitisha kwa sababu moja, sisi pale tuna Lake Tanganyika, Congo DRC, lakini hata Congo Brazzaville, Burundi, Rwanda, Zambia tuna uwezo pia wa kuwapelekea mawese, kwa sasa tu kwa teknolojia yetu hiyo ya kizamani lakini bado tunayatoa mawese Kigoma, tunayapeleka Burundi, tunayapeleka Rwanda, tunayapeleka Congo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi niombe sana hii dhamira ya Mheshimiwa Rais wetu, hebu tuombe Wizara husika ione namna ya kutuletea wawekezaji kwenye Mkoa wa Kigoma watuanzishie basi kiwanda cha mawese. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini katika mchikichi hili ni zao la mchikichi tunatoa pia sabuni, wengi mnazifahamu zile sabuni za rangi mbili ambayo ina rangi nyeupe na blue, zile sabuni zinatengenezwa kwa mise. Mise ni ile mbegu ya mchikichi tukishatoa mawese tunabaki na ile mbegu ya ndani ndiyo inayotengeneza sabuni. Sasa mimi niombe viwanda vya sabuni inawezekana kabisa tukavitumia pale Kigoma na angalau uchumi wa wanawake, hasa wanawake wa Kigoma ukaendelea. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini vilevile huwezi kuzungumzia viwanda bila kilimo, hapa wajumbe wengi wamezungumzia kilimo cha tumbaku. Kilichonisikitisha ni kama vile tumbaku inalimwa tu Tabora, jamani tunalima tumbaku Wilaya ya Uvinza na ndiyo maana Tarafa ya Nguruka pale taasisi ya kifedha hii ya CRDB imeona umuhimu kuja kufungua benki pale hawafungui hivi hivi. Kama wangekuwa hawapati faida wasingekuja kufungua branch ya CRDB pale Nguruka, wamefungua kwa sababu wanajua zao la tumbaku ndiyo zao ambalo pia linatuingizia sisi Halmashauri ya Uvinza kipato.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mpaka Disemba Halmashauri ya Uvinza, tumepata shilingi milioni 800 kwenye zao la tumbaku, ndiyo Halmashauri inayoongoza kupata ile own source kupitia zao la tumbaku. Kwa hiyo, mimi niombe Mheshimiwa Waziri Mwigulu anapokuja asisahau kulifuatilia na hili zao la tumbaku hata kama hatuna Chama Kikuu ndani ya Mkoa wetu wa Kigoma. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nizungumzie reli. Kwenye ukurasa wa 12 Mheshimiwa Rais amezungumzia umuhimu wa kujenga reli kwa maana ya kuboresha inayotoka Dar es Salaam, Tabora, Mwanza na Kigoma. Lakini vilevile amegusa reli ya Uvinza, kwa maana ya kutoka Uvinza, Msongati, Burundi, Isaka, Kigali, Rwanda.
Mimi niombe sana Wizara husika tusiwe tunazungumza tu maneno ambayo hayatekelezeki, niombe kweli kweli Uvinza siyo ile mnayoifahamu, maana tatizo ukisema wewe Mbunge wa Kigoma Kusini, watu wakikumbuka Mbunge aliyepita alikuwa maneno mengi humu Bungeni wanadhani tuna hali nzuri, tuna hali mbaya sana Jimbo la Kigoma Kusini. Hatuna maji, barabara hatuna, umeme wenyewe umewashwa wiki tatu zilizopita tangu uhuru, umeme kwenye Jimbo la Kigoma Kusini tulikuwa hatuna umeme. Tumewashiwa umeme kwenye Kata tatu, Kata ya Kandaga, Kata ya Kazuramimba, Kata ya Uvinza na kwa kupambana mimi kuongea na Mkurugenzi wa TANESCO Ndugu Mramba na namshukuru sana. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, maneno mengi hatuna maendeleo yoyote katika Jimbo la Kigoma Kusini, niombe sana Serikali iliangalie Jimbo la Kigoma Kusini kwa jicho la huruma, safari hii wananchi wa Jimbo la Kigoma Kusini wamepata Mbunge, wamempata Mbunge wa vijijini, hawajapata Mbunge wa Mataifa. (Makofi/Vigelegele)
Mheshimiwa Mwenyekiti, niwashukuru sana wananchi wa Jimbo la Kigoma Kusini na niwaambie ule upotevu na maneno mengi ya propaganda yanayoenezwa kule Jimboni, mimi ndiyo Mbunge wa Jimbo la Kigoma Kusini. (Makofi)
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, niombe sana nitawatumikia na tumeshaanza kazi nzuri, sasa hivi tunajenga zahanati karibu vijijini 20; tunaongeza madarasa kwenye shule ambazo miaka kumi shule ina darasa moja hapa mtu alikuwepo anajiita eti Mbunge wa Mataifa, Mbunge wa Dunia, Mbunge wa Dunia kwa wananchi waliokupa kura. Mimi niwaombe sana wananchi wa Jimbo langu la Kigoma Kusini kwamba niko imara nachapa kazi propaganda zinazoendelea Jimboni msizisikilize Mbunge wenu niko hapa, nitawafanyia kazi na Serikali yangu ya Chama cha Mapinduzi itaniunga mkono kuhakikisha tunatekeleza ilani yetu ya Chama cha Mapinduzi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimalizie na suala moja lililozungumzwa hapa nadhani alikuwa Msigwa maana wote tumemsikia, tusiwa-criticize ma-RC na ma-DC. Bila ma-RC na ma-DC amani na utulivu kwenye maeneo yetu…
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru sana naunga mkono hoja hotuba ya Rais. (Makofi/Vigelegele)
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Elimu, Sayansi, Teknolojia na Ufundi kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017.
MHE. HASNA S. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba na mimi nichangie kama ifuatavyo:-
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwenye Jimbo langu Kigoma Kusini lina jumla ya shule za msingi 119; lakini kati ya hizo tuna shule nne zina darasa moja na zingine zina madarasa mawili. Kwa kweli hali ya shule hizi inatisha; nyumba za walimu hakuna, nimwombe Mheshimiwa Waziri, aliangalie Jimbo la Kigoma Kusini kwa jicho la huruma ukizingatia miundombinu ya barabara kuwafikisha walimu kutoka wanakopanga nyumba hadi kwenye shule ni mibovu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimuombe Waziri ahakikishe bajeti ya Halmashauri ya Uvinza inakuja bila kukosa kwa mwaka wa fedha wa 2016/2017. Wilaya ya Uvinza tuna shule mbili za A-level na O-level za Lugufu Boys na Lugufu Girls; nimuombe Mheshimiwa atusaidie kuzisajili kuwa ya bweni ili ziweze kupata mgao wa chakula kwani tangu zianze zimekuwa ni za bweni ilhali zilisajiliwa kama za kutwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimuombe pia Mheshimiwa Waziri, atusaidie kusajili shule mbili mpya za sekondari za kata za Mloakiziga na Basanza. Kwani wanafunzi wa kata hizi mbili wanatembea zaidi ya kilometa 15 kufuata sekondari za kata za jirani. Kwa kuwa hizi ni nguvu za wananchi tuiombe Wizara ijitahidi kuzisajili japo kuwa hazijakuwa na miundombinu yote.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nichangie pia uhaba wa vyoo. Kwenye shule zangu za Jimbo la Kigoma Kusini niombe pesa za ujenzi na ukarabati zielekezwe kama tulivyoomba kwenye bajeti ya Halmashauri ya Wilaya kwa mwaka wa fedha 2016/2017.
Mheshimiwa Mwenyekiti, pia uhaba wa nyumba za walimu ni tatizo kubwa ndani ya Jimbo langu. Sambamba na haya niombe Wizara ituletee walimu kwani Halmashauri ya Wilaya, bado ina uhaba wa walimu hususani walimu wa sayansi na walimu wa kike.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mwisho nitoe pongezi kwa dada yangu Mheshimiwa Waziri Profesa Joyce Ndalichako, kwa kuaminiwa na Mheshimiwa Rais, kuteuliwa kuwa Mbunge na kupewa dhamana ya kuiendesha Wizara hii nyeti ya kufuta ujinga kwa watoto wetu. Nizidi kukuombea afya na achape kazi kwani wanawake tukipewa nafasi tunaweza.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naunga mkono hoja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Viwanda, Biashara na Uwekezaji kwa mwaka wa Fedha 2016/2017
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda kutoa pongezi kwa namna unavyoliongoza Bunge. Naomba kuchangia Wizara ya Viwanda na Biashara kwa maandishi kama ifuatavyo:-
Mheshimiwa Mwenyekiti, Jimbo la Kigoma Kusini liko Wilaya ya Uvinza, Mkoa wa Kigoma na ni Jimbo ambalo wananchi wake wanajishughulisha na kilimo cha michikichi pia ni wavuvi. Naomba Waziri aone namna ya kuwapatia wananchi wa uvinza miche ya michikichi ya kisasa inayozaa kwa muda mfupi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nasema haya kwa kuwa Mheshimiwa Waziri amesema wawekezaji wako tayari kuja kuanzisha viwanda vya mawese Uvinza. Namwahidi Mheshimiwa Waziri kama Mbunge wa Jimbo la Kigoma Kusini, niko tayari kuhamasisha wakulima wa zao la michikichi, kulima zao hili kwa nguvu zote na mimi pia nitakuwa mfano wa kulima zao hili la michikichi. Hivyo, namwomba Mheshimiwa Waziri atupe kipaumbele kutuletea mbegu ya michikichi ya muda mfupi ili na sisi wananchi wa Uvinza tuweze kupata wawekezaji wa kuja kuanzisha viwanda. Pia nampongeza sana Waziri kwa mipango yake mizuri.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nizungumzie viwanda vya uvuvi. Wananchi wa Uvinza pia ni wavuvi wa samaki na dagaa, hivyo, kwa kuwaanzishia viwanda itawasaidia wavuvi kupandisha thamani mazao haya ya uvuvi. Hivyo naomba Mheshimiwa Waziri, mipango yako hii mizuri izingatie kuwaletea wananchi wa Jimbo la Kigoma Kusini viwanda vya Mawese na Viwanda vya Uvuvi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kuunga mkono hoja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Maliasili na Utalii kwa kwa mwaka wa Fedha 2016/2017.
MHE. HASNA S.K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, nami naomba nichangie Wizara hii ya Maliasili na Utalii. Kwanza, nimshukuru Mwenyezi Mungu, niwashukuru pia na wapiga kura wangu wa Jimbo la Kigoma Kusini kwa dua na maombi yao yaliyowezesha kesi iliyokuwa na mvuto mkubwa zaidi ya miezi sita hatimaye tarehe 17 Mahakama imeweza kutupilia mbali shauri la Ndugu David Kafulila. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba nami nijikite kwenye hoja iliyopo mbele yetu. Kwenye Wilaya yangu ya Uvinza tuna matatizo katika baadhi ya maeneo kwa mfano kwenye Kata ya Uvinza kuna Kitongoji cha Tandala. Kile kitongoji kimesajiliwa kwa mujibu wa sheria na wananchi wanaishi pale, lakini tatizo kubwa ambalo liko pale wananchi hawawezi kufanya shughuli yoyote ya maendeleo kwa sababu wanaambiwa pale ni eneo la hifadhi. Sasa unajiuliza inakuwaje eneo la hifadhi ambalo wananchi wanaishi zaidi ya miaka 35.
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, namwomba sana Mheshimiwa Waziri, nimeona kwenye hotuba yake ameonesha kwamba kwenye Halmashauri za Wilaya ana hekta karibu milioni 3.1, lakini kuna maeneo mengine yapo tayari yanakaliwa na wakaazi, tungeomba maeneo kama hayo yaweze kuachiwa na hatimaye yatumiwe na wananchi wetu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa mfano, hicho Kitongoji cha Tandala hawana shule, wanasoma kwenye kibanda. Nimeweza kuwasaidia vitabu, nimewasaidia vifaa mbalimbali vya kujifundishia, kuna mzee mmoja amejitolea pale kufundisha watoto, watoto hawawezi kutembea kutoka pale mpaka kwenye Kijiji cha Chakuru kwenda kutafuta elimu. Kwa hiyo, ningeomba sana Mheshimiwa Waziri atakapokuwa anahitimisha hapa hoja yake, basi aweze kuangalia maeneo kama hayo, Wizara iweze kuachia tuendelee na masuala ya wananchi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tunalo vilevile tatizo kama hilo kwenye Kata ya Nguruka, Kitongoji cha Nyangabo. Tunalo eneo la hifadhi linaitwa Rukunda Kachambi, nimeenda kutembelea pale, unakuta nyumba ya mkaazi hii hapa na GN iko nyuma ya choo. Wananchi wamebanwa kabisa, hawawezi kulima na hawawezi kufanya shughuli zozote za maendeleo. Kwa hiyo, namshauri Mheshimiwa Waziri washirikiane na Wizara ya TAMISEMI kama ikiwezekana zile GN zisogezwe ili wananchi wapate maeneo ya kulima na kufanya shughuli zao za kimaendeleo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, vilevile kwenye Kata ya Itebula tuna eneo linaitwa Ipuguru. Eneo la Ipuguru ni hifadhi lakini kwa bahati nzuri hakuna wanyama wowote mle kwa zaidi ya miaka 20. Sasa kwenye maeneo kama hayo tungeomba basi hata wakulima waruhusiwe, lakini hata wafugaji pia waruhusiwe kutumia maeneo hayo. Wafugaji wamekuwa wanahangaika, wanaingiza mifugo yao kwenye mashamba, wanaingiza mifugo yao kwenye maeneo mbalimbali kwa sababu hakuna maeneo halisi ya kuchungia mifugo yao. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa mfano, tuna eneo la Kurora, nadhani Mheshimiwa Waziri analifahamu. Hili eneo lilitengwa kwa ajili ya matumizi bora ya ufugaji, lakini kwa bahati mbaya wakulima wamevamia na kusababisha wafugaji watoe mifugo yao na ianze kuhangaika kwenye mashamba. Kwa hiyo, naomba Mheshimiwa Waziri atakapokuja kuhitimisha ajaribu kuangalia kwenye Wizara yake kuna maeneo mengi yanaitwa kama hifadhi lakini kwa bahati mbaya wananchi wameshavamia na vijiji vimeshasajiliwa kwa mujibu wa sheria.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nilikuwa namsikia Mheshimiwa Magdalena Sakaya hapa anazungumza kwamba Tabora wana zaidi ya vijiji 50 vimesajiliwa kisheria ndani ya hifadhi. Tatizo hilo Mheshimiwa Waziri na sisi pia tunalo. Kwa mfano, sisi tuna ile Hifadhi ya Mahale ambayo ipo kwenye Kijiji cha Kalilani lakini Waziri anafahamu kuna mgogoro wa zaidi ya miaka 20 baina ya wananchi wa Kalilani na watu wa hifadhi.
Mheshimiwa Naibu Spika, huu mgogoro unapelekea mpaka watu wa hifadhi hata zile shughuli za kijamii za kuwachangia wananchi wa Kijiji cha Kalilani wanakuwa hawatekelezi na badala yake wanakwenda kusaidia vijiji vingine ambavyo havipakani na ile Hifadhi ya Mahale. Kwa hiyo, namwomba Mheshimiwa Waziri aliangalie suala hili, ni mgogoro ambao uko ofisini kwa Mheshimiwa Waziri akiuliza ataambiwa. Katibu Mkuu wa CCM, Ndugu Kinana alipokuja tulimwambia na tulimkabidhi documents zote kwamba mgogoro baina ya wananchi wa Kijiji cha Kalilani na watu wa Hifadhi ya Mahale, tunaomba Mheshimiwa Waziri auangalie ili utatuliwe waweze kukaa kwa amani.
Mheshimiwa Mwenyekiti, sambamba na hilo, naomba pia nitoe shukrani kwa watu wa TANAPA kwa sababu sisi kwenye ile Hifadhi ya Mahale watalii wanapokuja wanatumia usafiri wa boti kwa sababu barabara hakuna. Tunazo kilometa kama 30 ambazo mtu hawezi kupita kwa gari na tuna mito kama mitatu ambayo inahitajika ijengewe madaraja.
Mheshimiwa Naibu Spika, nawashukuru watu wa TANAPA kwenye bajeti hii ya 2016/20167, wameweza kututengea shilingi bilioni 1.5 kwa ajili ya kutengeneza barabara ile na tulipitisha kwenye kikao chetu cha barabara cha Mkoa wa Kigoma. Kwa hiyo, nimeona pia nitoe shukrani zangu za dhati maana wangeweza kupeleka sehemu nyingine, lakini wameona waje kusaidia ili watalii nao waweze kupita bila tatizo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, niombe pia Mheshimiwa Waziri aangalie sana kama inawezekana kuboresha zile speed boat za Mahale kwa sababu kwenye Ziwa Tanganyika tuna kitu kinaitwa Rukuga, ni upepo mkali sana, unapokuwa mkali hata meli ya Liemba haiwezi kupita. Hata kama sikuangalia kwenye bajeti kama wametenga namna yoyote ya kuboresha usafiri maeneo yale, naomba waone umuhimu wa kuwaongezea watu wa Mahale speed boat nyingine kwa ajili ya kubeba watalii. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba pia nichangie kwenye hotuba ya Mheshimiwa Waziri, ukurasa wa 32. Asubuhi mdogo wangu Mheshimiwa Doto alichangia kuhusiana na masuala ya unyanyasaji wa wafugaji kwenye hifadhi. Mimi nilikuwa Mkuu wa Wilaya ya Mbogwe, Mbogwe ilizaliwa kutoka Bukombe, Mkoa mpya wa Geita. Matatizo hayo kwenye Hifadhi ya Kigosi wakati yametokea kwenye ile Operesheni Tokomeza, nilikuwa Mkuu wa Wilaya pale. Kwa kweli kabisa alichosema mdogo wangu ni kweli, unyanyasaji ni mkubwa sana. Wanapowakamata, hawawakamati tu kwamba wafuate sheria, sheria imewekwa kwamba watu wanapokamatwa wameingiza mifugo kwenye hifadhi wachukuliwe hatua gani. Wale maaskari badala ya kufanya hivyo wanawa-harass wale wananchi na wanawapiga risasi ng‟ombe.
Mheshimiwa Mwenyekiti, niwaombe sana Waheshimiwa Wabunge kwamba tuko hapa leo kuipitisha bajeti ya Wizara hii ya Maliasili na Utalii, tunatambua fika kwamba Mheshimiwa Waziri ndiyo kwanza amepewa dhamana kwenye hii Wizara na hii ndiyo bajeti yake ya kwanza. Kwa hiyo, badala ya kumshambulia au kum-attack moja kwa moja tumpe ushauri ili aweze kupokea, aangalie upungufu uliojitokeza kwenye Wizara yake siku za nyuma na aweze kuyafanyia kazi. Huu ndiyo ushauri ambao napenda kuutoa. Namfahamu Mheshimiwa Maghembe, najua ni mchapakazi na msikivu, yote haya tunayoyasema hapa atayasikia, atayapokea na atayafanyia kazi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, niendelee tu kumtakia kila la kheri Mheshimiwa Waziri na nimwambie kwamba aangalie sana sekta ya wanyama pori. Wale maaskari wanaolinda hifadhi hizi wamekuwa ni shida kubwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, vilevile niombe Mheshimiwa Waziri wa Maliasili kuna mambo mengine wawasiliane pia na Waziri wa Kilimo. Kwa mfano, haya matatizo ya mifugo kuvamia hifadhi na wakati Uvinza tunazo ranch za Serikali kama tatu lakini zile ranch inaonekana siku za nyuma walipewa watu ambao hawako tayari kuzitumia na badala yake wanazikodisha kwa pesa nyingi. Kwa hiyo, kwenye matatizo kama haya wakae chini Wizara na Wizara, kwa mfano Wizara ya TAMISEMI na Wizara hii waone matatizo hayo ya GN ambazo zimeingia mpaka kwa wananchi walikojenga waweze kusogeza ili kutatua migogoro.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kuunga mkono hoja.
Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Katiba na Sheria Pamoja na Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Utawala na Serikali za Mitaa kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017
MHE. HASNA S.K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, ahsante sana. Naomba na mimi nichangie kwenye Kamati hizi mbili ambazo zimewasilishwa leo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa upande wangu, nitazungumzia sana suala la watumishi. Kwenye Halmashauri yetu ya Uvinza tuna tatizo kubwa sana la watumishi. Hivi karibuni tulipokea barua kutoka Wizara ya TAMISEMI ikimtaka Mkurugenzi kuwasimamisha kazi watumishi wote ambao walikuwa wanafanya kazi kama vibarua ili wakae pembeni.
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini Mbunge mwenzangu hapa kutoka Lushoto alikuwa anatolea mfano kwamba wao Halmashauri yao wanatumia shilingi milioni 28 kwenye own source kwa ajili ya kuwalipa watumishi ambao hawana vibali. Sasa nikawa najiuliza maswali, kwa nini Halmashauri zingine ziruhusiwe kuendelea kufanya kazi na wale watumishi ambao hawana vibali na Halmashauri zingine tuletewe barua ya kuwasimamisha watumishi ambao wameshafanya kazi zaidi ya miaka minne. Zaidi ya miaka minne mtu anafanya kazi, anaitumikia Serikali halafu ghafla tunawaweka pembeni tunasema kwamba ninyi ni vibarua hamna ajira rasmi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, niliona hili nilizungumzie kwa sababu Halmashauri hizi mpya zilizoanzishwa 2012 zina uhaba mkubwa sana wa watumishi. Kwa hiyo, tutaomba Mheshimiwa Waziri husika, wa Utumishi na Waziri wa TAMISEMI waone namna ya kuliangalia hili. Tunaweza tukaendelea kutumia own source yetu kama ambavyo wenzetu wa Lushoto wanavyotumia ili tuwalipe hawa watumishi waendelee kutekeleza majukumu ya Halmashauri. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tuna tatizo pia kubwa la watendaji wa vijiji na leo kupitia wenzangu waliochangia nimejifunza kitu. Kwenye Halmashauri ya Uvinza Watendaji wa Vijiji 75% ni Walimu Wakuu wa Shule za Sekondari na Walimu Wakuu wa Shule za Msingi. Leo tunasema watoto wanafeli kwenye shule za msingi, leo tunasema watoto wamefeli, matokeo sio mazuri kidato cha nne. Itakosaje kuwa matokeo mabaya wakati Walimu Wakuu hao hao kwenye baadhi ya Halmashauri ndiyo tunawatumia kama Makaimu Watendaji wa Kata na Makaimu Watendaji wa Vijiji.
Mheshimiwa Mwenyekiti, niiombe tu Wizara husika, Wizara ya TAMISEMI iliangalie hili ili ikitoa waraka, natambua kwamba kuna waraka mbalimbali huwa zinatolewa Serikalini, ili wakae chini wachunguze ni Halmashauri zipi zinazotumia Walimu Wakuu wa shule kama Watendaji wa Vijiji na Halmashauri zipi zinazotumia Watendaji wa Vijiji kupitia jamii zetu. Kwa nini tusitumie tu jamii? Kwa sababu kama kwenye kijiji mimi ninavyofahamu unaitishwa Mkutano Mkuu wa Kijiji wanaulizana nani miongoni mwetu anastahili kukaimu nafasi ya Mtendaji wa Kijiji? Then wanapiga kura yule aliyechaguliwa anakaimu kuliko kama sisi wengine Walimu hao hao ni wachache, hatuna watumishi lakini na hao hao wanafanya na majukumu ya kijiji. Kwa hiyo, niliona hili nilizungumzie kwa namna hiyo. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini lingine ni uhaba wa watumishi kwenye sekta ya elimu na afya. Halmashauri yetu tumejitahidi sana kuhamasisha, tuna vijiji 61, tunazo zahanati 33, lakini tumehamasisha hadi sasa tuna takriban zahanati 15 zimejengwa lakini hakuna watumishi. Kwa hiyo, unakuta tuna zahanati ambazo tayari tungeweza kuzianzisha lakini kwa uhaba wa watumishi wa afya tunashindwa.
Mheshimiwa Mwenyekiti, niungane na wenzangu waliochangia kusema kwamba zoezi la uhakiki wa watumishi limeshachukua takriban mwaka mzima, limekwenda vizuri na sisi tunampongeza sana Mheshimiwa Waziri mwenye dhamana ya Utumishi, lakini sasa waone ni namna gani wanaweza wakatoa ajira mpya ili sasa vijana wetu waliomaliza vyuo mbalimbali waajiriwe, huu uhaba wa watumishi kwenye sekta za afya, elimu na kilimo uweze kuondoka. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini lingine ambalo nataka kulizungumzia ni ugumu wa miundombinu na mazingira katika Halmashauri mpya. Na-declare interest kwamba nimekuwa DC siku za nyuma, tulikuwa tunaona kutoka Wizara ya TAMISEMI, wale wanaoshughulika na masuala ya Local Government wanatembelea zile Halmashauri mpya kuangalia changamoto ambazo wanazo na kuona ni jinsi gani wazisaidie ili ziweze kusonga mbele. Sasa Halmashauri ya Uvinza, tunatumia majengo yaliyoachwa na kambi zile za wakimbizi. Takriban four years tuko pale! Tunaishukuru Serikali juzi kupitia hii bajeti tunayomaliza 2016/2017 tumepata shilingi bilioni 1.1 kwa ajili ya kujenga jengo la Halmashauri.
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini tangu Halmashauri ile ianzishwe hatuna magari ya kuwasababisha Wakuu wa Idara na Mkurugenzi waweze ku-move kwenye vijiji wasimamie miradi ya maendeleo. Sasa naomba Serikali iweze kuangalia Halmashauri hizi maana unasikia Halmashauri kongwe zina miaka 20 bado zinapelekewa magari mapya lakini zile Halmashauri ambazo ni changa wala hazifikiriwi kupelekewa magari ili waweze kufanya kazi zao za kila siku.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, naomba sana Waziri wa TAMISEMI aangalie Halmashauri hii ya Uvinza kwa jicho la huruma. Nashukuru sana tumepata Mkurugenzi, ni mpya lakini anajua majukumu yake ya utendaji wa Halmashauri. Kwa hiyo, tunaomba sana Mheshimiwa Waziri tuangalie namna ya kuwezesha Halmashauri ya Uvinza ili tuweze kusonga mbele katika kutekeleza majukumu yetu ya maendeleo….
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru
Taarifa ya Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Bajeti kwa Kipindi cha Januari, 2016 hadi Januari, 2017
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi pia naomba niungane kuchangia kwenye hii kamati ya Bajeti. Kwanza nililokuwa nataka nichangie baada ya kupitia hii taarifa nimeona tumejikita sana kuzungumzia robo ya kwanza ya bajeti ya mwaka 2016/2017, lakini sote tunatambua kwamba pesa za maendeleo zimechelewa sana huko vijijini.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa mfano, ninaangalia kwenye bajeti yetu ya mwaka 2016/2017 tulipanga shilingi bilioni tisa kutekeleza miradi ya maendeleo kwenye Halmashauri yetu ya Uvinza, lakini hadi sasa tunavyoongea mwaka jana mwezi Disemba tumepokea shilingi bilioni mbili, sawa na asilimia 22. Sasa ninajiuliza maswali, hivi kweli tutatekeleza vipi hii miradi ya maendeleo maana sasa tumeinga mwaka wa pili tangu tuchaguliwe huko na tuliahidi mambo mengi. Kwa hiyo, ninaomba kwenye Kamati hii ya Bajeti nimeona imeshauri sana, lakini haijafikia makubaliano na Serikali.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa mfano, nilikuwa naangalia ukurasa wa 10. Ukiangalia ukurasa wa 10, Fungu Namba 49, Wizara ya Maji na Umwagiliaji unaona kabisa kwamba kulikuwa na hoja ya kuongeza tozo kwa kila lita ya mafuta, petroli na dizeli, kuongeza 50 ili ifike 100. Lakini lengo la Kamati ilikuwa ni kwamba fedha hizi zipelekwe kwenye Mfuko wa Miradi ya Maendeleo ya Maji Vijijini.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ukiangalia matokeo ya ushauriano Kamati inasema haijafikia makubaliano na Serikali. Sasa naanza kujiuliza kama hatujafikia makubaliano na Serikali, hii miradi ya maji ambayo mingi imeanzishwa tangu kwenye bajeti ya mwaka 2012/2013 mpaka leo miradi ya maji haijafikia hata asilimia 50.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nilikuwa pia, ninaangalia kwenye ukurasa huohuo, tunazungumzia kwamba, ujenzi wa zahanati na vituo vya afya kwa mwaka 2016/2020. Ukienda kwenye hoja Kamati ilipendekeza shilingi bilioni 30 ziende kwenye utekelezaji wa ujenzi wa zahanati na ujenzi wa vituo vya afya, lakini hadi sasa Serikali inasema bado haijapata itatumia shilingi ngapi katika utekelezaji wa hiyo miradi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, niombe sana tumepitisha bajeti na tunaendelea na mwaka huu tena tutapitisha bajeti. Sasa hivi tunavyoongea tuko kwenye robo ya tatu ya bajeti ya mwaka 2016/2017, pesa kule chini zinaenda kwa asilimia ndogo sana. Kwa hiyo, tuombe Serikali iwe sikivu na tunafahamu Serikali yetu ni sikivu, Serikali ya Chama cha Mapinduzi iweze kusikia na kuona ni jinsi gani tunapeleka pesa za maendeleo huko chini.
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba pia, nizungumzie zile milioni 50 kupeleka kule vijijini. Ukiangalia kwenye ukurasa wa 11 unaona kwamba Kamati imeshauriana na kukubaliana na majibu wa Serikali kuwa imeridhia shilingi bilioni 59.5 sawa na asilimia 45 ili iweze kutumika katika kupeleka vijijini na kutafuta zile pilot area. Sasa mimi nikawa naangalia hii pilot program hivi ni Wilaya zipi ambazo zimekuwa specifically kwamba zimekuwa ni pilot area kwa ajili ya utekelezaji wa hizi shilingi milioni 50!
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, mimi nilikuwa ninaomba, najua kabisa tuna changamoto nyingi, lakini pia nimeona ukusanyaji wa mapato umekwenda kwa kasi. Ukiangalia kuna Mbunge mmoja amezungumzia kwamba, hata polisi imeingilia kwenye upande wa makusanyo. Polisi ina haki ya kuingilia upande wa makusanyo kwa sababu yale makosa yanayofanyika barabarani, polisi ikikusanya ndiyo pesa zinaingia huko katika miradi ya maendeleo mbalimbali nchini. Kwa hiyo, hatuwezi kubeza jitihada kubwa zinazofanywa na Serikali yetu, hususan kupitia Wizara ya Mambo ya Ndani kwa Polisi kukusanya kodi mbalimbali za makosa. Kwa hiyo, niwatie moyo polisi, nimtie moyo IGP, nimtie moyo pia Waziri wa Mambo ya Ndani kwamba aendelee na ukusanyaji huo wa kodi ili tuweze kufanya maendeleo.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kuhusu suala la kilimo; mwenzangu aliyekaa amesema zaidi ya asilimia 73, mimi ninavyofahamu ni asilimia 82 inajihusisha na suala la kilimo Tanzania, lakini pembejeo zimechelewa huko vijijini. Watu wamelima, watu wamepanda, pembejeo hazijafika. Ukipita vijijini ni malalamiko. Sasa tunajiuliza kama pembejeo zinachelewa, wakulima wataweza kuvuna vipi? Makusanyo ya Halmashauri nyingi nchini zinapata makusanyo yake kupitia mazao mbalimbali yanayolimwa kule vijijini.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, ninaomba sana kwenye bajeti hii inayokuja tuweze kutenga pesa nyingi kwenye Wizara ya Kilimo. Wizara ya Kilimo ni Wizara nyeti, tunalima tumbaku, tunalima pamba, tunalima alizeti, lakini tunahitaji pembejeo za kutosha. Tunahitaji ruzuku iongezwe zaidi kama mwenzangu alivyosema kwenye mbegu.(Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, tunazungumzia nchi ya viwanda, lakini hali ya umeme ni mbaya sana. Kwa mfano, mimi naongelea Jimbo langu, katika vijiji 61 nina vijiji vitatu tu vyenye umeme, lakini Wilaya ile ndiyo tunaozalisha michikichi. Tunazungumzia hapa tuanzishe viwanda vya mawese, tunaanzishaje viwanda wakati umeme wenyewe hakuna. Tunafaya sensitization kwa wananchi waone umuhimu wa kulima zao la mchikichi, umuhimu wa kulima mazao mbalimbali ili tuweze kupata raw materials ya kuweza ku-maintain hivi viwanda. Ninaomba pia kwenye mradi, kama alivyozungumza mwenzangu, lile deni la TANESCO lilipwe, tulipe deni la TANESCO ili miradi ya umeme vijijini iendelee.
Mheshimiwa Mwenyekiti, sambamba na hilo pia, tuiombe Wizara husika iweze kupunguza bei. Wananchi wengi walioko vijijini hawana uwezo wa kulipia umeme kama ambavyo sasa hivi wanavyotaka hiyo pesa tuilipie. Naomba Wizara yenye dhamana ione ni jinsi gani itaweza kupunguza bei ya umeme ili basi wananchi waweze kukidhi haja.
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninaomba pia kuchangia kwenye miradi ya barabara, hali ya huko vijijini tunatofautiana, sisi miundombinu yetu ni mibaya sana. Niombe katika bajeti tuweze basi zile pesa zilizotengwa kwa ajili ya utekelezaji wa miradi ya barabara mbalimbali vijijini ziweze kupelekwa ili miradi hii iweze kutekelezeka.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mwisho kabisa nizungumzie suala la TRA (ukusanyaji wa mapato). Najua dhamira ya Serikali ni njema, hali huko chini sio nzuri sana, unakuta mfanyabiashara kwa mujibu wa Sheria ya TRA wanasema ile turn over ya mwaka kama ni less than 14 million hautakiwi kuwa na ile mashine ya kukatia risiti wateja. Lakini kwenye maeneo mengine kama Dar es Salaam unakuta mfanyabiashara ameshafanyiwa assessment na akaambiwa kwamba labda biashara yako ni milioni tisa ndiyo turn over kwa mwaka, lakini bado baada ya miezi miwili wanarudi wanamwambia tukiiangalia biashara yako kwa macho, tunaona kwamba wewe unatakiwa uwe na risiti, aahhaa! Sasa umeshafanya, umemkadiria, umeona kwamba yuko less than 14 million. Kwa nini tena urudi umwambie kwa macho tu…
Mheshimiwa Mwenyekiti, naipongeza Kamati ya Bajeti kwa Taarifa yao nzuri, ahsante.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 - Ofisi ya Rais, Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa na Ofisi ya Rais, Menejimenti ya Utumishi wa Umma na Utawala Bora
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, nami nianze kwanza kwa kumshukuru Mwenyezi Mungu kwa kunipa afya njema ya kuweza kusimama hapa kuchangia kwenye Wizara hizi mbili; kwenye mwelekeo wa bajeti inayokuja mwaka 2017/2018.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze na Wizara ya TAMISEMI. Kumekuwa na changamoto kubwa sana kwenye Wilaya 19 zilizoanzishwa hapa nchini ikiwemo Wilaya ya Uvinza. Ninavyoongea, tangu Wilaya ya Uvinza ianzishwe, haina Hospitali ya Wilaya. Tunatambua kabisa kwamba Wizara ya TAMISEMI ni Wizara mtambuka, ndiyo inayosimamia masula yote ya Halmashauri zote nchini. Sasa namwomba sana Mheshimiwa
sana Waziri, akiungana na Naibu wake waone ni jinsi gani wanaweza kutupitishia maombi. Tumeleta barua ya maombi kwenye maombi maalum, shilingi bilioni mbili; tunaomba hizo shilingi bilioni mbili tupewe ili tuweze kujenga hospitali na tayari tumetenga eneo la ujenzi, ekari 30.

Mheshimiwa Mwenyekiti, sambamba na hilo, ukipitia kwenye taarifa ya Mheshimiwa Waziri, ya mwelekeo ya mapato na matumizi ya bajeti ya 2017/2018, ukurasa wa 103 utaona kwamba kwenye Mfuko wa Pamoja wa Afya, Halmashauri ya Uvinza haijapangiwa hata shilingi moja. Tuna Halmashauri takriban tisa, lakini tuna Majimbo manane. Kati ya Majimbo hayo, ni Jimbo moja tu ndilo linaloongozwa na mwanamke.
Sasa ninaanza kupata shida na msemaji mmoja aliongea juzi ndugu yangu Mheshimiwa Chikambo kwamba Wizara inaongozwa na wanaume. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, mimi mwanamke, yaani Halmashauri zote zitengewe pesa kwenye Mfuko wa Pamoja wa Afya, Halimashauri yangu ya Uvinza isitengewe hata thumni, kulikoni? Mheshimiwa Waziri nazungumzia kwenye pesa zile za nje za forex; sina hata thumni, nimejisikia vibaya sana. Nimeangalia kwenye ule ukurasa, nikanyong’onyea, nikasema kulikoni? Ila sina mashaka, Mheshimiwa Simbachawene ni jirani yangu, nadhani utaliangalia hili na utarekebisha.

Mheshimiwa Mwenyekiti, sambamba na hilo, kwenye ukurasa huo huo kwenye pesa za lishe na ulinzi wa mtoto, sina hata thumni. Wakati Halmashauri yangu ya Mkoa wa Kigoma inapitisha bajeti, Hazina ilikubali kututengea pesa; nasi tuna watoto 86,388 ambao wapo chini ya umri wa miaka mitano. Sasa ninashangaa, Hazina wamekubali kutuwekea shilingi 86,388,000 lakini kwenye hiki kitabu hakuna hata shilingi. (Makofi)

Mheshimiwa Waziri, nakuomba sana, kulikoni? Maana yake ukiona mwanamke amepita kwenye Jimbo, ujue alipambana kweli kweli, siyo mambo ya ki-sport sport! Hatukuwa na mambo ya ki-sport sport mpaka tukaingia hapa. Sasa tunaomba Mheshimiwa Waziri unisaidie kama ambavyo Majimbo mengine yalivyopata pesa, basi nami naomba unifikirie. Utakapokuja kufanya majumuisho hapa, uniambie utanisaidiaje
kwenye huo Mfuko wa Pamoja wa Afya pamoja na lishe na ulinzi wa mtoto. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, sambamba na hilo, naomba nizungumzie Kituo cha Afya cha Nguruka. Tarafa ya Nguruka ina Kata nne na hiki kituo kinahudumia wananchi zaidi ya 100,000 na kitu na wanahudumia vilevile Kata ya Usinge kutoka Wilaya ya Kaliua. Sasa tumekuwa tunaomba mara kwa mara kupewa pesa ya kuweza kukipanua hiki Kituo cha Afya ili kiweze kuwa na huduma zinazostahili sambamba na
kuongeza wodi ya wanaume na wodi ya wanawake. Kwa hiyo, naomba sana Mheshimiwa Waziri wa TAMISEMI aweze pia kutuangalia katika suala la Kituo chetu cha Afya cha Nguruka.

Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya kuzungumzia hayo, naomba pia nizungumzie Mfuko wa Barabara. Mfuko wa Barabara kwa bajeti hii tunayokwenda kumaliza tarehe 30 Juni, tuliidhinishiwa shilingi milioni 695, lakini hadi sasa tumepokea asilimia 45 tu. Sasa kwenye hii coming budget tunayotarajia ambayo itaanza tarehe 01 Julai, tumepitishiwa shilingi milioni 495 tu na sisi kwenye Jimbo letu, kwenye Halmashauri hii, hakuna barabara yoyote yenye lami. Mtandao wa barabara ambazo zina changarawe ni kilometa 44 tu na siyo zaidi ya hapo. Kwa hiyo, naomba hebu tuwe tunaangalia hizi Halmashauri mpya, tuwe tunazipa kipaumbele zaidi kuliko zile Halmashauri ambazo zimeanzishwa
miaka mingi. Niliona hilo nalo nilizungumzie. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba pia nizungumzie suala la uanziswaji wa Mamlaka ya Mji Mdogo wa Nguruka. Tumekuwa tunaleta barua kwenye Wizara hii ya TAMISEMI na huko nyuma tuliambiwa kwamba hakuna shida, Mamlaka ya Mji Mdogo inaweza ikaanzishwa, lakini changamoto ambayo tunayo ni nini? Kata ya Nguruka ina vijiji viwili; Kata ya Itebula ina vijiji viwili; Kata ya Mganza ina vijiji sita; na Kata ya Mteguanoti ina vijiji vine. Sasa unaangalia kwamba kama hatuwezi kuongeza, maana yake hizi Kata ni kubwa mno. Tunachoomba Wizara ya TAMISEMI mmesema hamna mpango wowote wa kuongeza Kata, wala vijiji, lakini kuna Majimbo mengine ni makubwa mno, lazima mfikirie namna ya kutuongezea kugawanya Kata na vijiji ambavyo ni vikubwa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa mfano, Jimbo langu mimi lina square meters 10,178. Dada yangu Mheshimiwa Anne alikuwa anaongelea hapa, kwamba Same ina square meters 5,000, nikashtuka; kwangu ni 10,000. Kijiji kimoja mpaka ukimalize, unatakiwa ufanye ziara kwa siku mbili. Kwa hiyo, naomba Mheshimiwa Waziri uone namna ya kutukubalia maombi yetu pale tutakapoyaleta ili tuweze kuongeza vijiji kwenye
Kata ya Nguruka, Kata ya Itebula ili uanzishwaji wa Mamlaka ya Mji Mdogo wa Nguruka utakapokuwa unaanza, basi tuweze kuwa na vijiji vya kutosha mamlaka hiyo iweze kuendeshwa vizuri. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba nizungumzie migogoro baina ya vijiji na hifadhi. Kwenye Kijiji changu cha Sibwesa na Kalilani wamekuwa wana mgogoro zaidi ya miaka 30 na Hifadhi ya Mahale, lakini cha kushangaza, tunatambua kwamba Mheshimiwa Waziri Mkuu hivi karibuni alitoa tamko kwamba kila taasisi za Serikali zihakiki mipaka yao. Ninavyofahamu, unapotaka kufanya uhakiki wa mipaka, wewe kama ni Wizara fulani kwa mfano ya Maliasili, maana yake nazungumzia Hifadhi ya Mahale, lazima ushirikishe na Wizara ya TAMISEMI. Kwa sababu hivi vijiji
vimewekwa kwa mujibu wa sheria na aliyetangaza tangazo kabla ya kutangaza hivi vijiji ni Waziri Mkuu; ni Ofisi hiyo hiyo ya Waziri Mkuu. Sasa iweje leo Mkurugenzi wa Mahale anakwenda kuweka alama (beacons) kwamba hapa ndiyo sisi Mahale tunatakiwa mipaka yetu iishie; anaingilia mpaka zile GN za Serikali ambazo zimewekwa kwa mujibu wa sheria.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ni vizuri mambo haya yakafanyika kwa mashirikiano. Nimewahi kuwa DC pale Arumeru, migogoro yote ya Arumeru tulikuwa tunafanya kwa ushirikishwaji. Unahusisha Wizara ya Ardhi, unahusisha Wizara ya TAMISEMI na kama kuna hifadhi, unahusisha pia na Wizara ya Maliasili. Sasa tatizo ambalo tunalo, tuna Wakuu wa Wilaya wengine ambao hawaelewi watatue matatizo ya wananchi kwa namna gani. Napenda kumuelimisha ana… (Makofi)

(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji)

MHE. HASNA S.K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, naunga mkono, hoja japo m da ni mdogo, nilitaka niseme
zaidi ya hapo. Ahsante sana.

Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Naibu Spika, na mimi kwa niaba ya wananchi wa Jimbo langu la Kigoma Kusini naomba nichangie Wizara hii nyeti yenye masuala ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano.
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba kwanza niipongeze Wizara hii chini ya uongozi wa Mheshimiwa Waziri Profesa Mbarawa pamoja na Naibu wake, lakini pia niwapongeze watendaji wote wa Wizara hii, kwa kweli kwa Jimbo langu mimi la Kigoma Kusini Wizara hii imetutendea mema mengi.
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba sasa nianze kuzungumzia barabara ya Simbo – Kalya. Barabara hii ya Simbo – Kalya kwa muda mrefu sasa inatengenezwa kwa kiwango cha changarawe. Sasa tulikuwa tuna ombi, kwanini Wizara isifike sasa mahali ikaona namna gani inaweza ili ikafanya kutengeneza barabara hii kwa kiwango cha lami ili kuondoa usumbufu wa kufanya maintenance ya mara kwa mara?
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini naomba pia nizungumzie kipande cha barabara kutoka Uvinza kwenda Malagarasi kilometa 51.1. Barabara hii ina muda mrefu sana, hawamalizii kile kiwango cha lami kinachokwenda kuunga mpaka Malagarasi. Nimeona kwenye kitabu cha Mheshimiwa Waziri anazungumzia kwamba tunatarajia pesa za wafadhili kama mfuko wa Abudhabi na mifuko mingine. Sasa nimuombe Mheshimiwa Waziri aone namna ya kutusaidia wananchi wa Uvinza kumalizia hizi kilometa 51.1, na ikizingatiwa kamba barabara hii ni barabara kubwa inayopita Ma-semi trailer yanayobeba mizigo ya kwenda Congo na kwenda Burundi.
Mheshimiwa Naibu Spika, nizungumzie vile vile kipande cha kilometa 40 kinachotoka Chagu hadi Kazilambwa. Kipande hiki ni korofi sana wakati wa mvua, na tumekuwa tunaomba hapa, hata bajeti iliyopita nilimuomba sana Mheshimiwa Waziri aone ni jinsi gani wanaweza wakatafuta namna ya kumalizia hizi kilometa 40. Kwa hiyo ninaomba sana Mheshimiwa Waziri utusaidie wana Uvinza namna ya kutumalizia kipande hiki cha Chagu – Kazilambwa Wilaya ya Kaliua.
Mheshimiwa Naibu Spika, nizungumzie vile vile barabara ya kutoka Uvinza kwenda Mpanda ambayo tuna kilometa kama 60 zinazokwenda Mishamo. Sisi tunacho kijiji kinaitwa kijiji cha Ubanda. Wananchi wa kijiji cha Ubanda wanatoka kata ya Kalya hawawezi kusafiri kwa njia yoyote zaidi ya kutumia hii barabara ya Mpanda. Kwa hiyo, tunamuomba sana Mheshimiwa Waziri aone namna ya kuangalia hizi barabara za vijijini, hali ya huko vijijini si nzuri.
Mheshimiwa Naibu Spika, tunaomba atumalizie hicho kipande cha kilometa 60, na ikiwezekana basi waweze kuanza ujenzi wa hizi kilometa 35 kama alivyotenga kwenye kitabu chake, kwenye taarifa yake hii ya bajeti.
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba pia nizungumzie masuala ya uchukuzi. Jimbo langu nina vijiji kama 33 viko Ukanda wa Ziwa Tanganyika. Nimeona kwenye kitabu cha Mheshimiwa Waziri amezungumzia ujenzi wa gati tatu; gati ya Sibwesa, gati ya Lagosa na gati ya Kalya; na amesema kwamba gati ya Sibwesa na gati ya Lagosa ujenzi umekemilika kwa asilimia 50. Mheshimiwa Waziri mimi nikuombe sana, nimeshaomba sana hapa, nimeomba kwenye bajeti iliyopita lakini nimeomba pia katika maswali ya nyongeza. Wananchi wa Ukanda huu wa Ziwa Tanganyika wanapata tabu mno. Usafiri wanaotumia ni meli ya Liemba, hatuna gati hata moja inayofanya kazi.
Mheshimiwa Naibu Spika, tuna gati ambayo ilitakiwa ijengwe, hiyo ya Kalya, Sibwesa, gati ya Mgambo, gati ya Lagosa na gati ya Kirando, hakuna iliyokamilika hata moja tangu uhuru, miaka 56. Tunaomba Mheshimiwa Waziri, nilikuwa napitia kwenye kitabu chako nimeona baadhi ya maeneo wana magati matatu, wana magati manne; nini tatizo kwenye Jimbo la Kigoma Kusini kutupa hata gati tatu zikamilike ili meli ya Liemba iweze kupata maeneo ya kuegesha na abiria wapate kutoka kwenye usumbufu?
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba pia nizungumzie Daraja la Ilagala. Tumekuwa tunapata shida sana na Daraja la Ilagala na Mheshimiwa Waziri umetuahidi kwamba Wizara yako inafanya mkakati wa kutujengea daraja la muda mfupi ili wananchi pamoja na magari waweze kuvuka.
Mheshimiwa Naibu Spika, vilevile mimi ni mkazi wa Kigamboni. Sambamba na daraja langu la Ilagala naomba pia nizungumzie Daraja la Nyerere – Kigamboni. Tuna kilometa
3.8 kutoka Tungi kwenda Kibada; hivi karibuni tumekwama pale siku tatu tunashindwa kufika kwenye daraja kwa sababu ya mvua nyingi zinazonyesha pale Kigamboni. Kwa hiyo, ninaomba Mheshimiwa Waziri, maadamu umezungumzia kwamba kuna pesa zimetengwa za kujenga hizi kilometa 3.8 kutoka Tungi kwenda Kibada tunaomba basi uweze kutekeleza.
Mheshimiwa Naibu Spika, naomba pia nitoe pongezi kwa Serikali kwa ujenzi wa meli mpya ambayo inatarajia kuanza hivi karibuni, ambayo itakuwa inabeba abiria pamoja na mizigo kwenye Ziwa Tanganyika; natoa pongezi sana, lakini pia natoa pongezi kwa ukarabati wa meli ya Liemba ambapo wote tunajua hii meli ya Liemba kihistoria ni meli ya Wajerumani na nimeona kwamba Mheshimiwa Waziri anasema wanataraji kusaini mkataba hivi karibuni ili maintenance hiyo iweze kufanyika. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, sambamba na hilo naomba pia nitoe pongezi kwa Serikali kwa ununuzi wa ndege mbili. Wananchi wa Kigoma tulikuwa tunapata taabu sana na usafiri, lakini tangu Mheshimiwa Rais, amenunua hizo ndege mbili kwa kweli wananchi wa Kigoma tunamshukuru sana tena sana kwa kuturahisishia usafiri wa Kigoma.
Mheshimiwa Naibu Spika, pamoja na hilo naomba pia nizungumzie ujenzi au upanuzi wa uwanja wa ndege wa Kigoma. Mheshimiwa Waziri unakumbuka mwaka jana kulikuwa na mvutano wa wananchi wa Kibirizi na wananchi wa maeneo ya jirani ya uwanja wa ndege. Sasa tulikuwa tunaomba basi upanuzi uanze mara moja ili kuondoa ile kizungumkuti, kulikoni Serikali imelipa fidia wananchi lakini hakuna lolote linaloendelea la kupanua uwanja wa ndege wa Kigoma. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, vilevile nizungumzie reli. Kwa sababu ujenzi wa reli hii ya standard gauge inapita pia kwenye Jimbo langu kwa maana Uvinza kwenda Msongati, Mpanda mpaka Karema. Hizo kilometa 150 ambazo mpo katika hatua ya kufanya upembuzi yakinifu, Mheshimiwa Waziri mimi nipongeze sana kwa jitihada hizo. Lakini pia nipongeze jitihada za reli yetu ya kati ambayo inatoka Kaliua
- Mpanda - Tabora – Kigoma kilometa 411; nipongeze pia kwani hiyo pia ni jitihada nzuri kwa sisi wananchi tunaotumia reli ya kati.
(Hapa kengele ililia kuashiria kwisha kwa muda wa Mzungumzaji
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: ahsante sana.
Hotuba ya Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018.
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, nami niombe kuchangia kwa maandishi kama ifuatavyo:-
Mheshimwia Mwenyekiti, kwanza nianze kwa kuunga mkono hoja asilimia 100. Pili nitoe shukrani zangu za dhati kwa Wizara hii hususan Mheshimiwa Waziri Ummy Mwalimu na Naibu wake kwa msaada mkubwa walioutoa kwenye vituo vya afya viwili; kituo cha Bulungu kupewa ambulance na kituo cha afya cha Nguruka nacho kilipatiwa ambulance. Tunaishukuru sana Wizara kwa msaada huo na tuiombe Wizara pale ambapo ambulance zinapatikana basi nitaomba kukiombea kituo cha afya cha Kalya ambacho kiko kilometa 270 kutoka Makao Makuu ya Halmashauri ya Lugufu. Wakina mama wajawazito wanapata taabu sana tena sana pindi wapatapo shida ya kujifungua kwa kupasuliwa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niiombe pia Wizara itupitishie ombi letu maalum la shilingi bilioni mbili kwa ajili ya ujenzi wa Hospitali ya Wilaya, tayari tumetenga eneo la hekari 30 kwa ajili ya ujenzi wa Hospitali ya Wilaya.

Mheshimiwa Mwenyekiti, Halmashauri ya Uvinza ina jumla ya zahanati 33, kati ya vijiji 61 tunavyo vituo vya afya vitano katika ya kata 16 hivyo tuna upungufu wa vituo vya afya 11. Kwa sasa tunaendelea na ujenzi wa vituo vya kata za Kazura Mimba, Basanza pamoja na Mwakizega. Hivyo Mheshimiwa Waziri utaona ni jinsi gani hali ya afya bado haijaimarika ndani ya Wilaya ya Uvinza.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tunaendelea na ujenzi wa zahanati zifuatazo; katika kijiji cha Mazugwe ujenzi umekamilika. Kuna jitihada ya uanzishwaji kupitia Mfuko wa Jimbo na Halmashauri na kumalizia; zahanati za Lufubu, Ikubuvu, Kalilani, Msiezi, Kajije, Katenta, Malagarasi, Humule. Zahanati zote hizi tisa zinajengwa kwa nguvu ya Mfuko wa Jimbo na nguvu za wananchi. Tunaiomba Wizara kutuletea pesa kwa wakati ili tuweze kuunga mkono jitihada hizi za mimi Mbunge wao pamoja na nguvu za wananchi. Sambamba na jitihada za ujenzi wa zahanati tuiombe Serikali kutupa upendeleo kituo cha afya cha Nguruka kwani kinahudumia wakazi wapatao 80,000 ndani ya kata nne na kata moja ya jirani, kata ya Usinge Wilaya ya Kaliua.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hali ya vifaa tiba si nzuri kabisa. Kuna zahanati hazina vitanda wala magodoro, tunaiomba Wizara itusaidie vitanda, magodoro pamoja na vifaa tiba.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tuna upungufu mkubwa sana wa watumishi wa sekta ya afya kwa asilimia 70. Tunaiomba Wizara itakapoanza kuajiri basi Wilaya ya Uvinza iangaliwe kwa jicho la huruma, hali inatisha. Tuna mtumishi wa zahanati ya Mwakizega anaitwa Zainabu Hassan Salim, hivi karibuni nchi nzima ilishuhudia jinsi wananchi walivyoandamana kupinga nurse huyo kuhamishwa. Hebu Wizara iwe na utaratibu wa kutoa motisha kwa watumishi kama huyo; na kwa kuanzia si vibaya wakaanza na nurse Zainabu Hassan Salim wa zahanati ya Mwakizega.

Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya kuchangia haya naomba kumpongeza tena Mheshimiwa Waziri, Naibu Waziri pamoja na Katibu Mkuu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nishauri kwa Mheshimiwa Waziri Ummy kwenye maeneo kama ya Jimbo langu, si vibaya kuwa na ambulance za speed boat ili kuokoa vifo vya mama na mtoto kwenye Ukanda wa Ziwa Tanganyika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kwa mara nyingine niunge mkono hoja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Wizara ya Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Spika, naomba kuchangia kwa maandishi Wizara hii. Kwanza nianze kwa kutoa pole kwa familia ya watoto na Walimu pamoja na dereva wa basi lililopata ajali Wilayani Karatu, Mkoa wa Arusha. Nitoe pole za dhati ya moyo wangu kwa kweli inasikitisha sana tena sana na kutia uchungu, kikubwa kazi ya Mungu haina makosa. Tuombe roho za marehemu ziwekwe mahala pema peponi amina.

Mheshimiwa Spika, pili nimpe pongezi mzee wangu Mheshimiwa Dkt. Mwakyembe kwa kuendelea kuaminiwa na Mheshimiwa Rais kupewa Wizara hii ya Michezo, Habari na Utamaduni.

Mheshimiwa Spika, wilaya nyingi nchini hazina viwanja vya michezo ya football, netball, basketball na kadhalika, lakini kuna mikoa hapa nchini ina historia ya kutoa wachezaji bora na wasanii bora kama Mkoa wa Kigoma ninaotokea mimi.

Mheshimiwa Spika, cha kunishangaza ni kuona TFF wanajenga viwanja Mwanza na kuacha kuboresha viwanja vya Lake Tanganyika na Wilaya ya Kigoma ili kuwaenzi wachezaji wa zamani kama kina Sande Manara, Katwila, kina Mambo sasa, Kitwana Manara na wengine na hata kina Mizani Khalfan kina Juma Kaseja na wengine wengi.

Mheshimiwa Spika, pia kuhusu suala la wasanii wa muziki wa kizazi kipya kama kina Diamond, Ali Kiba, Omari Dimpozi, Banana Zoro, Maunda Zoro, Juma Nature na kadhalika wote hawa wanatoka Kigoma.

Mheshimiwa Spika, inaashiria kuwa Mkoa wa Kigoma ni mkoa unaotoa vipaji vya kila aina. Tunachoomba Serikali ni kuona namna ya kuwasaidia wasanii hawa kuwa na hati miliki ili waweze kunufaika na vipaji vyao vya asili kuliko kama ilivyo sasa msanii anatunga yeye, anaimba yeye, anayenufaika ni mwingine.

Mheshimiwa Spika, sambamba na hilo nizungumzie suala la utamaduni; tuombe Serikali kupitia Wizara hii kurudisha ngoma za asili mashuleni ili basi tuweze kuenzi ngoma zetu za asili. Kupitia mashuleni sherehe mbalimbali za kitaifa, sherehe za mikoani na wilayani kuwa na utaratibu wa kualika ngoma za asili ili kutunza tamaduni zetu za Tanzania.

Mheshimiwa Spika, nichangie pia kukuza michezo mashuleni kwa kurejesha kwa nguvu kubwa michezo ya UMISETA ili kuanza kuibua michezo mashuleni na hatimaye watoto wakue na vipaji vyao.

Mheshimiwa Spika, nizungumzie pia suala la TBC; hali ya huko vijijini TBC haisikiki kabisa tuombe Serikali kupitia Wizara hii ione namna gani ya kuboresha vitendea kazi ili waweze kufanya kazi yao ya kutoa huduma kwa watanzania wote hususan kwa wananchi wa vijijini.

Mheshimiwa Spika, niongelee pia suala la mchezo wa kuogelea kuna tatizo la mchezo wa kuogelea pale ambapo tunaacha kwenda kuibua vipaji kwenye wilaya zenye maziwa kama vile Ziwa Tanganyika, Ziwa Nyasa na Ziwa Victoria, hebu tushauri Serikali kuibua vipaji kwenye maeneo hayo kwani watoto wengi hujua kuogelea vizuri. Tukiwapa mafunzo ya kuogelea kwenye swimming pool wanaweza kufanya vizuri na kuiletea ushindi nchi yetu.

Mheshimiwa Spika, mwisho nizungumzie lugha ya Kiswahili; kuna tatizo kubwa la nchi za nje kama USA, Holland, UK, na kadhalika watu wa DRC na Kenya ndio wanaofundisha Kiswahili kwenye vyuo vikuu vya nchi mbalimbali, kwa nini Serikali isiwaandae Walimu wa Kitanzania wanaochukua somo la Kiswahili na Kiingereza ili wawe na degree ya lugha tu na waweze kuthubutu kwenda nje kufundisha lugha ya Kiswahili.

Mheshimiwa Spika, baada ya hayo, naunga mkono hoja kwa asilimia mia moja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Wizara ya Maliasili na Utalii
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kwa kuwapongeza Waziri na Naibu Waziri kwa kazi kubwa na nzito wanayokabiliana nayo. Niwatie moyo kuwa mnaweza na muendelee kuchapa kazi na kutatua kero zilizopo ndani ya Wizara hii.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kuzungumzia hifadhi ambazo zipo karibu ya makazi ya wananchi na kwa miaka mingi hifadhi hizo haziendelezwi badala yake hifadhi hizo zimekuwa mapori. Mfano, Hifadhi ya Lukunda Pachambi, msitu huu unaingia kwenye kata tatu; Kata ya Mtego wa Noti, Kata ya Mganza na Kata ya Nguruka.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hifadhi kama hizi za Lukunda Pachambi na Tandala Ilunde ziwekewe mikakati maalum ikiwezekana baadhi ya maeneo yatengwe kwa ajili ya wafugaji ili kutatua migogoro ya wakulima na wafugaji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nizungumzie migogoro ya baadhi ya vijiji na hifadhi zetu. Naona Mheshimiwa Waziri kwenye kitabu hiki cha bajeti kazungumzia tatizo hili la migogoro ya hifadhi na vijiji (ukurasa wa 61) kuwa timu iliundwa ya kutatua migogoro ya wafugaji na wakulima na ilifanya kazi kwenye mikoa mitano. Kamati ilihusisha Wizara ya Maliasili na Utalii, TAMISEMI, Wizara ya Kilimo, Mifugo na Uvuvi, Wizara ya Ardhi, Nyumba na Makazi na Ofisi ya Mwanasheria Mkuu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba hapa nizungumzie mgogoro wa Hifadhi ya Mahale na vijiji vya Sibwesa, Kalilani, Lubilisi na vijiji vingine vilivyopo karibu na hii Hifadhi ya Mahale. Mgogoro wa Hifadhi ya Mahale na vijiji viwili kati ya hivyo hapo juu, kijiji cha Kalilani na kijiji cha Sibwesa una miaka zaidi ya 30 na vijiji hivi vimesajiliwa kwa mujibu wa sheria. Natambua zoezi la uwekaji wa beacons ni agizo la
Mheshimiwa Waziri Mkuu lakini vijiji hivi vilitangazwa kwa mujibu wa sheria na Ofisi ya Waziri Mkuu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kumshauri Mheshimiwa Waziri kwa nini suala hili la vijiji viwili vya Sibwesa na Kalilani ambapo mgogoro wake umedumu kwa takribani miaka 30; kwa nini basi usuluhishi usifanywe na Wizara ya Maliasili, wananchi kwa maana ya Serikali za Vijiji vya Sibwesa na Serikali ya Kijiji cha Kalilani, Wizara ya Ardhi, Nyumba na Makazi na TAMISEMI?

Mheshimiwa Mwenyekiti, nashauri hili ili mazungumzo yafanyike kwa utaratibu wa Serikali na siyo hivi sasa Hifadhi ya Mahale inavamia na kuweka beacons pasipo ushirikishi wa Serikali za Vijiji na TAMISEMI, kwa sababu GN za vijiji zinaingiliwa na beacons hizi. Namuomba sana Mheshimiwa Waziri, natambua ni mtu sikivu sana na muelewa kwa miaka mingi sana. Hivyo, tuombe haki ya wananchi hawa wa vijiji hivi ilindwe.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nichukue fursa hii kuishukuru TANAPA kwa kutoa shilingi bilioni 1.6 za kujengwa madaraja matatu. Daraja la Rukoma, Daraja la Lagosa na sasa wanaendelea kujenga daraja la mwisho. Kwa niaba ya wananchi wa huu Ukanda wa Ziwa Tanganyika tunaishukuru sana TANAPA kwa msaada huo na bado tunaomba msaada wa ujenzi wa barabara inayokwenda Mahale kilometa 30.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naunga mkono hoja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 – Wizara ya Kilimo, Mifugo na Uvuvi
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kwa kumpongeza Mheshimiwa Waziri na Naibu Waziri wote kwa pamoja kwa uchapakazi wake katika kuhakikisha Wizara hii nyeti yenye kuwagusa wananchi kwenye masuala ya kilimo, uvuvi na ushirika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nianze kuzungumzia suala la tumbaku. Tumbaku ni zao linaloingizia sana kipato Taifa letu, ukizingatia hata wanunuzi hununua na pesa ya kigeni yaani dola, lakini tumekuwa na tatizo kubwa na middleman wanaokaa katikati ya mkulima na mnunuzi, hawa wamekuwa wakisababisha wakulima kupata bei za chini.

Mheshimiwa Mwenyekiti, ushirika. Tunaomba Wizara iimarishe vyama vya ushirika vya kilimo na mazao. Nashauri pia, sambamba na hili nizungumzie pia mikopo ya pembejeo. Sote tunatambua vyama vya ushirika wa mazao kama vile, mazao ya tumbaku, pamba, korosho, kahawa, michikichi na kadhalika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tunatambua jitihada za Serikali za kuanzisha Benki ya Kilimo. Kwa nini sasa Serikali isione umuhimu wa kuweka matawi kwenye Kanda zote nchini ili basi wakulima wetu huko Majimboni waweze kupata fursa ya kukopa na kuendeleza mashamba yao. Uimarishaji wa mazao baada ya mavuno na kuongeza upatikanaji wa masoko.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nichangie kuhusu uvuvi. Zao la uvuvi ni zao ambalo likifanyiwa kazi na kuwekewa mkakati wa kuwakopesha wavuvi zana za uvuvi kama maboti, mashine, nyavu za kisasa na kadhalika, lingeingizia Taifa letu kipato kikubwa. Mfano, nimeona ukurasa wa 18 Mheshimiwa Waziri kaonesha idadi ya samaki waliopo kwenye Ziwa ya Victoria, tani 2,451,296 Ziwa Tanganyika tani 295,000 na Ziwa Nyasa tani 168,000.

Mheshimiwa Mwenyekiti, kama tuna tani zote hizi tungeweka mikakati ya makusudi ya kuvua samaki hawa na kuuza nje ya nchi tungepata kipato kikubwa cha Taifa, lakini nijuavyo mimi idadi hii ya samaki waliopo Ziwa Tanganyika ya 295,000 siyo ya kweli. Tuombe Serikali ifanye utafiti wa kina wa kujua idadi kamili na siyo kubuni tu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, huko nyuma walikuja watafiti kutoka China na walifanya utafiti na kugundua Ziwa Tanganyika lina samaki wengi na lina aina ya samaki zaidi ya 250. Iweje leo utafiti uoneshe idadi hiyo ya 290,000. Tuombe utafiti ufanyike na kumbukumbu stahiki ziwekwe kwa faida ya nchi na faida ya vizazi vyetu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nizungumzie zao la uvuvi kwenye tozo. Wavuvi wamekuwa wakitozwa tozo kubwa na nyingi, tuiombe Wizara ione namna ya kutoa maelekezo (Waraka) kwenye Halmashauri zetu ambako Maafisa Uvuvi ndiyo wako huko. Tuombe pia, Wizara iangalie zao la michikichi, zao hili lina faida kubwa na Kigoma ndiyo mkoa unaoongoza kulima zao hili. Zao hili lina faida kubwa, zao hili linatoa mafuta ya mawese (palm oil) na mbegu zake zinatoa mafuta ya Korea na pia linatoa sabuni za miche na sabuni za maji. Naamini utafiti ukifanyika wanaweza kupata faida nyingine nyingi tu.

Mheshimiwa Mwenyekiti, niombe Waziri aone namna ya kutoa miche bora ya michikichi ya muda mfupi wa miaka mitatu kwa bei nafuu kwani bei wanayouziwa wakulima, mche mmoja Sh.5,000/=. Eka moja inahitajika miche 50, swali ni wakulima wangapi wana uwezo wa kununua miche hiyo bora? Kuna ulazima wa kupata ruzuku ya miche hii ili wakulima wang’oe miche ya zamani na kupanda miche bora inayokua kwa miaka mitatu kama wenzetu wa zao la korosho wanavyoweza kupanda miche bora ya muda mfupi na leo zao la korosho limeingizia wakulima pato kubwa.

Mheshimiwa Mwenyekiti, nizungumzie migogoro ya wakulima na wafugaji kwenye Jimbo langu la Kigoma Kusini, Wilaya ya Uvinza. Mheshimiwa Waziri Wilaya ya Uvinza tunavyo vitalu vingi sana kwenye ranchi ya Uvinza. Vitalu hivi vingegawiwa kwa wafugaji wa Uvinza au wenyeji wa Uvinza, lakini cha ajabu vitalu vyote vimegawiwa kwa wageni toka mikoa mingine wakati Mheshimiwa Waziri Mkuu hivi karibuni aliwahi kutoa tamko vitalu vyote kwenye ranchi viangaliwe na vigawiwe kwa wenyeji wa maeneo hayo ili kupunguza migogoro ya wakulima na wafugaji.

Mheshimiwa Mwenyekiti, namwomba Waziri akija kuhitimisha aniambie waliopewa vitalu kwenye ranchi ya Uvinza na je, kuna vitalu vilivyobaki ili basi mimi kama mwakilishi wa wananchi wa Uvinza nijue na mwisho Waziri atakuwa tayari kunipa majina ya wamiliki waliogawiwa hivyo vitalu na maeneo yaliyobaki ili basi niweze kushauri jinsi ya kuvigawa vilivyobaki ili kupunguza migogoro ukanda wa reli na ukanda wa Ziwa Tanganyika.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kuunga mkono hoja kwa asilimia mia moja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 - Wizara ya Maji na Umwagiliaji
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Naibu Spika, nianze kwa kutoa pongezi za dhati kabisa kwa Mheshimiwa Waziri na Naibu Waziri.

Mheshimiwa Naibu Spika, napenda kuchangia kuhusu miradi ya maji mikubwa miwili; mradi wa Rukoma na mradi wa Kandaga. Miradi hii ilianza bajeti ya 2012/2013 hadi bajeti hii ya 2017/2018 haina mwelekeo wowote wa kukamilishwa. Tatizo la miradi hii ni mgawanyo wa Halmashauri ya Wilaya mbili yaani kutoka Halmashauri ya Wilaya ya Kigoma Vijijini na kuzaliwa Halmashauri ya Wilaya ya Uvinza na miradi hii ikabaki Halmashauri mama ya Wilaya ya Kigoma Vijijini na miradi mingine mikubwa kama Uvinza, Nguruka, Ilagala na Kalya ilihamishiwa Halmashauri ya Wilaya ya Uvinza na inaendelea vizuri.

Mhshimiwa Naibu Spika, niombe Wizara isiache kutupia macho miradi ya Kandaga na Rukoma ili Halmashauri ya Wilaya ya Kigoma Vijijini watumalizie na kutukabidhi kwenye Halmashauri ya Uvinza.

Mheshimiwa Naibu Spika, miradi hii minne inayotekelezwa na Halmashauri ya Uvinza kwa maana ya Mradi wa Nguruka, kiasi kilichobaki ni Sh.1,865,024,153; Mradi wa Ilagala kiasi kilichobaki ni Sh.491,628,240; Mradi wa Uvinza thamani ya pesa zilizobaki ili mradi ukamilike ni Sh.1,040,943,442 na Mradi wa Kalya kiasi kilichobaki ni Sh.185,170,935. Jumla tunahitaji Sh.3,582,766,770 ili tukamilishe miradi hii minne.

Mheshimiwa Naibu Spika, ukiangalia kitabu cha bajeti cha Mheshimiwa Waziri, bajeti ya miundombinu ya maji kwa mwaka wa fedha 2017/2018 ni Sh.1,723,135,000. Utaona ni kwa namna gani miradi hii iliyoanza tangu bajeti ya 2012/ 2013 haitakamilika na kusababisha wananchi wa maeneo husika kukosa maji safi na salama na ikizingatiwa kati ya vijiji 61 ni vijiji vitano tu ndivyo vinavyopata maji safi na salama tena ya visima vifupi. Tuombe Wizara ione namna ya kutuongezea fedha pale ambapo wakandarasi watakapokuwa wamelipwa hizi 1.7 bilioni na wakawa wameleta certificate zao kwa ajili ya malipo ili basi miradi hii iweze kukamilika.

Mheshimiwa Naibu Spika, nitoe pia masikitiko yangu kwa Wizara ya Fedha na Mipango kupunguza bajeti ya maendeleo ya miradi ya maji kutoka shilingi bilioni 900 kwenye bajeti ya 2016/2017 hadi shilingi bilioni 600 kwa bajeti ya mwaka huu wa bajeti 2017/2018 unaoanza tarehe 1/07/ 2017. Inasikitisha sana tena sana na kwa mpango huu wa upunguzaji wa bajeti ya maendeleo ya miradi ya maji inaonesha jinsi gani Serikali haina dhamira ya dhati ya kumaliza miradi ya maji inayoendelea kwenye majimbo yote.

Mheshimiwa Naibu Spika, kwenye Halmashauri ya Wilaya ya Uvinza tunavyo visima virefu na vifupi kama cha Mganza, kisima cha Shule ya Msingi Mliyabibi, kisima cha Sanuka na maeneo mengine havijafanyiwa marekebisho kwa miaka mingi sana na kusababisha visima hivi kutotoa maji na badala yake wananchi wa maeneo haya wanabaki kuona visima ambavyo hawana faida navyo.

Mheshimiwa Naibu Spika, natambua bajeti ya mwaka 2017/2018 ni finyu ila tuombe Wizara iliangalie Jimbo la Kigoma Kusini kwa jicho la huruma kwani hali ya upatikanaji wa maji safi na salama ni mbaya sana.

Mheshimiwa Naibu Spika, niombe kuzungumzia suala la umwagiliaji. Mheshimiwa Waziri anatambua fika Jimbo langu ndiko Mto Malagarasi ulipo na mto huu unapita takribani vijiji 22 na mradi wa maji safi na salama wa Mto Malagarasi unahusisha Miji ya Urambo, Kaliua na Nguruka.

Mheshimiwa Naibu Spika, pamoja na uchambuzi yakinifu unaoendelea kwenye mradi huu mkubwa lakini pia tunalo Bonde la Mto Malagarasi kwa ajili ya kilimo cha umwagiliaji hasa kilimo cha mpunga. Tumwombe Mheshimiwa Waziri pale panapokuwa na fursa ya kusaidia wakazi wa Tarafa hii ya Nguruka ili waweze kuendeleza kilimo cha umwagiliaji na ukizingatia Tarafa hii inalima sana mpunga.

Mheshimiwa Naibu Spika, nimalizie kwa kuwapongeza sana Mheshimiwa Waziri na Naibu Waziri kwa kazi nzuri wanayoifanya.

Mheshimiwa Naibu Spika, naomba kuunga mkono hoja.
Muswada wa Sheria ya Taasisi ya Utafiti wa Uvuvi, wa Mwaka 2016
MHE. HASNA S. K. MWILIMA: Mheshimiwa Mwenyekiti, nami nishukuru kwa kupata nafasi ya kuchangia hii Miswada miwili kwa maana ya Muswada wa mambo ya uvuvi lakini pia na Muswada wa masuala ya kilimo. Naomba nijikite kwenye huu Muswada wa Uvuvi kwa sababu kwenye Jimbo langu tunalo Ziwa Tanganyika na limekuwa maarufu sana kwa kutoa samaki anayeitwa mgebuka.
Mheshimiwa Mwenyekiti, Mheshimiwa Waziri kwenye hii taarifa yake aliyotoa, kwenye mambo muhimu ya Muswada huu kuna kipengele hapa kinasema kuweka utaratibu na kumbana mtafiti anaposhindwa kuwasilisha taarifa ya mwisho ya utafiti. Siku za nyuma tulikuwa na Kampuni ya Wagiriki iitwayo YOROGWE ilifanya kazi ya utafiti na ilikuwa inavua samaki kwa kutumia meli zile kubwa. Ziwa Tanganyika lina kina kirefu sana duniani lakini ninachojaribu kusema…
Mheshimiwa Mwenyekiti, wananchi wa Kigoma wale ambao wamezungukwa na ziwa hili kwa maana ya Jimbo la Kigoma Kaskazini, Jimbo la Kigoma Kusini na Jimbo la Kigoma Mjini wanashindwa kuvua samaki walio wengi kwa sababu zana zao za uvuvi haziwafai kwenda chini zaidi. Hii Kampuni ya Wagiriki ambayo ilikuwa inatwa YOROGWE wakati inavua Kigoma wale samaki walikuwa hawaishi kwa sababu walikuwa wanatumia zana zenye hadhi ya kuvua samaki kwenye Ziwa Tanganyika.
Mheshimiwa Mwenyekiti, tunasema kwamba tunaweka sheria hii na na-support kwamba utafiti wa kina uweze kufanywa, lakini Wizara iwe inahakikisha hawa watu wanapofanya utafiti wawe wanatoa taarifa pia kwenye Halmashauri husika zinazozunguka hilo Ziwa Tanganyika. Kwa mfano, kwenye miaka ya 2000 tumekuwa na wenzetu hawa wa FAO ambao waliwahi kufanya utafiti na wakatoa taarifa kwamba Ziwa Tanganyika lina aina ya samaki zaidi ya 250.
Mheshimiwa Mwenyekiti, leo tuulizane ukizungumzia Ziwa Victoria unazungumzia sato na sangara lakini sangara ametolewa Ziwa Tanganyika. Walifanya utafiti, wakamchukua sangara kutoka Ziwa Tanganyika wakampeleka Ziwa Victoria na hatimaye ndiyo wakampa jina la sangara. Sangara ni jamii ya singa na nonzi kutoka Ziwa Tanganyika. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, Serikali ikilitumia vizuri Ziwa Tanganyika kupitia Wizara ya Kilimo na Mifugo tunaweza kuingiza kipato cha Taifa kwa kuvua samaki wengi walioko kwenye ziwa hili. Hata hivyo, kinachoonekana bado Wizara haijajipanga vizuri kutumia mazao haya ya uvuvi kwenye Ziwa Tanganyika ili kuiingizia kipato Serikali yetu. Kwa hiyo, tunapitisha Muswada huu mzuri lakini pia tuweke taratibu za kuwabana watafiti watakaofanya utafiti kwenye maziwa yetu haya.
Mheshimiwa Mwenyekiti, sambamba na hilo maana nikitaja tu samaki tunaowavua kwenye Ziwa Tanganyika kwa kutumia zana zetu hizo hizo ambazo siyo bora, tuna samaki ambaye anaitwa babukubwa, kuhe, nonzi, sangara, singa, kibonde, kavugwe, kuku maji, mibanga, jamani tuna zaidi ya samaki 30 wanavuliwa na wavuvi wa Kigoma kwa kutumia zana ambazo hazina tija. Je, Serikali ikiweka nguvu, ikawapa wavuvi zana ambazo zina tija tutavua samaki wangapi kwenye Ziwa Tanganyika? Tutaingiza shilingi ngapi katika Taifa letu? Sisi tumepakana na Zambia, Burundi na Kongo na mazao haya ya samaki na dagaa tunakwenda kuuza Kongo, Burundi, Rwanda na Zambia.
Mheshimiwa Mwenyekiti, jana nilimsikia mchangiaji mmoja kama sikosei Mheshimiwa Haonga alikuwa anazungumzia namna ambavyo dagaa wa Ziwa Viktoria wanavyopelekwa Kongo. Sasa fikiria mpaka dagaa wa Ziwa Viktoria wanaenda Kongo. Kwa hiyo, ninachojaribu kuomba hapa ndugu zangu ni kwamba tuweke akili yetu yote kwenye mazao ya uvuvi. Nimepitia taarifa ya Kamati nimeona imejikita kwenye Muswada wa Kilimo tu haijajikita kwenye Muswada wa Uvuvi. Sasa nikapata shida, hivi kilimo ndiyo kinaingiza zaidi mapato kushinda zao la uvuvi?
Mheshimiwa Mwenyekiti, ninachotaka kusema ni kwamba katika utafiti huu tusijikite tu kwenye utafiti wa kilimo tujikite pia na kwenye utafiti wa zao la uvuvi. Kwa mfano, sisi watu wa Kigoma tunao mwalo pale Mwakizega. Tumejenga mwalo mzuri na Halmashauri sasa hivi inaendelea kuumalizia japo wavuvi wameshaanza kuutumia ili angalau kupandisha hadhi mazao yao ya dagaa na samaki waweze kupata kipato zaidi.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, tunachoomba Serikali itupie jicho la huruma kwenye majimbo haya matatu, Jimbo la Kigoma Kusini, Kaskazini na Mjini ili kuwawezesha wavuvi wetu kwa zana zenye ubora zaidi ili waweze kuzitumia kuvua samaki wengi na kuongeza kipato cha Halmashauri zetu lakini pia kipato cha nchi maana tunawatoza ushuru. Kwa mfano, gunia moja la dagaa, wavuvi wanalipa Sh.3,000 mara wavuvi waliopo ni shilingi ngapi, ni pesa nyingi. Hizi ni own source zinazoingia kwenye Halmashauri zetu na sisi tunazielekeza kwenye miradi mbalimbali ya maendeleo ndani ya majimbo yetu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, sambamba na hili nichangie pia kwenye upande wa Muswada wa Kilimo. Niunge mkono taarifa ya Kamati ya kutoa pendekezo lao la uanzishwaji wa Mfuko Maalum wa Utafiti wa Kilimo. Nimekuwa Mkuu wa Wilaya ya Tandahimba, Newala na Mtwara, Naliendele hawana tu uwezo wa kutafiti zao la korosho bali wanafanya utafiti wa mazao yote, lakini tatizo kubwa hapatengwi pesa za kutosheleza ili hizi tafiti ziweze kufanyika.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimwombe Mheshimiwa Waziri atakapokuja hapa aweze kutuambia pendekezo hili la Kamati la kuanzishwa Mfuko Maalum wa Utafiti wa Kilimo amelichukuliaje ili kuwezesha upatikanaji wa fedha zaidi za utafiti. Kwa sababu Naliendele na taasisi zote za utafiti Tanzania zikiweza kutengewa pesa zitafanya kazi kubwa na nzuri ya kufanya utafiti wa mazao mbalimbali nchini ili wakulima wetu waweze kunufaika. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini pia pale Kilimanjaro Hai, tunayo TACRI ambao ni watafiti la zao la kahawa. Nikiwa pale kama Mkuu wa Wilaya nilichojifunza Serikali haitengi pesa ya kutosha kuipa taasisi hii ya utafiti ya TACRI. TACRI inategemea ufadhili wa European Union, ukiwa pale unakuta unapokea Mabalozi wa European Union wanakuja kuangalia uendelezaji wa TACRI.
Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa najiuliza, hivi hawa European Union wakitoa mkono wakasema kwamba hawasaidii tena ile TACRI itaendelea? Kwa hiyo, ninachojaribu kuomba taasisi hizi za utafiti zitengewe pesa zisiwe zinatupwa au zinawekwa pembeni. Wizara inapokuja hapa kwenye bajeti ijayo iweze kuona namna ya kuwezesha taasisi zetu hizi za utafiti ili ziweze kufanya kazi vizuri. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, nashukuru pale Kigoma tunao hawa TAFIRI na wanaendelea na utafiti wao wa kuonesha tuna idadi ngapi ya samaki kati ya wale 250. Hata hivyo, TAFIRI hawa wamekuwa wanafanya kazi Kigoma Mjini, tuombe basi Wizara ione namna ya kujenga hata chuo kimoja cha utafiti ndani ya Mkoa wa Kigoma hata kama ni branch ya utafiti kwenye zao la uvuvi ili vijana wetu waweze kujifunza zaidi masuala ya uvuvi, waachane na uvuvi haramu na wafanye uvuvi halali.
Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya kusema haya, niseme Miswada hii miwili wa Uvuvi na wa Kilimo ni mizuri na naunga mkono hoja. Ahsante sana.