Jamhuri ya Muungano ya Tanzania

Contributions by Hon. Bonnah Moses Kaluwa (7 total)

Hotuba ya Mheshimiwa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania wakati wa Kufungua Bunge la Kumi na Moja
MHE. BONNAH M. KALUWA: Mheshimiwa Naibu Spika, naitwa Bonnah Kaluwa Mbunge wa Jimbo la Segerea. Kwanza nianze kwa kumshukuru Mwenyezi Mungu kwa kuweza kunileta hapa katika Bunge lako Tukufu na kuweza kuchangia.
Mheshimiwa Naibu Spika, baada ya kusema hayo naomba pia niwashukuru wananchi wangu au wanachama wenzangu wa Jimbo la Segerea wa Chama cha Mapinduzi ambao waliweza kunipa tiketi ya kuja hapa bila kuwasahau wananchi wa vyama vya siasa kwa jina maarufu vyama vya UKAWA lakini pia wananchi wote wa Jimbo la Segerea.
Mheshimiwa Naibu Spika, nimesimama hapa kwa dhati kumuunga mkono Mheshimiwa Rais John Joseph Pombe Magufuli kwa hotuba yake aliyoitoa siku ya tarehe 20 Novemba, 2015 ilikuwa hotuba nzuri ambayo ililenga kuwatatulia matatizo wananchi wetu.
Napenda nianze kwa kuchaangia katika suala la elimu. Napenda nitoe shukrani zangu za dhati na kwa niaba ya wananchi wa Jimbo la Segerea, tunamshukuru sana Mheshimiwa Rais kwa kuondoa michango mbalimbali ambayo ilikuwepo kwenye shule zetu, kuanzaia shule za msingi mpaka shule za sekondari. Ninaongea hivyo kwa sababu nimekuwa ni mdau wa elimu kwa muda mrefu, tangu nikiwa Diwani nilikuwa nina mfuko ambao ulikuwa unahusika na kulipia watoto ambao wamefaulu lakini hawana uwezo wa kuendelea.
Mheshimiwa Naibu Spika, watoto wengi wameweza kufaidika na hii kauli ya Mheshimiwa Rais aliyoitoa kwamba watoto wote waende shule na ikiwa shule ni bure na michango mbalimbali kwa sababu walikuwa wanapata shida na watoto wengi waliuwa hawawezi kwenda shuleni au kujiandikisha au wanachelewa kuanza shule.
Mheshimiwa Naibu Spika, pamoja na kusema hayo naomba sasa nijikite kwenye masuala ya miundombinu ya elimu. Pamoja na Mheshimiwa Rais kutangaza kwamba elimu itakuwa bure lakini pia kuna changamoto nilikuwa nataka nizishauri kama Mbunge wa Jimbo la Segerea, kwa Jimbo langu ambalo lina shule za msingi 37 ambazo zina matatizo. Pamoja na kwamba shule zetu ni bure kwa sasa, lakini tulikuwa tunamuomba Mheshimiwa Rais aangalie au Mawaziri na watendaji waangalie shule zetu za Jimbo la Segerea zina matatizo makubwa.
Kwanza miundombinu yake siyo mizuri nikiwa na maana kwamba mazingira siyo rafiki kwa watoto ambao wanakwenda shule. Madawati hakuna, watoto wengi wanakaa chini, lakini mifumo mibovu ya vyoo, vyoo ni vibovu, unakuta shule ina watoto 2000 lakini ina matundu ya vyoo mawili.
Mheshimiwa Naibu Spika, pamoja na kwamba shule ni bure lakini tuangalie na matatizo haya ya miundombinu, tunajua ndiyo kwanza tumeanza, changamoto ni nyingi, lakini ninaomba katika bajeti hii ambayo inayokuja, kama tunataka shule zetu ziwe bure na tuweze kutoa viwango vizuri na watoto wetu waweze kufaulu vizuri watoto wa kuanzia shule za msingi, basi tunaomba watutengenezee mazingira rafiki ambayo kwa kawaida watoto wanatakiwa wakae 45 kwenye darasa moja, lakini sasa hivi wanakaa watoto150 kwa hiyo watoto wanarundikana wengi, hata hivyo madarasa yemekuwa ni machakavu sana. Kwa Jiji maarufu kama Dar es salaam, itakuwa ni aibu sana kukuta watoto wanakaa chini. Kwa hiyo, nimuombe Mheshimiwa Waziri aangalie katika Bajeti inayokuja miundombinu ya elimu aiangalie sana katika Jimbo langu ambayo kuna shule nyingi na kuna sehemu zingine kwa sabau sasa hivi tumegawanisha Kata, kuna sehemu zingine hazina hata shule za msingi kwa sasa hivi.
Mheshimiwa Naibu Spika, Kata kama ya Buguruni ambayo ina wananchi wengi karibia 70,000 lakini hawana hata shule ya sekondari wanakwenda kusoma Kata za jirani. Kwa hiyo, Mheshimiwa Waziri, tunaomba utuangalie sana katika bajeti yako katika miundombinu ya elimu.
Mheshimiwa Naibu Spika, baada ya kuchangia katika miundombinu ya elimu, naomba nichangie katika masuala ya afya. Jimbo langu la Segerea, kwanza ni Jimbo lenye changamoto nyingi, lina watu wengi, kwa sensa iliyopita tulikuwa tuna watu karibu laki 5 na Jimbo langu la Segrea lina Kata 13, lakini katika Kata 13 tuna zahanati saba, hizi zahanati zote hazina vitendea kazi. Kuna zahanati zingine ambazo hazina hata umeme, wananchi wanakuwa wanapata shida kwa sababu itakapofika saa 12 jioni inabidi ifungwe. Wananchi wengi hawawezi kutibiwa maeneo hayo. Kwa hiyo kutakuwa na mrundikano wa watu wengi ambao wanatoka kwenye Jimbo la Segerea kuelekea hospitali ya Amana.
Mheshimiwa Naibu Spika, Sera ya Afya ya mwaka 2010 ilisema kwamba kila Kata inatakiwa kuwa na kituo cha afya na kuangalia kwenye Jimbo langu kwa sababu ya umuhimu wa watu wengi, tunaomba Mheshimiwa Waziri wa afya, atuangalie tupate kituo cha afya kwa sababu mpaka sasa hivi pamoja na kwamba tulikuwa tuna watu 375,000 ambao walijiandikisha kupiga kura lakini Jimbo lenye Kata 13 na lenye watu 375,000 hatuna kituo cha afya. Pamoja na kutokuwa na kituo cha afya, huduma zetu za afya kwenye hizo zahanati ambazo zipo hazikidhi viwango vinavyotolewa. Hakuna madawa, tumesema kwamba watoto kuanzia 0 mpaka miaka mitano wanapata huduma bure lakini wale watoto wakienda wanachokipata pale ni kuandkiwa dawa na kuambiwa muende mkanunue kwa sababu dawa hazipatikani.
Mheshiwa Waziri wa afya, tunaomba utuangalie lakini sambamba na hilo, tunajua kabisa Kata ya Mnyamani tuna mrundikano wa watu wengi lakini pia tuna hospitali moja ambayo pia katika Kata yetu ya Mnyamani kuna Mabwawa ambayo wanayotunzia maji machafu, Mheshimiwa Waziri tunaomba yale mabwawa yaweze kuondoka pale Mnyamani kwa sababu yanaleta hali ya hewa ambayo siyo nzuri kwa sababu yapo karibu na zahanati au na hospitali ambayo ipo kwa wakazi wa Mnyamani na magonjwa mengi ya mlipuko yanatokea Mnyamani kwa sababu mazingira siyo mazuri.
NAIBU SPIKA: Mheshimiwa Bonnah muda wako umekwisha!
MHE. BONNAH M. KALUWA: Mheshimiwa Naibu Spika, naomba kuunga mkono hoja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Ofisi ya Waziri Mkuu kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017
MHE. BONNAH M. KALUWA: Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba nami nitoe mchango wangu katika hotuba ya Mheshimiwa Waziri Mkuu, Ofisi ya Rais (Sera, Bunge, Vijana, Kazi na Walemavu).
Mheshimiwa Mwenyekiti, awali ya yote, napenda kuchukua nafasi hii kumshukuru Mwenyezi Mungu. Pia nichukue nafasi hii kumpongeza Mheshimiwa Rais wetu, Mheshimiwa Dkt. John Joseph Pombe Magufuli; vile vile napongeza Baraza zima la Mawaziri kwa kazi kubwa ambayo wanaendelea kuifanya, lakini pia kuwapongeza kwa juhudi wanazotusaidia kwa kushirikiana na sisi Wabunge. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa dhati kabisa napenda kuwapongeza Mawaziri ambao wamekuwa wakija katika Jimbo langu la Segerea kutatua changamoto mbalimbali ambazo zinatukabili; Mheshimiwa Mwigulu Nchemba, Mheshimiwa Ummy Mwalimu, Mheshimiwa Jafo na Waheshimiwa wengine ambao walifika kama Mheshimiwa Angelina Mabula. Nawapongeza sana, ahsanteni sana. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, katika Mpango wa Maendeleo wa Taifa wa mwaka 2016/2017, zimezungumziwa program mbili. Program ya kwanza ni program ya kukuza ujuzi wa vijana na program ya pili ni kwa ajili ya kuwasaidia vijana ili kuweza kupata ajira.
Mheshimiwa Mwenyekiti, mwaka 2015/2016 iliandaliwa program na Wizara ya Kazi, Ajira na Vijana ya wakati huo, ambayo ilitenga shilingi bilioni 4.1 ambayo iliweza kuwasaidia vijana waliohitimu mafunzo ya Chuo Kikuu au wahitimu wa juu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, katika hizo fedha zilizotolewa hazikuweza kukidhi au kuwasaidia vijana wote ambao waliweza kumaliza; kwa sababu tukiangalia takwimu ya vijana wetu wanaomaliza Chuo Kikuu na pesa inayotengwa, inakuwa ni ndogo sana.
Kwa hiyo, naomba Serikali pamoja na kwamba inatenga hizi fedha kwa ajili ya wahitimu wetu wa Vyuo Vikuu, naomba waangalie hili suala kwa kuangalia mifumo mingine ya taasisi za kifedha ambazo zinaweza zikashirikiana na taasisi za kijamii kuona ni jinsi gani wanaweza wakaungana nao ili kuhakikisha wanawasaidia vijana wetu ambao wanamaliza kwa wingi sana Vyuo Vikuu lakini pesa za kuwasaidia kupata ujuzi au ajira au kujiajiri wenyewe zinakuwa ni ndogo. Kwa hiyo, naomba suala hilo waliangalie.
Mheshimiwa Mwenyekiti, katika sura ya nne, kipengele cha nne, ukurasa wa 48 - Kazi na Ajira. Katika Mpango wa Maendeleo 2016/2017, zimezungumziwa program mbili kama nilivyosema; program moja ya ajira ambayo imeweza kutolewa shilingi bilioni moja, lakini program nyingine ya kukuza ujuzi ni shilingi bilioni 15.
Mheshimiwa Mwenyekiti, napenda nichukue nafasi hii kuipongeza Serikali kwa hiki walichokifanya kwa ajili ya vijana wetu, kwa sababu tuna vijana wengi ambao wanahitaji kusaidiwa pamoja na kuandaliwa vizuri. Hizi fedha hazikidhi viwango vya vijana ambao wanamaliza Chuo Kikuu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, pia napenda kuongelea suala la vijana wetu ambao wapo kwenye matabaka ya kati, ambao wamemaliza kidato cha nne au darasa la saba. Vijana wamekuwa wakijiajiri wenyewe. Sasa naomba Serikali yetu ya Chama cha Mapinduzi, iwaangalie hawa vijana kwa sababu wamekuwa wakijiajiri wenyewe, lakini pia mbali na kujiajiri wenyewe, kuna vijana wengine wana vipaji; lakini hawajawekwa kwenye huu mfumo wa kupata pesa kwa ajili ya kusaidiwa, kwa sababu huu mpango umeelezea kusaidia vijana tu ambao wamehitimu elimu ya juu. Sasa hawa vijana wa kati hatujawatengenezea mpango ni jinsi gani wanaweza wakasaidika.
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, naiomba Serikali ije na mpango maalum kwa ajili ya hawa vijana ambao wengine ni wasanii na wana vipaji. Kama Serikali ikiwatambua inawezekana ikawa ndiyo ajira yao ya kudumu. Pia pamoja na kuwa ajira ya kudumu, hao vijana wataweza kulipa kodi kwenye Serikali yetu. Kwa hiyo, naiomba sana Serikali yetu ya Chama cha Mapinduzi ambayo inaangalia watu wote kuanzia wenye elimu ya kati, lakini pia na wenye elimu ya juu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, baada ya kusema hayo, napenda kuzungumzia suala la bomoa bomoa katika Jimbo langu la Segerea. Kwanza nachukua nafasi hii kumshukuru Waziri ambaye aliweza kusimamisha hiyo bomoa bomoa isiendelee wakati walipokuwa wanabomoa, lakini kwa sasa hivi wananchi hawajui kinachoendelea. Tunajua kwamba kulikuwa kuna kesi sijui imetupiliwa mbali! Kwa hiyo, tunajua wananchi wengi wamejenga sehemu ambazo siyo salama, lakini wakati wanajenga, tuna Serikali ya Mtaa, pia tuna Serikali ya Kata. Hawa watu wamekuwa wakijenga, watu wanaangalia, kuna Watendaji wetu wapo kule wamekuwa wanawaruhusu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, sisi wenyewe, wanasiasa, tumekuwa tukifanya mikutano katika hayo maeneo, tukienda kwenye mikutano wanatuomba barabara, sisi tunakuja kwenye Manispaa zetu tunaomba barabara na wale watu wanapelekewa barabara. Pia wamepelekewa huduma nyingi za kijamii za kuwaonyesha kwamba sisi Serikali tunaunga mkono wenyewe waendelee kuishi pale. Sasa hivi tukisema kwamba tunawabomolea au tunawapa siku kadhaa ili waweze kutoka pale itakuwa hatujawatendea wananchi haki. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, naiomba Serikali iangalie, ni kitu gani kitafanyika kuhusu bomoa bomoa? Watu wengi hawana elimu ya kujua kwamba mimi natakiwa nijenge mita 60 kutokea wapi? Kwa hiyo, Sheria ya Mazingira iliyokuja kwa sasa hivi, imekuja tu kuongea wananchi wengi ambao wanakaa sehemu ambazo mimi nipo, hawajui Sheria ya Mazingira. Sasa hivi ndiyo wameanza kuambiwa kwamba unatakiwa ujenge mita 60. Wananchi haelewi.
Kwa hiyo, naomba Serikali kabla hamjawabomolea inabidi kwanza mwende mkawape elimu. Pamoja na kuwapa elimu, hawa wananchi hawana kitu chochote. Kuna wengine walijengewa na watoto wao, watoto wao walishakufa, wamebaki wazee. Sasa hivi unavyokwenda unambomolea nyumba mwananchi kama yule, anakuwa hana sehemu ya kukimbilia. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba Mheshimiwa mhusika aende akaangalie ni jinsi gani tunaweza tukawasaidia. Tuna Manispaa tatu Dar es Salaam, tuna viwanja ambavyo vipo waangaliwe wananchi watasaidiwaje kupata viwanja ili tutokane na hili tatizo la bomoa bomoa. Najua Serikali ya Chama cha Mapinduzi siku zote imekuwa mstari wa mbele kuwaangalia wananchi wake na hasa wananchi wa hali ya chini.
MWENYEKITI: Mheshimiwa, umemaliza muda wako, naomba ukae.
MHE. BONNAH M. KALUWA: Mheshimiwa Mwenyekiti, naunga mkono hoja kwa asilimia mia moja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Elimu, Sayansi, Teknolojia na Ufundi kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017.
MHE. BONNAH M. KALUWA: Mheshimiwa Mwenyekiti, kwanza napenda kushukuru kupata nafasi hii, ili na mimi niweze kuchangia kwenye Wizara nyeti ambayo inaongoza mustakabali wa elimu katika nchi yetu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, nitaanza kuchangia katika Sera yetu ambayo iko kwenye Ilani ya Chama cha Mapinduzi ambayo inazungumzia elimu bure. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, elimu bure tunamshukuru sana Mheshimiwa Rais kwa kutuletea elimu bure kwa watoto wetu, lakini hii elimu bure imekuwa na changamoto kubwa. Jimbo la Segerea tuna shule 37 na tuna wanafunzi ambao wamejiandikisha kwa sasa ni 8,949. Katika Jimbo la Segerea ukitembelea hizi shule Mheshimiwa Waziri wewe mwenyewe utaona huruma na utashangaa. Najua wewe utasema kwamba, unasimamia sera na hii iko kwa TAMISEMI. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini kama ni sera Mheshimiwa Waziri naomba usimamie hizi shule zipate miundombinu ambayo tunaihitaji kwa sababu mwaka 2013 mlikuja na programu ya kila kata kuweka maabara, lakini kabla hamjamaliza maabara zile kuweka vifaa tumekuja na programu nyingine ambayo ni elimu bure, lakini katika hiyo elimu bure tunaanza sasa kutafuta madawati, tunatafuta miundombinu, tunatafuta mambo ambayo sisi wenyewe inaonekana tulikuwa hatujajipanga vizuri. Na hii inasababisha na inaweza ikatuletea matatizo katika elimu yetu na baadaye kuleta matabaka katika elimu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, Jimbo la Segerea kama nilivyosema lina shule 37, lakini kuna madarasa mengine watoto wa darasa la kwanza wako A, B, C, D yaani ina maana kuna wengine wanaingia asubuhi, wengine wanaingia saa 07.00 mchana, wengine wanaingia saa 10.00 jioni, sasa hii yote ni kuwatesa watoto! Mheshimiwa Waziri tunaomba Waziri wa TAMISEMI hili jambo la elimu bure alishughulikie kwa makini sana kwa sababu, tunapoliachia hili jambo tuna miaka tisa na baadaye tutaona madhara yake. Baadaye mtoto atakayemaliza form four atakuwa hawezi kusoma au kuandika jina lake, lakini sisi tutaanza kushangaa kusema kwamba pengine ni wazazi au ni walimu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, walimu tunawapa mzigo mkubwa. Unakuta mwalimu amesimama anafundisha hana hata nafasi ya kufundishia. Amesimama hapa wanafunzi wameanzia hapa kukaa chini. Mtoto amekaa chini anaandika, hawezi hata kuona anaandika kitu gani. Halafu baadaye tunasema kwamba elimu yetu imeshuka. Elimu yetu inashuka, sisi wenyewe hatuna msingi, hatujajenga msingi mzuri wa kuboresha elimu ya Tanzania.
Kwa hiyo, naomba Mheshimiwa Waziri kwanza uangalie zile maabara ambazo tumejenga mwaka 2013 mpaka sasa hivi ziko kama mapambo, hakuna kitu chochote kinachoendelea katika maabara zetu. Naomba usimamie hilo ili hizo maabara ziweze kufanya kazi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, lakini jambo lingine Mheshimiwa Waziri naomba niongelee wanafunzi wahitimu wanaohitimu wanaomaliza shule kutoka vyuo vikuu. Hapa tuna wahitimu wa aina nyingi, lakini wahitimu ambao wamepata mafunzo ya vitendo ni madaktari, wauguzi na walimu. Hatuwezi kufikia uchumi wa kati wakati sisi hatujawaandaa wahitimu wanaotoka vyuo vikuu waje kupambana na kutengeneza ajira na kuajiri watu wengine. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, kwa hiyo, Mheshimiwa Waziri ningeomba sana, pamoja na mkakati wako wa kusema kwamba unaboresha miundombinu ya vyuo na mambo mengine, ningeomba pia uwaangalie na hawa vijana wahitimu wanafanyaje kupata ajira au kujitengenezea ajira kutokana na hiyo elimu yao ambayo wameisoma na sio tu kwamba ni elimu wakimaliza wanakuja huku mtaani, na mtaani tunajua kabisa kwamba, Serikali uwezo wake wa kuajiri hatuwezi kuajiri wahitimu wote, lakini kama mhitimu atakuwa ametengenezewa uwezo wa kujiajiri na kuajiri yeye mwenyewe, basi tunaweza tukapunguza matatizo ya ajira za kazi. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, ambacho ninataka niongelee ni kuhusiana na changamoto ambazo zinawapata walimu. Walimu sasa hivi ambao wanafundisha shule za msingi, lakini pia na shule za sekondari; kuna walimu wengine wanashindwa kuingia kwenye vipindi kufundisha kwa sababu ya kudai madai yao. Kuna walimu wengine ambao unakutana nao Manispaa hawaelewi wanaenda kumdai nani na kama tunavyosema sasa hivi tunasema Hapa Kazi Tu, lakini mwalimu kama hajapata mshahara wake hawezi kukaa akamfundisha mtoto, inabidi afuatilie pesa zake, ili aweze kula na familia yake.
Kwa hiyo, nilikuwa naomba Mheshimiwa Waziri uangalie kwanza masuala ya walimu, lakini pia, uangalie miundombinu ya shule pamoja na kwamba inasimamiwa na TAMISEMI, lakini cha tatu uangalie mitaala ya vyuo vyetu.
Mheshimiwa Mwenyekiti, pamoja na hawa wahitimu wanavyohitimu vyuo vikuu, lakini pia, muwaandae waweze kupambana na soko la ajira kwa sababu sasa hivi huwezi kumlinganisha mhitimu aliyemaliza chuo kikuu cha Tanzania na mhitimu wa chuo kikuu cha nje, obvious huyu wa kwetu hapa atashindwa kwa sababu hajafundishwa kwa vitendo.
Kwa hiyo, nikuombe sana Mheshimiwa Waziri, najua wewe ni mtaalam na ni mfanyakazi mzuri unaweza ukayasimamia haya mambo na sio mwanasiasa, unaweza ukasimamia vizuri haya mambo yakakaa vizuri ili kesho na keshokutwa tusije tukapata tabaka la watu ambao wamesoma vizuri na watu ambao hawajasoma vizuri ikawa ni matatizo kwetu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba kuwasilisha na naunga mkono hoja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto kwa Mwaka wa Fedha 2016/2017
MHE. BONNAH M. KALUWA: Mheshimiwa Spika, napenda kuchukua nafasi hii kwanza kukushukuru wewe mwenyewe kwa kunipa nafasi na kumshukuru Mwenyezi Mungu kwa kunijaalia kuwa hapa leo na kuweza kuchangia Wizara. Kwanza nianze kumpongeza Waziri pamoja na Naibu Waziri kwa kazi wanazozifanya, lakini pia kwa kutusaidia katika Majimbo yetu tunapokuwa tuna shida.
Mheshimiwa Spika, lakini umeongelea kwamba tusichangie zahanati na mambo mengine kwa sababu yako TAMISEMI. Tunaomba tuendelee kuchangia kwa sababu tunajua kabisa Wizara ya Afya inasimamia sera. Kwenye Jimbo la Segerea kuna watu 500,000 na katika Jimbo la Segerea kuna kata moja ambayo ni Kata ya Vingunguti ndiyo inayoongoza kuwa na watu wengi Tanzania nzima. Kata hii ya Vingunguti haina zahanati wala haina Kituo cha afya. Juzi Mheshimiwa Naibu Waziri alisema kwamba wanategemea kukipandisha kuwa kituo cha afya hospitali ya Kata ya Segerea na Segerea ni mbali.
Mheshimiwa Spika, pia akazungumzia zahanati ya Plan International ambayo iko Mnyamani. Zahanati hii kwanza imebanwa na nyumba nyingi na hawa watu wameomba kuondoka, lakini mpaka sasa hivi hawajapewa fidia ili waweze kuondoka. Hapa kwenye hii Kata ya Mnyamani, kwanza kuna mabwawa ya maji taka na mlipuko wa magonjwa ukianza tu tunaanza na hii Kata ambayo tayari ina watu wengi, lakini pia kuna mabwawa ambayo yanasababisha watoto kuanzia zero mpaka miaka mitano waweze kuugua kwa wingi.
Mheshimiwa Spika, tumeshafanya research kwenye hii zahanati kwa kupita kwenye hii Kata ya Mnyamani, tumegundua wagonjwa wengi wanaopelekwa kwenye hiyo Plan International ni watoto wadogo wa kuanzia mwaka mmoja mpaka miaka mitano.
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, tunaomba pamoja na kwamba tusizungumzie sana suala la zahanati na mambo mengine katika hii Wizara, lakini tunaomba Waziri dada yangu Ummy pamoja na Naibu Waziri msimamie sera inayosema kwamba kila Mtaa uwe na zahanati, lakini kila kata iwe ina kituo cha afya, ambapo Jimbo la Segerea lina mitaa 60 na lina zahanati kumi. Kwa hiyo, unaweza kuona kabisa kwamba Watanzania ambao wanaishi Jimbo la Segerea wanateseka kiasi gani kwa kukosa huduma za afya.
MHE. BONNAH M. KALUWA: Mheshimiwa Spika, naomba tu nielezee kidogo kwamba mimi nimekuwa Diwani kuanzia mwaka 2010 mpaka mwaka 2015.
Mheshimiwa Spika, Manispaa ya Ilala ina mambo mengi ambayo yanajitokeza, tunayaita mambo ya zimamoto, kwa hiyo, bajeti nyingi ambazo zinatengwa katika Manispaa ya Ilala zinakwenda kwenye shughuli nyingine ambazo zinakuja, haziko kwenye programu na hii ndiyo imekuwa kila wakati inatufanya sisi tusiweze kujenga zahanati.
Mheshimiwa Spika, mwaka 2014 tulipanga tujenge zahanati, lakini ikashindikana kwa sababu pesa tulizopanga kujenga zahanati Serikali ilielekeza tukajenge maabara na ndiyo maana tumeshindwa kujenga zahanati mpaka sasa hivi. Sasa hivi nimekuwa Mbunge, nimeona haya matatizo tuliyokuwa nayo kama Diwani niyalete kwenye Bunge ili Mheshimiwa Waziri aweze kuyatatua.
Mheshimiwa Spika, sambamba na hilo Mheshimiwa Waziri ameongelea udhibiti wa ukatili wa kijinsia…
SPIKA: Suala moja tu la eneo, mmeshatenga eneo pia?
MHE. BONNAH M. KALUWA: Mheshimiwa Spika, eneo lipo lakini kila mwaka Manispaa ya Ilala inaweka kwenye programu kwamba itajenga, lakini hizo zahanati hazijengwi mpaka sasa hivi na ndiyo maana tunaomba Waziri akishirikiana na Waziri wa TAMISEMI waweze kututatulia hili tatizo na hela zinakwenda kwenye mambo niliyokwambia, mambo ya zimamoto na mambo mengine ya madeni.
Mheshimiwa Spika, Mheshimiwa Waziri amesema atashirikiana na wadau mbalimbali ili kuweza kutatua tatizo la ukatili wa kijinsia. Naomba Waziri aweke mikakati kwa sababu suala la ukatili wa kijinsia limekuwa kubwa, akisema atashirikiana pengine inaweza isitoshe. Kuna wasichana ambao, sisi tulitembelea Gereza la Segerea, tumekuta wasichana wadogo ambao wana miaka 14, miaka 13 ambao walikuwa ni ma-house girl wa watu, wamewaweka ndani. Cha kushangaza au cha kusikitisha au cha kuchekesha wale watoto wamefungwa miaka miwili kwa kosa la kwamba amechana dera la bosi wake. Kwa hiyo hii tunaita ni ukatili wa kijinsia.
Mheshimiwa Spika, wengine wamepoteza shilingi 30,000, anasema alitumwa mboga, bosi wake kaamua kumpeleka polisi na hatimaye kumpeleka mahakamani, hatimaye yule mtoto mdogo na innocent anakwenda kufungwa. Sasa tusipolifanyia mkakati hili jambo la ukatili wa kijinsia. Hawa watoto wako innocent, wanakwenda kule gerezani, Gereza la Segerea wanakutana na watu wengine ambao ndiyo wahalifu wa kweli, kwa hiyo, wanapokaa ile miaka miwili wakitoka kule ndani wanakuwa wameshajifunza kuwa wahalifu.
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo tunaomba Mheshimiwa Waziri, watoto kama hawa kwanza napenda kuchukua nafasi hii kuwashukuru Chama cha Wanasheria Wanawake ambao hili jambo baada ya kuliona waliamua kulifuatilia. Kwa hiyo, Mheshimiwa Waziri pamoja na kwamba umesema utashirikiana na wadau, lakini pia tunaomba uweke mikakati ambayo inaweza ikasaidia. Tunajua kabisa kwamba unapochukua mfanyakazi wa ndani, unapoamua kukaa naye, anakuwa ni part ya familia, kwa hiyo hawezi kutendewa mambo mabaya.
Mheshimiwa Spika, jambo lingine ambalo napenda kulizungumzia mi Benki ya Wanawake. Naishukuru sana Serikali iliamua kuanzisha Benki ya Wanawake mwaka 2009, lakini cha kushangaza hii Benki ya Wanawake haisaidii wanawake walengwa, inasaidia wanawake ambao tayari wana pesa zao kwa sababu hawa wanawake walengwa wako ndani kwenye kata ambao wanafanya biashara ndogo ndogo, lakini hawawezi kufika huku na hawajui process za kufika katika hiyo Benki ya Wanawake. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, tuna Bibi Maendeleo au Maafisa Maendeleo wako kwenye kata zetu. Wale Maafisa Maendeleo kazi zao ni kuangalia kata na kuhakikisha kwamba akinamama wanakuwa na maendeleo, lakini wale Maafisa Maendeleo hawafanyi hizo kazi. Kwa hiyo, kuna akinamama ambao wanahitaji wapate tu shilingi 50,000 ya mtaji ili aweze kupika vitumbua au kupika chapati hajui pa kuzipata. Kwa hiyo, nimwombe Mheshimiwa Waziri ili aweze kuliangalia hili jambo na kushirikiana na Mkurugenzi wa Benki ya Wanawake, waangalie watawafuata vipi akinamama ambao wako mitaani ili waweze kusaidika.
Mheshimiwa Spika, jambo lingine la mwisho, naomba nimshukuru sana Mheshimiwa Rais kwa kumteua mwanamke aongoze hii Wizara. Tunaomba Mheshimiwa Waziri, akinamama wanaokwenda kujifungua hasa wa vijijini, mtu anaumwa uchungu, hivi mtu ukiwa unaumwa uchungu utabebaje mafuta ya taa au taa uende nayo ili uweze kujifungua? Tunaomba ushirikiane na Waziri wa Nishati ili hizi zahanati zipate umeme. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, pia Mheshimiwa Waziri tunaomba hawa akinamama ambao wanaambiwa waende na gloves, waende sijui na pamba. Naomba ukisimama katika majumuisho yako utoe tamko hii iwe mwisho, mama anakwenda kujifungua aende bila kitu chochote na kila siku sisi tunasema akinamama jeshi kubwa, ushindi ni lazima, kwa hiyo, lazima tuwakumbuke akinamama wetu ambao tumewaacha. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, naomba kuunga mkono hoja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano kwa Mwaka wa Fedha wa 2016/2017.
MHE. BONNAH M. KALUWA: Mheshimiwa Naibu Spika, nikushukuru kwa kunipa nafasi ya kuongea. Pia nimpongeze Mheshimiwa Waziri kwa hotuba yake nzuri ambayo ameitoa.
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini katika hotuba ya Mheshimiwa Waziri sijaona bajeti ya wakazi wa Kipunguni ambao wapo Kata ya Kipawa. Wakazi hawa wa Kipunguni kama Sheria ya Ardhi Namba 4 ya mwaka 1999 inavyosema watu wanaweza wakaiachia sehemu kama Serikali inaiihitaji lakini kwa kupata fidia. Wananchi wa Kipunguni wa Kata ya Kipawa, mtaa wa Kipunguni na wa Mashariki, wamefanyiwa tathmini mwaka 1995 lakini mpaka leo hawajawahi kupewa hiyo fidia. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, wananchi hawa wengine sasa hivi wamekuwa ni wazee na wengine ni wastaafu wana maisha magumu sana. Kwanza, zile nyumba zao hawawezi kuendeleza kitu chochote kwa sababu hizo leseni zao za makazi hawawezi hata wakawapa benki au mtu yeyote ili waweze kupata kitu chochote ambacho kinaweza kikawasaidia kwa miradi yao maendeleo. Kwa hiyo, namuomba Mheshimiwa Waziri atakapokuwa anafanya majumuisho ya hotuba yake atueleze ni lini sasa Serikali itawalipa fidia hawa wananchi wa Kipunguni pamoja na Mashariki. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, lakini pia nataka Waziri aje kutueleza kwamba hawa wakazi waliofanyiwa tathmini mwaka 1995 watakapowapa sasa hivi hiyo fidia watawapa fidia ya aina gani. Kwa sababu mwaka 1995 hata mfuko wa simenti ulikuwa unauzwa bei ndogo, lakini kwa sasa hivi bei zimeshapanda na hawa wakazi ndio kama hivyo bado wanasubiri wapewe fedha zao au hiyo fidia ambayo walifanyiwa tathmini 1995. Kwa hiyo, namuomba Mheshimiwa Waziri akija anipe hayo majibu mawili, kwanza aniambie atawalipa lini na pili aniambie atatumia sheria gani ya kuwalipa hawa watu waliofanyiwa tathmini mwaka1995. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, suala lingine nataka niongelee Bodi ya Wakandarasi kwa sababu Dar es Salaam, Manispaa ya Ilala barabara zetu zimekuwa zikitengenezwa kwa kiwango duni sana. Mfano kama barabara ya St. Mary’s, Vingunguti ambayo inatokea Barakuda na Kimanga zimetengenezwa lakini sasa hivi haziwezi kupitika kwa sababu waliotengeneza wametengeneza kwa kiwango duni na magari yanayopita hapo ni makubwa sana. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, naomba Mheshimiwa Waziri atuambie Bodi ya Wakandarasi wanashughulikia kitu gani kwa sababu tumekuwa kila mwaka tunarudia kutengeneza barabara na hii inatufanya wakazi wa Manispaa ya Ilala hasa Jimbo la Segerea wasiweze kwenda mbele kwa sababu ya barabara. Hizi barabara nazoziongelea ni barabara ambazo kama zingetengenezwa vizuri na kama zingeweza kupitia vizuri basi kungekuwa hakuna foleni pale TAZARA au Ubungo. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kwa hiyo, Mheshimiwa Waziri naomba kwenye hii Bodi ya Wakandarasi pamoja na kwamba unasema sasa hivi tunasaidia wakandarasi wazawa, lakini tuwasaidie wakandarasi wazawa wenye uwezo. Tumeangalia wakandarasi wengi ambao wanasema kwamba wanasaidiwa na sisi tunashukuru kwa sababu wakandarasi wazawa watakaposaidiwa ndiyo na nchi yetu inapiga hatua lakini sasa hawa wakandarasi hawana vifaa vya kufanyia kazi. Mfano mimi nilimtembelea mkandarasi ambaye anajenga daraja Boyonkwa, nimekuta mchanga anabebea kwenye matoroli, hana vifaa vya kufanyia kazi na nilivyouliza sana wanasema mkandarasi huyo hana vifaa vya kufanyia kazi lakini bado wanaendelea kupewa tender na Manispaa ya Ilala. Hiyo inatukwaza sisi watu wa Manispaa ya Ilala lakini pia inatukwaza watu wa Dar es Salaam kwa sababu hawa ndiyo ambao wanaendeleza foleni inakuwa kubwa. (Makofi)
Mheshimiwa Naibu Spika, kitu kingine ambacho nataka niongelee ni kuhusu daraja ambalo linaunganisha Kipawa na Kata ya Segerea na kuja daraja lingine ambalo linaunganisha Kipawa na Kata ya Kinyerezi. Najua kwamba TANROADS wamejenga daraja ambalo linaunganisha Kata ya Kipawa na Segerea lakini hili daraja lingine ambalo ni la Kata ya Kipawa linalounganisha Segerea na lenyewe ni kubwa kama linalounganisha Kipawa na Kinyerezi. Nimesikia daraja lile linajengwa na Manispaa ya Ilala kwa maana kwamba linajengwa na TAMISEMI.
Mheshimiwa Naibu Spika, tangu mwaka 2011 hili daraja lilipochukuliwa na mafuriko halijawahi kujengwa mpaka leo 2016 kila mwaka wanalipangia bajeti lakini hakuna kitu chochote kinachoendelea. Kwa hiyo, namuomba Mheshimiwa Waziri aangalie ni jinsi gani anaweza akafanya hili daraja walichukue wenyewe la si hivyo wananchi wanaendelea kupata matatizo, mvua ikinyesha wananchi wa Segera wanabaki Segerea, wananchi wa Kipawa wanabaki Kipawa. Cha ajabu daraja ambalo lina vigezo kama hivyo ambalo linaunganisha Kinyerezi na Kipawa limejengwa. Nimuombe sana Mheshimiwa Waziri atakapokuja aweze kutuambia atafanya kitu gani katika mambo hayo.
Mheshimiwa Naibu Spika, lingine nalotaka kuongelea ni bandari kavu. Mji wetu wa Dar es Salaam sasa hivi una foleni kubwa kutokana na kwamba hakuna bandari kavu, magari yote yanarundikana sehemu moja. Kwa hiyo, tunaomba Mheshimiwa Waziri asimamie tupate bandari kavu pale Kibaha ili magari yaweze kuwa yanakusanyikia hapo, lakini pia tuondoe hizo conjunction za Dar es Salaam, kwa sababu sasa hivi Dar es Salaam magari ni mengi.
Mheshimiwa Naibu Spika, naunga mkono hoja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 - Ofisi ya Rais, Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa na Ofisi ya Rais, Menejimenti ya Utumishi wa Umma na Utawala Bora
MHE. BONNAH M. KALUWA: Mheshimiwa Spika, nashukuru kwa kunipa nafasi hii niweze kuchangia katika Wizara hii nyeti. Awali ya yote, napenda kumshukuru Mwenyezi Mungu kwa kuniweka salama na kunipa nguvu za kuweza kuchangia siku hii ya leo. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, baada ya hapo, napenda kutoa pongezi zangu kwa Mawaziri wote wawili ambao wameweza kutoa hotuba zao ambazo zimeonekana zina mashiko. Pia napenda kuchukua nafasi hii kuipongeza Serikali yangu kwa miradi ambayo inaendelea kuzinduliwa katika Mkoa wa Dar es Salaam.
Mheshimiwa Spika, baada ya pongezi hizo, sasa naomba nianze mchango wangu kwa huduma za afya na ustawi wa jamii.
Mheshimiwa Spika, kwa kuwa Wizara hii ndiyo inayosimamia na kuratibu utoaji wa huduma za afya katika nchi yetu na ni Sera ya ya Wizara ya Afya kwamba kila Kata itakuwa na kituo cha afya. Pamoja na Jimbo la Segerea kuwa mjini na mpaka sasa lina watu 700,000 lakini Jimbo hili bado halina kituo cha afya.
Mheshimiwa Spika, miezi mitatu iliyopita tulifanya ziara na Naibu Waziri wa Afya na kugundua kwamba tuna zahanati ambazo zingeweza kupandishwa kutoka level ya zahanati kwenda kituo cha afya, lakini mpaka sasa hivi hazijapandishwa kuwa kituo cha afya. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, naomba Mheshimiwa Waziri atakapokuja kumalizia kusoma hotuba yake kwenye ku-wind up aweze kutuambia je, atatumia njia gani kutujengea kituo cha afya au atupandishie vituo vya afya ambavyo tunavyo viwili; kimoja kipo Tabata ‘A’ na kingine
kipo Mnyamani ambacho ni Plan International? Hizi zahanati zote zina vigezo vya kuitwa vituo vya afya, lakini mpaka sasa hivi ni vitu vidogo vidogo tu ambavyo havijafanyika ili waweze kupandisha na kuwa vituo vya afya. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, nilikuwa namwomba Mheshimiwa Waziri, atakapokuja kumalizia kwenye hotuba yake aangalie ni jinsi gani kama wanaweza kutujengea kituo cha afya au waweze kutupandishia kituo cha afya au waweze kupandisha hivi ambavyo vipo na vyenye upungufu
mchache. Kwa hiyo, nilikua naomba hilo. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, kitu kingine ambacho nachopenda kuongelea ni kuhusu miundombinu ya elimu hususan Mkoa wa Dar es Salaam lakini katika Jimbo langu la Segerea. Mkoa wa Dar es Salaam, naomba kwa niaba ya wananchi wa Segerea, unakuta mtoto amefaulu anakaa
Kata ya Ilala, lakini yule mtoto anapelekwa kwenda kusoma Msongola. Msongola ni mbali; na hakuna mzazi ambaye anaweza kumlipia mtoto wake nauli kila siku ya kutoka Ilala kwenda Msongola. Kwanza mazingira yenyewe ni magumu na ukiangalia kwa watoto wetu wa kike wanakutana na changamoto nyingi sana wanapokuwa wanakwenda huko mashuleni. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, kwa sababu kutoka Kata ya Ilala kwenda Msongola kwanza ukifika Msongola kwenyewe hakuna tena basi ambalo linaenda huko kwenye hiyo shule.
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, mtoto inabidi atumie pikipiki. Pikipiki kutoka kituo ambacho anatoka kwenda kwenye shule ni shilingi 10,000. Ina maana ni shilingi 20,000 kwa siku. Hakuna mzazi ambaye anaweza kutoa shilingi 20,000 aweze kumlipia mtoto wake kila siku.
Mheshimiwa Spika, lingine ni kuhusu watoto wetu wa Dar es Salaam wanafeli kwa sababu hiyo na tuligundua taarifa ilipokuja kwamba Mkoa wa Dar es Salaam umekuwa wa mwisho na Wilaya ya Ilala ndiyo imekuwa ya mwisho kieliemu. Watoto wengine wameamua kupanga vyumba
huko karibu na shule. Unakuta mtoto wa kike amepanga chumba, lakini kile chumba ana-share na mvulana. Kwa hiyo, unaweza ukajua kabisa kwamba hapa hakuna kitu chochote ambacho kinaendelea. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, naomba kupitia Wizara hii ambayo najua inashughulikia mambo ya elimu, watoto waweze kupangiwa sehemu waliyofaulu. Mtoto kama anakaa Ilala, amefaulu Ilala, apelikwe shule ya Kata ya Ilala. Kama anakaa Kipawa, basi apelekwe shule hizo. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, naomba sana kwa sababu siyo kwamba nafasi hazipo; nafasi zipo lakini sijui wanatumia utaratibu gani. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, lingine nilikuwa nataka kuongelea…
SPIKA: Mheshimiwa Bonnah, Maafisa Elimu wako ndio wanahusika na hilo, nakushauri tu. Endelea tu Mheshimiwa Bonnah.
MHE. BONNAH M. KALUWA: Sawa.
Mheshimiwa Spika, lingine nililotaka kuongelea ni kuhusu fao la kujitoa. Linasema kwamba mtu anatakiwa afikishe miaka 55 ndiyo aweze kupewa yale mafao yake. Sasa hivi kuna watu wanaajiriwa kwa mkataba, anapewa kazi ya mkataba wa mwaka mmoja au miwili. Ina maana
amepata mkataba wa kazi wa miaka miwili, halafu amalize hapo asubiri mpaka miaka 55! (Makofi)
Mheshimiwa Spika, licha ya hayo, kutokana na maisha magumu ya sasa hivi yanayoendelea, kwanza mtu unakuwa hauko sure kama utaishi kwa muda wa miaka 55. Kwa hiyo, naomba Mheshimiwa Waziri aangalie tena upya kuhusu hili fao la kujitoa ili watu waweze kupewa mafao yao wanapomaliza kazi na kazi zenyewe kama nilivyosema ni kazi za mkataba. Kwa hiyo, naomba sana Mheshimiwa Waziri aliangalie hilo. (Makofi)
Mheshimiwa Spika, kitu kingine nilichokuwa nataka kuongelea ni Mfuko wa Barabara. Pamoja na kwamba kuna miradi mingi inaendelea katika Mkoa wa Dar es Salaam lakini pia pamoja na Jimbo la Segerea, lakini tunajua kuna barabara zetu nyingi ambazo ndiyo barabara za mitaa
ambapo Waziri wa TAMISEMI ndio anahusika nazo. Katika Kata ya Kiwalani pamoja na Kata ya Minazi Mirefu kuna mradi mmoja wa DMDP. Huo mradi umekuwa ukipangiwa kila mwaka, sasa hivi mfululizo ni miaka mitano kwamba barabara za mitaani zitatengenezwa, lakini mpaka sasa hivi hatujajua. Tukiuliza Manispaa, bado wanasema kwamba wanasubiri TAMISEMI ili waweze kuwaletea taarifa rasmi ni lini wataanza kutengeneza hizo barabara.
Mheshimiwa Spika, kwa hiyo, namuomba Mheshimiwa Waziri atakapomaliza, atueleze ili hawa wakazi ambao wanasubiri barabara zao kutengenezwa na kuna wengine tayari wanasubiri kulipwa kwa sababu kuna nyumba ambazo inabidi zibomolewe, wapate muda specific
ni lini barabara zinaanza kutengenezwa ili wajue na sisi tujue kwamba ni muda gani barabara hizo zitaanza kutengenezwa na mimi Mbunge maswali yapungue.
Mheshimiwa Spika, naomba kuunga mkono hoja.
Makadirio ya Mapato na Matumizi ya Serikali kwa Mwaka wa Fedha 2017/2018 - Wizara ya Ujenzi, Uchukuzi na Mawasiliano
MHE. BONNAH M. KALUWA: Mheshimiwa Mwenyekiti, nakushukuru kwa kunipa nafasi hii ili nami niweze kuchangia katika hii Wizara ya Miundombinu. Kwanza nichukue nafasi hii kumpongeza Waziri pamoja na Wizara yote katika miradi ambayo inaendelea katika Mkoa wa Dar es Salaam. Pia napenda kumpongeza Mheshimiwa Rais kwa kazi nzuri ambayo anaendelea kuifanya katika sekta ya miundombinu. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa naomba nianze mchango wangu kama ifuatavyo:-
Mheshimiwa Mwenyekiti, nimesoma kitabu cha Wizara ya Miundombinu lakini kuna barabara ambazo naona zinaweza zikatusaidia katika Mkoa wetu wa Dar es Salaam, mwaka 2014 hizi barabara ziliainishwa kwamba zitaanza kujengwa mwaka 2015, lakini kwa sasa hivi nimeangalia nimeona tu kwamba wamesema ndiyo wanataka kufanya tathmini, ina maana hawajaweka hata hiyo bajeti ya tathmini au kujua ni lini zitaanza kujengwa. Barabara ambayo inatoka Kimara inapitia Jimbo la Kibamba na pia inakuja mpaka Banana lakini pia inakwenda mpaka Kitunda. (Makofi)
Mheshimiwa Mwenyekiti, namwomba Mheshimiwa Waziri aangalie hizi barabara, kwa sababu hizi barabara za Dar es Salaam, inaweza ikaonekana Dar es Salaam kwamba kuna barabara nyingi zinatengenezwa lakini Dar es Salaam kuna foleni kubwa, hii barabara kama ikitengenezwa inaweza ikatusaidia wakazi wa Dar es Salaam ili foleni iweze kupungua. Kwa sababu, watu ambao wanatoka Mbezi wanatumia hii barabara kupitia Jimbo la Segerea na baadaye wanapitia Ilala kwa ajili ya kukwepa foleni na kuongeza hata watu wafike makazini mapema. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kitu kingine ambacho nilikuwa nakiangalia nilijua Mheshimiwa Waziri atakiweka ni fidia ya wakazi wa Kipunguni Kata ya Kipawa. Mwaka 2016 kwenda 2017 nilisimama nikaongea kuhusu hii fidia ya wakazi wa Kata ya Kipawa, ambao wamehamishwa kwa ajili ya kupisha upanuzi wa Airport, lakini naona hapa Mheshimiwa Waziri hajaweka bajeti wala hajawazungumzia.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hawa wakazi tangu mwaka 1995 wako pale wanasubiri kuhamishwa na wanasubiri malipo yao. Mpaka sasa hivi hawajalipwa na hakuna kitu chochote ambacho kinaendelea na hakuna kitu chochote wanachokijua kwamba Serikali itawalipa lini. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, ukiingia katika Kata ya Kipawa, Mtaa wa Kipunguni sehemu ya hawa wakazi wanapokaa imeshakuwa kama vile watu wamehama kwa sababu watu hawawezi kufanya maendeleo yoyote wameambiwa wanasubiri malipo yao. Kuanzia mwaka 1995 mpaka leo hakuna kitu chochote walicholipwa na kuna watu wengine ambao walikuwa wanasubiri hizi pesa wameshakufa na wengine ni wastaafu. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, sasa namwomba Mheshimiwa Waziri kwa sababu nilishakwenda na Naibu Waziri tukafanya mkutano na hawa wananchi, akasema kwamba wampe miezi mitatu, lakini sasa hivi ni zaidi ya miezi nane, hakuna jibu lolote ambalo Mheshimiwa Naibu Waziri wala Mheshimiwa Waziri amelitoa. Naomba Mheshimiwa Waziri aweze kuniambia ni lini hawa wakazi wa Kipawa wataweza kulipwa pesa zao. Kwa sababu kwanza sheria inazungumza watu wasiondoke walipwe fidia ndiyo waweze kuondoka, lakini wale watu wameondoka na mpaka sasa hivi hawajui kinachoendelea. Kwa hiyo, Mheshimiwa Waziri atakapokuja kumalizia kwenye bajeti yake aniambie ni lini atawalipa wakazi wa Kipawa. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kingine nataka kuzungumzia bomoa bomoa ambayo imepita Majimbo ya Ukonga, Segerea na Ilala. Nina masikitiko makubwa sana kwa Mheshimiwa Waziri, hawa wakazi ambao wamekaa walikuwa wamejenga pembeni ya reli, tunayo Serikali kuanzia Serikali ya Mtaa, Serikali ya Kata lakini wamewachia hawa watu wamejenga na baadaye mmekuja kuwabomolea, hata mlivyowabomolea hamjafuata utaratibu Mheshimiwa Waziri. Mtu amekaa kwenye nyumba yake miaka 50 unamwamsha saa 10 ya usiku akupishe unabomoa, jamani hiyo siyo haki! Kwanza tunawaonea sana wananchi, saa kumi ya usiku kuwatoa watu kwenye nyumba zao, wengine wana wagonjwa, wengine wanaumwa na wengine ni wazee mnaenda kuwabomolea. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nilishafanya kikao na wakazi ambao waliambiwa wajiandae watabomolewa kwa sababu ya kupisha reli ya kisasa ambayo inajengwa. Nami nataka nimwambie Mheshimiwa Waziri, hakuna mtu yeyote awe anatoka Jimbo la Segerea au Ilala ambaye anakataa maendeleo, lakini watu wanakataa ile process waliyotumia, jinsi walivyokwenda. Walisema kwamba tunawapa miezi mitatu ili waweze kujiandaa waondoke, lakini kabla ya hata siku kumi tangu wametoa barua wameenda saa kumi ya usiku kuwavunjia nyumba zao.

Mheshimiwa Mwenyekiti, hata hivyo reli wenyewe wameweka jiwe kwamba mwisho wetu mtu asijenge hapa, lakini wamebomoa wameenda wamelipita mpaka lile jiwe walilojiwekea wenyewe. Tunajua Sheria ya Manispaa inasema kwamba wakazi wa Mjini wanatakiwa kukaa mita 15 na wa Kijijini ni mita 30, watu wa reli wameenda wamebomoa mita
30. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, nataka nimwombe Mheshimiwa Waziri atuambie kwamba ni sheria gani imetumika kuwavunjia wakazi wa Mnyamani Buguruni, Ukonga pamoja na Ilala kwako Mheshimiwa Zungu. Namwomba sana Mheshimiwa Waziri kwa sababu hawa wakazi mpaka sasa hivi hawana sehemu ya kukaa, wako nje na hawajui kama mtawalipa au hamtawalipa. Kwa sababu sasa hivi kumezuka tabia, kila mtu ambaye anaenda kufanya kitu ambacho siyo kizuri anasema maagizo yametoka juu, ni uwongo.

Mheshimiwa Mwenyekiti, tuangalie jamani hawa ni watu wetu, tumesema kwamba tunawasaidia watu wanyonge. Sasa tunawasaidiaje watu wanyonge kwa kuwavunjia nyumba zao. Mheshimiwa Waziri naomba akija kujibu haya mambo anieleze wakazi hawa aliowavunjia kupisha hii reli ya kati ametumia sheria gani. (Makofi)

Mheshimiwa Mwenyekiti, kingine ambacho nataka kuongelea ni miradi ya DMDP ambayo ilitakiwa barabara zijengwe Kiwalani pamoja na Minazi Mirefu. Leo ni mwaka wa nne, kila mwaka tukikaa hapa tunapanga kwamba tutaanza kujenga mwaka kesho na mpaka sasa hivi nimeangalia kitabu hakuna bajeti ya miradi ya DMDP kuhusu hizo barabara za Kiwalani pia barabara za Minazi Mirefu. Watu hawa wamekuwa wakikaa kwenye barabara ambazo siyo nzuri kwa muda mrefu. Sasa hivi ni miaka karibu 15 wanaahidiwa kwamba huu mradi utaanza, ulikuwa uanze mwaka jana mwezi wa Nane lakini mpaka sasa hivi haujaanza.

Mheshimiwa Mwenyekiti, naomba niishie hapo, Mheshimiwa Waziri naomba majibu.